Chuyên gia Viện Kinh tế quốc tế Peterson bình luận gì về tương lai thuế quan Mỹ?

Quang cảnh cảng Oakland, Mỹ. (Nguồn: EAF)

Tại sao có sự khác biệt giữa các nước?

Kể từ khi Tổng thống Mỹ Donald Trump trở lại nắm quyền vào tháng 1/2025, các quốc gia châu Á - Thái Bình Dương phần lớn đã phải chịu các mức thuế quan thay đổi liên tục và thiếu đồng bộ của nền kinh tế lớn nhất thế giới.

Các cuộc đàm phán với Mỹ về việc cắt giảm thuế quan đã diễn ra ở nhiều cấp độ khác nhau, nhưng nhìn chung nhiều quốc gia đã chấp nhận thực tế này.

Liên minh châu Âu (EU) được cho là đã tạo tiền lệ khi chấp nhận một hiệp định thương mại Mỹ-EU bất lợi về mặt thương mại vào tháng 7/2025, với hy vọng duy trì sự tham gia của Mỹ vào việc bảo vệ Ukraine.

Tương tự, Philippines, Hàn Quốc, Nhật Bản và Đài Loan (Trung Quốc) đã chấp nhận các mức thuế quan của Mỹ và đưa ra các cam kết đầu tư để đổi lại hy vọng bảo đảm về mặt an ninh.

Trong khi đó, giới quan sát Australia tỏ ra phẫn nộ trước các mức thuế quan của ông Trump, nhưng chính phủ của Thủ tướng Albanese chỉ đưa ra những lập luận yếu ớt. Còn Malaysia và Singapore đang được đánh giá là chấp nhận tình hình thuế quan của Mỹ một cách dè dặt

Trước nhiệm kỳ Tổng thống thứ hai của ông Trump, mức thuế quan trung bình mà Mỹ áp dụng đối với hàng nhập khẩu từ thế giới là dưới 3%. Tuy nhiên, các mức thuế quan được ông chủ Nhà Trắng áp đặt vào tháng 4/2025 – được gọi là thuế quan “Ngày Giải phóng” – đã tạo ra một cơ cấu thuế quan không đồng đều đối với hàng hóa nhập khẩu từ các quốc gia châu Á.

Trong đó, hàng xuất khẩu của Trung Quốc phải chịu mức thuế cao nhất là 28,8%, tiếp theo là hàng xuất khẩu từ các quốc gia châu Á không có quan hệ quân sự với Mỹ như Campuchia (16,9%), Indonesia (12,1%) và Myanmar (21,8%).

Chỉ có ba nền kinh tế châu Á - Thái Bình Dương không bị tăng mạnh mức thuế quan, bao gồm Australia (2,8%), Singapore (1,6%) và Đài Loan (Trung Quốc) (2,8%).

Cơ cấu thuế quan không đồng đều của Mỹ đối với các nền kinh tế châu Á - Thái Bình Dương về cơ bản vẫn không thay đổi trong nửa đầu năm 2026.

Theo báo cáo của Ủy ban Thương mại Quốc tế Mỹ, doanh thu thuế quan ước tính (tính theo tỷ lệ phần trăm của tổng giá trị nhập khẩu) đã tăng từ 7,4% năm 2025 lên 7,5% trong giai đoạn từ tháng 1-5/2026. Theo đó, hàng nhập khẩu từ hầu hết các quốc gia phải chịu mức thuế cao hơn một chút trong năm 2026.

Tuy nhiên, đối với Campuchia và Myanmar, thuế quan đã tăng thêm vài điểm phần trăm, lên mức lần lượt là hơn 22% và 26%. Đối với Trung Quốc, các trường hợp miễn trừ đã giúp giảm mức thuế suất trung bình từ 28,8% vào năm 2025 xuống còn 24% trong 5 tháng đầu năm 2026.

New Zealand, Philippines và Malaysia cũng ghi nhận mức giảm nhẹ (dưới một điểm phần trăm) về chi phí thuế trung bình của Mỹ so với giá trị nhập khẩu trong năm 2026; theo đó, các mức thuế này lần lượt giảm xuống còn 7%, 6,2% và 4,9%.

