Chuyên gia nói về tác động của đợt mưa lớn ở miền Bắc trong những ngày sắp tới

6 tỉnh thành là tâm điểm của mưa lớn

Bà Nguyễn Thị Huế, Dự báo viên, Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia cho biết, từ chiều tối và đêm 23/7 đến 25/7, Bắc Bộ sẽ bước vào một đợt mưa lớn diện rộng. Tổng lượng mưa phổ biến từ 70-150 mm, nhiều nơi có thể vượt 300 mm, tiềm ẩn nguy cơ ngập úng, lũ quét và sạt lở đất.

Theo Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, từ chiều tối và đêm 23/7 đến ngày 25/7, khu vực Bắc Bộ có khả năng xảy ra một đợt mưa lớn diện rộng. Tổng lượng mưa trong đợt phổ biến từ 70-150 mm, cục bộ có nơi trên 300 mm.

Mưa lớn gây thiệt hại nghiêm trọng cho các tỉnh miền núi phía Bắc những ngày qua.

Cụ thể, tại vùng núi và trung du Bắc Bộ, từ chiều tối và đêm 23/7 đến hết ngày 24/7, lượng mưa phổ biến 50-100 mm, cục bộ có nơi trên 200 mm. Trong khi đó, khu vực đồng bằng Bắc Bộ có lượng mưa thấp hơn, phổ biến 30-70 mm, cục bộ có nơi trên 150 mm.

Từ đêm 24/7 đến ngày 25/7, Bắc Bộ tiếp tục có mưa vừa, mưa to. Lượng mưa phổ biến 20-50 mm, cục bộ có nơi trên 100 mm.

Các địa phương được nhận định có nguy cơ xảy ra mưa lớn gồm Thái Nguyên, Tuyên Quang, Lào Cai, Lai Châu, Điện Biên và Sơn La. Tại các khu vực này, nguy cơ xảy ra lũ quét trên các sông, suối nhỏ và sạt lở đất tại các sườn dốc được cảnh báo ở mức cao.

Cơ quan khí tượng cảnh báo, trong mưa dông có khả năng xảy ra các hiện tượng thời tiết nguy hiểm như lốc, sét và gió giật mạnh. Đặc biệt, cần đề phòng mưa cường suất lớn với lượng mưa trên 100 mm trong vòng 3 giờ, có thể gây ngập úng tại các khu đô thị, vùng trũng thấp, đồng thời làm gia tăng nguy cơ lũ quét và sạt lở đất tại khu vực vùng núi.

Người dân tại các địa phương chịu ảnh hưởng cần thường xuyên theo dõi các bản tin dự báo, cảnh báo của cơ quan khí tượng để chủ động triển khai các biện pháp phòng, tránh, hạn chế thiệt hại do mưa lớn gây ra.

Mưa lớn liên tiếp những ngày trước đó, từ 15-18/7 đã khiến đất đá nhiều sườn dốc ở vùng núi bị bão hòa. Nguy cơ rất cao xảy ra lũ quét và sạt lở đất đá. Mưa cường độ lớn cũng có khả năng gây ngập úng tại các vùng trũng thấp, khu đô thị, khu công nghiệp.

Theo Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, tính đến 22/7, mưa lũ đã làm 7 người chết, một người mất tích và 10 người bị thương, chủ yếu tại xã Mường Than, tỉnh Lai Châu, nơi hứng chịu một trận lũ quét nghiêm trọng vào chiều 17/7.

Tổng thiệt hại do mưa lũ tại vùng núi Bắc Bộ những ngày qua là 502,76 tỷ đồng. Trong đó, Lai Châu thiệt hại nặng nhất với 330 tỷ đồng, tiếp đến là Sơn La 125 tỷ đồng, Lào Cai 45,16 tỷ đồng và Điện Biên 2,6 tỷ đồng.

Mưa quá lớn kích hoạt sạt lở ở các khu vực địa chất yếu

Lý giải về nguyên nhân của diễn biến thiên tai này, Trưởng phòng Dự báo thời tiết, Trung tâm Dự báo Khí tượng thủy văn Quốc gia Nguyễn Văn Hưởng cho rằng yếu tố đáng chú ý nhất là tình trạng mưa kéo dài trong nhiều tuần liên tiếp ở khu vực Tây Bắc.

Do ảnh hưởng của một vùng xoáy thấp nằm ngay trên khu vực Bắc Bộ, hoạt động trên độ cao từ 1.500-5.000m đã gây mưa rất lớn cho khu vực trên. Lượng mưa quá lớn so với khả năng chống chịu của hạ tầng khu vực miền núi phía Bắc, lượng nước lũ dồn về từ thượng nguồn cũng tăng đột biến, kết hợp có mưa từ nhiều ngày trước làm nền đất núi đồi đã ngậm no nước, bão hòa và đã xảy ra sạt lở, lũ quét và lũ ống.

