Chuyên gia hiến kế để việc cắt giảm điều kiện kinh doanh đi vào thực chất

Doanh nghiệp gia nhập thị trường chưa đạt mức trước COVID-19

Tại hội thảo "Tăng trưởng hai con số - Động lực từ doanh nghiệp" diễn ra ngày 8/7 tại Hà Nội, TS Bùi Anh Tuấn - Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và Kinh tế tập thể (Bộ Tài chính) cho biết, trong 6 tháng đầu năm, cả nước có khoảng 170.000 doanh nghiệp thành lập mới hoặc quay trở lại hoạt động, trong khi khoảng 151.000 doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường.

Nghị quyết 68 đã tạo ra xung lực mới cho môi trường kinh doanh và hoạt động gia nhập thị trường. Kể từ tháng 5/2025, số doanh nghiệp thành lập mới và quay trở lại hoạt động tăng mạnh, bình quân đạt hơn 18.000 doanh nghiệp mỗi tháng, cao gấp khoảng 1,6 lần so với giai đoạn 2021-2025.

"Trong bất kỳ giai đoạn phát triển nào, sự bùng nổ của khu vực kinh tế tư nhân đều gắn với một chu kỳ phát triển mới của nền kinh tế. Tuy nhiên, đi cùng với đó là quá trình cạnh tranh và sàng lọc khiến một bộ phận doanh nghiệp phải rời khỏi thị trường", ông Tuấn nêu.

Đặc biệt, khoảng 60% doanh nghiệp rút lui lựa chọn hình thức tạm ngừng kinh doanh có thời hạn thay vì giải thể. Điều này cho thấy phần lớn doanh nghiệp chưa từ bỏ hoạt động sản xuất, kinh doanh mà đang tái cơ cấu để tìm kiếm cơ hội mới. Thực tế, trong 6 tháng đầu năm đã có gần 60.000 doanh nghiệp từ trạng thái tạm ngừng quay trở lại hoạt động.

TS Bùi Anh Tuấn - Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và Kinh tế tập thể (Bộ Tài chính).

"Dữ liệu cho thấy phần lớn doanh nghiệp vẫn còn khát vọng kinh doanh và mong muốn quay trở lại thị trường khi điều kiện thuận lợi hơn", ông Tuấn nhận định.

Ông Bùi Anh Tuấn cũng cho biết, tỷ lệ doanh nghiệp gia nhập và rút lui khỏi thị trường tại nhiều quốc gia phát triển như Anh, Mỹ hay các nước châu Âu ở mức khoảng 1:1. Trong khi đó, tại Việt Nam hiện nay, tỷ lệ này đạt khoảng 1,18 doanh nghiệp gia nhập trên một doanh nghiệp rút lui.

Ở góc độ nghiên cứu chính sách, TS Nguyễn Minh Thảo - Trưởng ban Nghiên cứu môi trường kinh doanh và Năng lực cạnh tranh (Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính, Bộ Tài chính), cho biết trước đại dịch COVID-19, số doanh nghiệp gia nhập thị trường thường cao gấp 3-4 lần số doanh nghiệp rút lui. Tuy nhiên, trong giai đoạn dịch bệnh và phục hồi kinh tế, tỷ lệ này có thời điểm giảm xuống dưới 1 lần.

"Việc tỷ lệ doanh nghiệp gia nhập so với rút lui hiện đạt 1,18 lần cho thấy khu vực doanh nghiệp đã có dấu hiệu phục hồi, song vẫn chưa lấy lại được đà tăng trưởng như trước đây", bà Thảo nói.

Cần cải thiện mạnh hơn môi trường kinh doanh

Trưởng ban Nghiên cứu môi trường kinh doanh và Năng lực cạnh tranh cho rằng, những cải cách về môi trường đầu tư, kinh doanh thời gian qua, đặc biệt sau khi Nghị quyết 68 được ban hành, đã tạo ra chuyển biến tích cực. Trong năm 2025, tỷ lệ doanh nghiệp gia nhập so với rút lui đã tăng gấp đôi so với trước.

Với hàng loạt chính sách mới, đặc biệt là các nghị quyết của Chính phủ về cắt giảm điều kiện kinh doanh, cộng đồng doanh nghiệp có cơ sở kỳ vọng tỷ lệ doanh nghiệp gia nhập thị trường sẽ tiếp tục cải thiện trong những tháng cuối năm.