Việc áp dụng các mức thuế khác nhau cho từng quốc gia rõ ràng đã gây ra phản ứng trái chiều từ các nước phải chịu mức thuế cao hơn. Tuy nhiên, ngoại trừ sự sụt giảm lượng hàng nhập khẩu từ Trung Quốc, tỷ trọng nhập khẩu của Mỹ từ các nước châu Á khác nhìn chung không bị ảnh hưởng đáng kể bởi sự chênh lệch về thuế suất.

Dù vậy, sự chênh lệch này cùng các rào cản phi thuế quan mang tính chọn lọc, chẳng hạn như yêu cầu cấp phép từ Ủy ban Truyền thông Liên bang (FCC) đối với việc nhập khẩu máy bay không người lái, vẫn tác động đến cơ cấu thương mại của từng loại sản phẩm cụ thể.

Tàu container Doris Ocean rời cảng Los Angeles, California, Mỹ. (Nguồn: Getty Images)

Tương lai của thuế quan Mỹ

Trong giai đoạn từ năm 2025 đến giữa năm 2026, các diễn biến pháp lý đã làm thay đổi những đạo luật được ông Trump viện dẫn để dựng lên “bức tường thuế quan”.

Sau khi Tòa án tối cao tuyên bố các mức thuế “Ngày Giải phóng” (áp dụng theo Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế năm 1977) là bất hợp pháp vào tháng 2/2026, lý do biện minh cho thuế quan đã nhanh chóng được chuyển sang việc viện dẫn thẩm quyền về “cán cân thanh toán” theo Mục 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974.

Và khi mức thuế 10% áp dụng theo Mục 122 hết hiệu lực vào tháng 7/2026, những hàng rào này đã được thay thế bằng các mức thuế liên quan đến vấn đề “lao động cưỡng bức” theo Mục 301 của cùng đạo luật này.

Các mức thuế theo Mục 122 và Mục 301 nhiều khả năng sẽ bị tuyên bố là bất hợp pháp, nhưng Toà án Mỹ khó có thể đưa ra phán quyết cuối cùng trước cuối năm 2027. Ngay cả khi các mức thuế này bị bác bỏ, ông Trump vẫn có thể sử dụng ít nhất một đạo luật nữa để củng cố bức tường thuế quan, đó là Mục 338 của Đạo luật Thuế quan Smoot-Hawley năm 1930, cho phép áp thuế lên tới 50% khi một quốc gia nước ngoài có hành vi “phân biệt đối xử” đối với hàng xuất khẩu của Mỹ.

Khi ông Trump rời nhiệm sở vào tháng 1/2029, các mức thuế được áp dụng từ năm 2026 nhiều khả năng vẫn sẽ còn hiệu lực. Tuy nhiên, chưa thể biết người kế nhiệm ông có từng bước dỡ bỏ hệ thống thuế quan này hay không. Đáng chú ý, dù lập luận rằng thuế quan giúp tạo việc làm chưa được chứng minh rõ bằng thực tế, nó vẫn tỏ ra hiệu quả về mặt chính trị trong việc thúc đẩy chính sách thuế quan. Trong khi đó, tác động làm tăng giá hàng hóa và chi phí tiêu dùng lại trở thành điểm bất lợi của chính sách này.

Gác lại các vấn đề chính trị trong nước, bức tường thuế quan của ông Trump đang được củng cố nhờ sự chấp thuận ngầm từ khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Ngoại trừ Trung Quốc, không có quốc gia châu Á nào thực hiện biện pháp trả đũa, cũng như không hình thành một mặt trận thống nhất để chống lại Mỹ. Thay vào đó, mỗi quốc gia đều hành động đơn phương để đạt được thỏa thuận riêng, phản ánh sự đan xen giữa các cân nhắc về nhiều lĩnh vực, trong đó có thương mại.

Các mức thuế của Mỹ trong khoảng từ 7% đến 11% hiện đã cho thấy sự ổn định lâu dài, với những trường hợp ngoại lệ ở mức cao hơn hoặc thấp hơn, vốn được quyết định bởi các yếu tố địa chính trị và quan hệ đối tác.

Vẫn còn phải chờ xem liệu sự khác biệt về mức thuế áp dụng có ảnh hưởng đến thị phần nhập khẩu của Mỹ từ các nước châu Á trong dài hạn hay không. Cho đến nay, tỷ trọng thương mại vẫn duy trì ở mức ổn định đáng kể, bất chấp những biến động phức tạp trong chính sách thuế quan của ông Trump.

(theo East Asia Forum)

Hải Anh