Chuyện nghề nơi phên dậu: Kỳ 1: Bước chân thầm lặng của cán bộ thi hành án nơi rẻo cao

Lai Châu, miền biên viễn xa xôi nơi cuối trời Tây Bắc, nơi có hàng chục dân tộc anh em sinh sống. Ở tận cùng con sông Đà hùng vĩ là những bản làng người Hà Nhì, người La Hủ… mờ ảo trong sương sớm. Nơi mỗi lần nhắc đến là cả một chặng đường gian nan. Ở đó, công tác thi hành án dân sự (THADS) không chỉ là những văn bản dấu đỏ nằm trên bàn giấy, mà là cuộc hành trình đầy kiên định của cán bộ thi hành án.

Hình ảnh những người cán bộ thi hành án Lai Châu đi bộ hàng cây số đường núi về cơ sở làm nhiệm vụ.

Những cung đường "thử lửa"

Chấp hành viên tại các Phòng khu vực của Lai Châu thường ví von rằng: "Thước đo công việc của chúng tôi không tính bằng trang giấy, mà tính bằng số kilomet đường rừng". Vào mùa khô, bụi đỏ bám đầy tóc tai, quần áo, biến những người cán bộ tư pháp thành những "phượt thủ" bất đắc dĩ. Nhưng khi mùa mưa đến, những con đường ấy trở thành nỗi ám ảnh thực sự bởi sạt lở có thể xảy ra bất cứ lúc nào.

Có những chuyến công tác, xe máy chỉ là phương tiện phụ trợ. Khi đường đã quá lầy lội, anh em Chấp hành viên phải gửi xe lại nương của dân, bọc hồ sơ thật kỹ trong nhiều lớp túi nilon để tránh ẩm ướt, rồi lội bộ hàng tiếng đồng hồ. Thế nhưng, đích đến của họ đôi khi chỉ là một ngôi nhà sàn vắng chủ, vì đương sự đã đi nương từ mờ sáng. Một chuyến đi trắng đêm, kết quả thu về chỉ là những thông tin xác minh ít ỏi từ người trưởng bản. Nhưng nếu không đi, không bám, thì công lý sẽ mãi nằm lại trên những trang giấy kẹp trong ngăn kéo.

Một trong những nét đặc thù kỳ lạ của THADS vùng cao biên giới chính là những vụ việc có giá trị kinh tế không lớn, thậm chí là "siêu nhỏ" dưới góc nhìn của miền xuôi, nhưng lại cực kỳ gian truân để thực hiện.

Hình ảnh một buổi làm việc của cán bộ thi hành án dân sự tỉnh Lai Châu ở cơ sở.

Đồng chí Chu Gó Xè (Phòng THADS Khu vực 4 – Lai Châu) chia sẻ về những vụ án phí hình sự chỉ vỏn vẹn 200.000 đồng, hay những khoản bồi thường bấy nhiêu tiền. Ở thành phố, số tiền ấy có thể chỉ bằng một bữa ăn sáng, nhưng ở vùng cao của tỉnh Lai Châu, để thu hồi được nó, Chấp hành viên phải di chuyển hàng trăm cây số, có khi mất 2 đến 3 ngày đường. Chi phí xăng xe, ăn nghỉ của cán bộ đôi khi còn gấp nhiều lần số tiền phải thi hành.

Anh Xè chia sẻ: “Khó mấy, xa mấy mình cũng phải hoàn thành. Bởi vì đó là sự nghiêm minh. Pháp luật không phân biệt giá trị lớn hay nhỏ. Một khi bản án đã tuyên nhân danh Nhà nước, người Chấp hành viên có trách nhiệm thực thi đến cùng. Nếu mình bỏ qua những vụ việc nhỏ, tiền lệ xấu sẽ hình thành và niềm tin của bà con vào sự công bằng sẽ bị lung lay”.

Cái khó không chỉ là quãng đường, mà còn là đời sống của nhân dân còn quá nhiều thiếu thốn. Đối với đồng bào dân tộc thiểu số, 200.000 đồng đôi khi là số tiền họ phải tích cóp cả thời gian dài. Trước hoàn cảnh ấy, người Chấp hành viên phải vận dụng kỹ năng dân vận khéo léo, vừa giải thích luật pháp, vừa chia sẻ với khó khăn của bà con để họ hiểu rằng việc chấp hành án là để khép lại quá khứ lầm lỗi, để được thanh thản làm ăn.

