Chuyên gia đánh giá về vấn đề phi hạt nhân hóa trong đàm phán Mỹ - Triều

Tổng thống Mỹ Donald Trump (phải) và nhà lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong Un trong cuộc gặp tại làng Panmunjom ở biên giới liên Triều, ngày 30/6/2019. Ảnh tư liệu: THX/TTXVN phát

Theo trang The Korea Times, ông Moon Chung-in, Giáo sư tại Đại học Yonsei, nhận định việc Tổng thống Mỹ Donald Trump chưa xác định rõ phi hạt nhân hóa có còn là mục tiêu trong các cuộc đàm phán với Triều Tiên hay không có thể mở ra cách tiếp cận khác, trong đó trước tiên tập trung vào kiểm soát và cắt giảm vũ khí.

“Phi hạt nhân hóa không thể tiếp tục nằm trong chương trình nghị sự”, ông Moon, chuyên gia kỳ cựu về chính sách đối ngoại, nhận định. Theo ông, Triều Tiên sẽ bác bỏ mọi lời kêu gọi đối thoại và đàm phán về phi hạt nhân hóa.

Vì vậy, ông Moon lập luận rằng kiểm soát và cắt giảm cả vũ khí thông thường lẫn vũ khí hạt nhân nhiều khả năng sẽ là những nội dung được ưu tiên nếu hai bên nối lại đàm phán.

Những nhận định trên được đưa ra trong bối cảnh ông Trump tránh trả lời trực tiếp câu hỏi về phi hạt nhân hóa, đồng thời đẩy mạnh nỗ lực khôi phục ngoại giao với nhà lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong-un.

Ngày 19/8, khi được hỏi liệu phi hạt nhân hóa có còn là mục tiêu khi nối lại tiếp xúc với ông Kim hay không, Tổng thống Trump nói: “Tôi không muốn nói về điều đó”, trước khi nhấn mạnh mối quan hệ tốt đẹp với nhà lãnh đạo Triều Tiên. Ông Trump cũng cho biết dự kiến gặp ông Kim vào cuối năm nay.

Tổng thống Mỹ cho biết Triều Tiên đang sở hữu 57 “vũ khí hạt nhân rất mạnh”. Ông đồng thời bảo vệ quyết định thu hẹp quy mô cuộc tập trận quân sự Mỹ - Hàn đang diễn ra, cho rằng hoạt động này truyền đi thông điệp “hoàn toàn không phù hợp và thù địch” tới Bình Nhưỡng.

Tuy nhiên, ông Moon cho rằng việc không đề cập đến phi hạt nhân hóa khi bắt đầu các cuộc đàm phán không đồng nghĩa với từ bỏ mục tiêu này về lâu dài.

“Cân bằng giữa đàm phán kiểm soát vũ khí hạt nhân và việc duy trì mục tiêu phi hạt nhân hóa sẽ rất khó khăn”, ông Moon nói, đồng thời lưu ý chính phủ Mỹ, Hàn Quốc và Nhật Bản sẽ gặp không ít trở ngại khi thuyết phục dư luận trong nước về cách tiếp cận này.

Thay vì đặt mục tiêu phi hạt nhân hóa ngay từ đầu, ông Moon đề xuất lộ trình theo từng bước. Trước hết, cần ngăn chặn các hoạt động hạt nhân và tên lửa của Triều Tiên. Tiếp đó, cắt giảm kho vũ khí hạt nhân và tên lửa, trước khi hướng tới mục tiêu loại bỏ những vũ khí này.

“Như Tổng thống Lee Jae Myung đã đề xuất, đình chỉ các hoạt động hạt nhân và tên lửa, cắt giảm kho vũ khí hạt nhân và tên lửa, rồi về lâu dài loại bỏ phải là trình tự hợp lý. Tôi tin Tổng thống Trump cũng nên xác định trình tự như vậy”, ông Moon nói.

Triều Tiên tiến hành diễn tập hỏa lực ngày 14/3/2026. Ảnh: KCNA/TTXVN

Tuy nhiên, Bình Nhưỡng được cho là sẽ yêu cầu những nhượng bộ đáng kể để đổi lại. Những yêu cầu này có thể bao gồm chấm dứt điều mà Triều Tiên coi là chính sách thù địch của Mỹ, bình thường hóa quan hệ ngoại giao, đàm phán về kiểm soát vũ khí thông thường và hạt nhân, nới lỏng các biện pháp trừng phạt, công nhận quyền sử dụng năng lượng nguyên tử vì mục đích hòa bình và tăng cường đầu tư nước ngoài.

“Dung hòa hai danh sách yêu cầu đầy tham vọng này sẽ là một thách thức rất lớn”, ông Moon nhận định.

Về khả năng ông Trump và ông Kim tổ chức một hội nghị thượng đỉnh nữa, ông Moon cho rằng tiến triển nhiều khả năng cần tính bằng tháng thay vì bằng tuần. Ông đánh giá Hội nghị Cấp cao Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC) tại Trung Quốc vào tháng 11 là “thời điểm lý tưởng nhất”.

Tuy nhiên, ông cho rằng trước đó hai bên sẽ phải tiến hành nhiều bước chuẩn bị, trong đó có thành lập một lực lượng chuyên trách, trao đổi thư từ giữa các nhà lãnh đạo và phái viên đặc biệt, đồng thời xác định rõ mỗi bên sẵn sàng nhận được gì và đưa ra những nhượng bộ nào để đổi lại.

“Chủ tịch Kim sẽ không trở lại hội nghị thượng đỉnh với Tổng thống Trump chỉ để tham dự một sự kiện ngoại giao mang tính hình thức. Lần này, ông ấy sẽ muốn đạt được những lợi ích thực chất đủ để tạo ấn tượng với người dân trong nước”, ông Moon nói.

Ông cũng bác bỏ lo ngại rằng việc Washington và Bình Nhưỡng nối lại ngoại giao trực tiếp có thể khiến Seoul bị gạt ra ngoài lề.

Ông nhắc lại đề xuất về phân công vai trò mà Tổng thống Lee từng đưa ra với ông Trump vào năm ngoái. Theo đó, ông Trump sẽ đóng vai trò “người kiến tạo hòa bình”, còn ông Lee là “người thúc đẩy hòa bình”.

“Lý tưởng nhất là Seoul và Washington phối hợp chặt chẽ để xây dựng một lộ trình chung về những gì sẽ ‘trao đi và nhận lại’ với Triều Tiên”, ông Moon nói. Ông đồng thời cho rằng Seoul cần chuẩn bị cho những tác động bất lợi có thể xảy ra nếu các cuộc đàm phán do Mỹ dẫn dắt gặp trở ngại.

Ông Moon cũng đánh giá việc thu hẹp quy mô cuộc tập trận Lá chắn Tự do Ulchi là một “biện pháp chủ động xây dựng lòng tin” của Seoul và Washington.

Theo ông, động thái này không nhất thiết đòi hỏi Bình Nhưỡng phải lập tức có hành động đáp lại, nhưng ông tin Triều Tiên sẽ phản ứng bằng cách giảm tần suất các vụ phóng tên lửa đạn đạo.

“Tuy nhiên, nếu ông Trump không thể khôi phục ngoại giao cấp cao với Chủ tịch Kim, đồng thời làm suy yếu liên minh Hàn Quốc - Mỹ thông qua việc hủy một phần cuộc tập trận chung đã lên kế hoạch, đó sẽ là tin xấu đối với Hàn Quốc và gây ra những tác động rất tiêu cực đối với an ninh”, ông cho hay.

Hải Vân/Báo Tin tức và Dân tộc