Trong bối cảnh đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số, vai trò của doanh nghiệp ngày càng quan trọng. Bởi vì không có doanh nghiệp, không thể có động lực, không thể khơi thông nguồn lực cho tăng trưởng.

Trong khi đó, trên thực tế doanh nghiệp tư nhân vẫn đang đối mặt với nhiều điểm nghẽn về thể chế như văn bản pháp luật và cách thực thi; thủ tục hành chính còn nặng nề; thị trường nhiều áp lực, cạnh tranh và chi phí tăng cao; năng lực cạnh tranh nội tại của doanh nghiệp vẫn còn hạn chế.

"Vì vậy, với trọng trách và vai trò là trung tâm tạo động lực cho chiến lược tăng trưởng của cả nước, cần có các giải pháp đột phá và thực chất để tạo “cú hích” cho khu vực kinh tế này. Tôi cho rằng, cần khẩn trương hiện thực hóa các phương án về cắt giảm điều kiện kinh doanh, thủ tục hành chính; gắn với thực hiện thực chất chuyển đổi số và sự đồng hành của chính quyền...", bà Thảo đề xuất.

Chuyên gia nhấn mạnh, việc cắt giảm điều kiện kinh doanh muốn đạt hiệu quả cần có cơ chế giám sát độc lập. Dẫn kinh nghiệm từ đợt rà soát khoảng 6.000 điều kiện kinh doanh năm 2016, bà cho biết chính việc có một đơn vị độc lập tham gia đánh giá đã tạo cơ sở để các bộ, ngành cắt giảm khoảng 30% số điều kiện kinh doanh.

Cơ chế giám sát độc lập sẽ tạo điều kiện để doanh nghiệp phản ánh những bất cập trong thực tiễn, đồng thời tạo áp lực để các cơ quan quản lý chủ động hơn trong rà soát, sửa đổi quy định.

Các diễn giả tham gia thảo luận.

Cải cách điều kiện kinh doanh cần hướng tới ba mục tiêu cốt lõi gồm giảm thời gian thực hiện thủ tục, giảm chi phí tuân thủ và giảm rủi ro cho doanh nghiệp, qua đó xây dựng môi trường đầu tư kinh doanh an toàn và minh bạch.

Ngoài ra, việc duy trì các diễn đàn đối thoại thường xuyên giữa cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp cũng được xem là giải pháp quan trọng để kịp thời tháo gỡ những khó khăn phát sinh trong quá trình thực thi chính sách.

Đại diện cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa, ông Tô Hoài Nam - Phó Chủ tịch Thường trực kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam (VINASME) đánh giá, động lực lớn nhất của doanh nghiệp là tạo ra lợi nhuận, làm giàu chính đáng và phát triển bền vững.

Song, để động lực đó trở thành nguồn lực cho tăng trưởng của nền kinh tế, doanh nghiệp cần một môi trường đầu tư, kinh doanh ổn định, minh bạch và thuận lợi. Điều doanh nghiệp mong muốn trước hết là chính sách phải ổn định, có khả năng dự báo để có thể xây dựng kế hoạch đầu tư dài hạn. Hệ thống pháp luật cần rõ ràng, dễ hiểu, dễ thực hiện nhằm giảm tâm lý e ngại, giúp doanh nghiệp yên tâm tuân thủ pháp luật và tập trung nguồn lực cho sản xuất, kinh doanh.

Theo ông Nam, quan trọng hơn, môi trường kinh doanh phải bảo đảm sự an toàn và niềm tin. Doanh nghiệp chỉ mạnh dạn mở rộng đầu tư khi tin tưởng rằng quyền và lợi ích hợp pháp của mình sẽ được bảo vệ nếu thực hiện đúng quy định của pháp luật.

"Khi niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp được củng cố bằng một hành lang pháp lý minh bạch, ổn định và môi trường kinh doanh thuận lợi, doanh nghiệp sẽ mạnh dạn đầu tư, đổi mới sáng tạo, đóng góp nhiều hơn cho tăng trưởng kinh tế và phát triển bền vững của đất nước", ông Nam bày tỏ.

Minh Thu