Một chuyến công tác của cán bộ thi hành án dân sự tại vùng cao Lai Châu.

"Dân vận khéo" để an dân

Tại Lai Châu, rào cản lớn nhất đôi khi không phải là núi cao, mà là rào cản về ngôn ngữ và phong tục tập quán. Nhiều đương sự là người dân tộc thiểu số không thông thạo tiếng phổ thông, nhận thức pháp luật còn sơ khai. Khi cán bộ đến nhà, họ thường có tâm lý sợ hãi, xa lánh, thậm chí là chống đối vì cho rằng "cán bộ đến đòi tiền, bắt tội".

Câu chuyện của chấp hành viên Đỗ Khắc Tùng (Phòng THADS Khu vực 2 – Lai Châu) đến giờ vẫn khiến tôi nhớ mãi. Anh Tùng chia sẻ về những buổi làm việc căng thẳng mà anh gọi là "cuộc chiến tâm lý trên ghế nhà sàn". Có những ngày, anh trở về nhà sau một buổi đối thoại gay gắt, vừa ngồi vào mâm cơm trưa thì điện thoại reo. Đương sự đang mất bình tĩnh, xô xát đang xảy ra tại hiện trường tranh chấp đất đai. Không kịp suy nghĩ, anh buông bát cơm, khoác vội chiếc áo rồi lại lao đi trong bụi mờ.

Đến nơi, giữa những ánh mắt hằn học của hai bên gia đình, anh không dùng quyền uy để áp đặt. Anh ngồi xuống bên bếp lửa, lắng nghe từng lời bức xúc, phân tích rõ cái lý, cái tình. Anh hiểu rằng đất đai với người vùng cao không chỉ là tài sản, nó là linh hồn, là mồ hôi nước mắt của tổ tiên để lại. Muốn họ di dời hay hoán đổi diện tích đất theo bản án, Chấp hành viên phải tìm được tiếng nói chung giữa những quy định của pháp luật với tập quán của bà con.

"Nghề này đâu phải lúc nào cũng có kết thúc trọn vẹn ngay lần đầu. Có những ngày đi về trong im lặng, lòng nặng trĩu vì nút thắt chưa mở được. Nhưng ngày mai, chúng tôi lại đi," anh Tùng chia sẻ. Chính sự kiên trì "góp gió thành bão", mỗi lần nói thêm một chút, giải thích thêm một ý, dần dần sự chống đối chuyển thành hợp tác. Niềm tin không được xây dựng bằng mệnh lệnh, nó được xây dựng bằng sự chân thành của người cán bộ dành cho nhân dân.

Những chuyến công tác về cơ sở của cán bộ thi hành án dân sự Lai Châu không phải lúc nào cũng thuận lợi, đôi khi gặp rất nhiều khó khăn.

Bám bản để giữ vững kỷ cương

Mỗi hồ sơ THADS tại Lai Châu đều mang trong mình một phận người. Đó là câu chuyện của những người cha, người mẹ già mòn mỏi chờ con đi làm nương xa về để hỏi ý kiến về việc nộp thay án phí. Đó là hình ảnh những người trưởng bản uy tín thức trắng đêm cùng Chấp hành viên để tìm phương án hòa giải cho hai anh em ruột đang tranh chấp mảnh vườn.

Việc "bám bản" không chỉ đơn thuần là có mặt tại cơ sở, mà là sự thấu hiểu sâu sắc địa bàn. Chấp hành viên phải biết tranh thủ sự ủng hộ của những người có uy tín trong bản, người già làng, trưởng dòng họ. Khi pháp luật được truyền đạt qua tiếng nói của những người mà bà con tin cậy nhất, hiệu quả sẽ tăng lên gấp bội.

Một buổi tiếp công dân của cán bộ thi hành án dân sự ở vùng cao Lai Châu.

Công việc của những Chấp hành viên vùng cao Lai Châu là một sự hy sinh thầm lặng. Họ hy sinh thời gian bên gia đình, hy sinh sự an toàn trên những cung đường hiểm trở để làm một việc: Đưa bản án từ trang giấy đi vào đời sống. Những con số về tỷ lệ thi hành xong không chỉ là thành tích trên báo cáo, đó là minh chứng cho hàng nghìn bước chân đã in dấu trên các sườn đồi Lai Châu.

(Còn nữa)

Quốc Định