Mường Than tan hoang sau lũ quét. Ảnh: N.H

Theo ông Nguyễn Văn Hưởng, số liệu theo dõi cho thấy từ đầu tháng 6 đến nay, khu vực Tây Bắc gồm Lai Châu, Điện Biên và Sơn La hầu như luôn có mưa. Trong tổng số 48 ngày, chỉ có 5 ngày không ghi nhận mưa, tức là có tới 43 ngày xuất hiện mưa.

Tại Lai Châu, từ 4/7 đến nay, gần như ngày nào cũng xuất hiện mưa rào và dông, lượng mưa phổ biến dao động từ 20 đến 40 mm mỗi ngày. Mưa kéo dài khiến đất liên tục ngấm nước, không có thời gian khô trở lại.

Khi nền đất đã bão hòa nước, chỉ cần xuất hiện thêm một đợt mưa vừa hoặc mưa to cũng có thể làm mất ổn định các mái dốc, tạo điều kiện phát sinh lũ quét và sạt lở đất. Đây là nguyên nhân khiến thời gian qua nhiều điểm sạt lở liên tiếp xuất hiện tại Sơn La, Lào Cai rồi Lai Châu.

Đề cập đến vụ sạt trượt nghiêm trọng xảy ra tại xã Mường Than ngày 17/7, ông Nguyễn Văn Hưởng cho biết có ba yếu tố chính dẫn đến sự cố này.

Trước hết là lượng mưa kéo dài trong nhiều ngày. Tại trạm đo Phúc Than, lượng mưa tích lũy từ đầu tháng 7 đến hết ngày 17/7 đạt gần 800 mm, khiến đất đá trên các sườn dốc ngấm no nước và giảm khả năng liên kết.

Yếu tố thứ hai là đặc điểm địa hình và địa chất của khu vực. Mường Than có nhiều sườn dốc, taluy tự nhiên và taluy nhân tạo, xen kẽ các khe suối nhỏ, trong khi nền đất đá bị phong hóa mạnh. Đây vốn là khu vực nhạy cảm với nguy cơ lũ quét và sạt lở khi xảy ra mưa lớn kéo dài.

Yếu tố cuối cùng là đợt mưa rất lớn từ đêm 16/7 đến ngày 17/7. Chỉ trong hơn một ngày, lượng mưa đo được khoảng 262,6 mm đã trở thành tác nhân kích hoạt, khiến khối đất đá vốn đã mất ổn định đồng loạt sạt xuống với quy mô lớn.

Trong các bản tin cảnh báo lũ quét, sạt lở đất của cơ quan khí tượng, Lai Châu liên tục nằm trong vùng cảnh báo màu tím, tương ứng mức nguy cơ cao nhất.

Sau trận mưa lũ lịch sử xảy ra rạng sáng ngày 17/7 tại khu vực Bản Chít, xã Mường Than, gây thiệt hại nghiêm trọng về người và tài sản, thực hiện chỉ đạo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, ngày 22/7/2026, Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai đã cử Đoàn công tác đến làm việc và phối hợp với địa phương để triển khai công tác khảo sát, đánh giá nguy cơ rủi ro cao về lũ quét, sạt lở tại các khu vực xung quanh Bản Chít và xây dựng phương án hỗ trợ người dân.

Đoàn công tác đã phối hợp với chính quyền xã tổ chức khảo sát thực địa tại các khu vực bị ảnh hưởng, sử dụng thiết bị bay không người lái (flycam) để khảo sát, đánh giá hiện trạng và nguy cơ rủi ro lũ quét. Qua khảo sát, hiện trên địa bàn xã còn tiềm ẩn nguy cơ cao về lũ quét, sạt lở đất, nhất là trong tình hình dự báo tại khu vực những ngày tới còn có thể có mưa vừa, mưa to cục bộ có mưa rất to (theo dự báo của Trung tâm dự báo KTTV Quốc gia)

Chiều cùng ngày, xã Mường Than bố trí các Đoàn làm việc trao đổi trực tiếp với người dân tại 5 điểm dân cư khu vực ảnh hưởng nhằm nắm bắt tâm tư, nguyện vọng, những khó khăn sau thiên tai cũng như hoàn thiện phương án hỗ trợ, góp phần sớm ổn định cuộc sống cho các hộ dân vùng thiên tai.

Trên cơ sở kết quả khảo sát, địa phương sẽ tổng hợp, phân loại các đối tượng cần hỗ trợ, làm căn cứ đề xuất phương án di dời, bố trí tái định cư bảo đảm khẩn trương, đúng đối tượng và hiệu quả.

Tô Hội