Chuyên gia: Chính quyền Trump muốn 'khai tử' Anthropic nhưng có thể vượt quá thẩm quyền

Các chuyên gia pháp lý cho rằng Anthropic dường như có lập luận khá vững chắc rằng chính quyền Trump đã vượt quá thẩm quyền, theo hãng tin Reuters.

Trong đơn kiện nộp hôm 9.3, Anthropic cho biết quyết định của Bộ Quốc phòng Mỹ loại công ty khỏi các hợp đồng quân sự bằng cách gán nhãn “rủi ro chuỗi cung ứng” đã vi phạm quyền tự do ngôn luận và quyền được xét xử công bằng của họ. Theo Anthropic, Bộ Quốc phòng Mỹ trừng phạt công ty vì quan điểm của họ về an toàn AI trong chiến tranh.

Các lãnh đạo Anthropic hôm 11.3 cho biết việc bị gán nhãn này có thể làm giảm doanh thu năm 2026 của công ty tới nhiều tỉ USD cũng như gây tổn hại đến danh tiếng.

Khi gắn nhãn Anthropic là rủi ro chuỗi cung ứng, Bộ Quốc phòng Mỹ đã viện dẫn một đạo luật hiếm khi được sử dụng, cho phép cơ quan này cấm các công ty tham gia một số hợp đồng nếu họ có nguy cơ để hệ thống thông tin quân sự bị kẻ thù xâm nhập.

Theo rà soát của Reuters với các cơ sở dữ liệu pháp lý, đạo luật này chưa từng được kiểm chứng tại tòa án hoặc áp dụng với một công ty Mỹ.

Các tòa án thường dành sự tôn trọng lớn với đánh giá của nhánh hành pháp trong các vấn đề an ninh quốc gia. Điều này nhiều khả năng sẽ là trọng tâm trong lập luận bào chữa của chính phủ Mỹ. Tuy nhiên, 5 chuyên gia về luật an ninh quốc gia nói với Reuters rằng Bộ Quốc phòng Mỹ có thể đã vượt quá thẩm quyền.

Giáo sư luật Alan Rozenshtein của Đại học Minnesota (Mỹ) nói: “Hoàn toàn không rõ liệu đạo luật này có thể áp dụng cho một công ty Mỹ khi không hề có sự liên quan đến yếu tố nước ngoài”.

Bộ Quốc phòng Mỹ cho biết không bình luận về các vụ kiện đang chờ xét xử.

Công nghệ “tinh xảo”

Anthropic, được thành lập và đặt trụ sở tại thành phố San Francisco (Mỹ), cho biết họ không phải là “đối thủ” - thuật ngữ mà chính quyền Trump định nghĩa trong các lệnh hành pháp để chỉ Trung Quốc, Nga, Iran, Triều Tiên, Cuba và Venezuela, theo đơn kiện của công ty.

Anthropic còn nói Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth không đưa ra bất kỳ giải thích nào về việc tại sao mô hình AI Claude của Anthropic lại bị coi là rủi ro chuỗi cung ứng, dù quân đội Mỹ vẫn tiếp tục sử dụng nó. Trong đơn kiện, Anthropic dẫn lại cuộc họp ngày 24.2 với ông Pete Hegseth, trong đó ông đã ca ngợi Claude là công nghệ “tinh xảo” mà Bộ Quốc phòng Mỹ “rất muốn” được sử dụng.

Theo Reuters, quân đội Mỹ vẫn sử dụng Claude, gần đây nhất là tháng trước, trong các cuộc tấn công Iran.

Ngày 3.3, Bộ trưởng Pete Hegseth đã chỉ định Anthropic là rủi ro chuỗi cung ứng an ninh quốc gia sau khi công ty từ chối gỡ bỏ các hạn chế với Claude, cấm quân đội Mỹ sử dụng mô hình AI này để điều khiển vũ khí hoàn toàn tự động hoặc giám sát người dân trong nước.

Trong một bài đăng trên mạng xã hội X ngày 27.2 thông báo quyết định này, ông Pete Hegseth cáo buộc Anthropic đang khoác lên mình “những lời lẽ đạo đức giả về ‘chủ nghĩa vị tha hiệu quả’ để ép buộc quân đội Mỹ phải khuất phục”.

Anthropic cho biết AI hiện chưa đủ tin cậy để sử dụng trong hệ thống vũ khí tự động và phản đối việc giám sát người dân trong nước vì nguyên tắc. Trong khi đó, Bộ Quốc phòng Mỹ cho rằng các hạn chế này có thể đe dọa tính mạng người Mỹ.

Theo các chuyên gia pháp lý, Anthropic dường như có lập luận khá vững chắc rằng chính quyền Trump đã vượt quá thẩm quyền khi gắn nhãn công ty là “rủi ro chuỗi cung ứng” - Ảnh: SV

“Giám sát, từ chối, phá vỡ”

Theo luật Mỹ, rủi ro chuỗi cung ứng là mối đe dọa khi một đối thủ có thể phá hoại, xâm nhập hoặc làm gián đoạn hệ thống hoặc mạng công nghệ thông tin của chính phủ liên bang.

Đạo luật được Lầu Năm Góc viện dẫn, gọi là Điều 3252, cho phép Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ loại các công ty khỏi một số hợp đồng nhằm ngăn nguy cơ một “đối thủ” có thể “phá hoại, cài đặt chức năng độc hại hoặc không mong muốn” hoặc làm suy yếu hệ thống thông tin quân sự nhằm “giám sát, từ chối, phá vỡ hoặc làm suy giảm” hoạt động của hệ thống.

Bộ Quốc phòng Mỹ còn chỉ định Anthropic là rủi ro chuỗi cung ứng theo một đạo luật tương tự khác, điều có thể mở rộng lệnh cấm hợp đồng sang cả các cơ quan dân sự của chính phủ trong tương lai. Anthropic đã nộp đơn kiện riêng để thách thức quyết định này hôm 9.3.

Theo luật, Lầu Năm Góc chỉ có thể loại trừ các công ty theo Điều 3252 như một biện pháp cuối cùng, và các nhà thầu quốc phòng khác không buộc phải ngừng hoàn toàn việc hợp tác với họ.

Reuters không tìm thấy công ty nào khác từng bị công khai gắn nhãn rủi ro chuỗi cung ứng theo Điều 3252, dù đạo luật mua sắm công ít được biết đến này không yêu cầu công khai các chỉ định.

“Mâu thuẫn và thù địch cá nhân”

Amos Toh, chuyên gia luật an ninh quốc gia tại Trung tâm Tư pháp Brennan theo khuynh hướng cánh tả, cho biết không có gì trong các chính sách sử dụng của Claude dường như gây ra rủi ro phá hoại hoặc xâm nhập từ nước ngoài.

Ông nói: “Về cơ bản đây chỉ là các quy tắc nhằm đảm bảo an toàn. Có thể tranh luận về các quy tắc có hợp lý hay không, nhưng chúng lại đi ngược với loại rủi ro mà đạo luật này nhắm tới để kiểm soát”.

Anthropic lập luận trong đơn kiện rằng việc bị gắn nhãn rủi ro chuỗi cung ứng là hành động trừng phạt công ty vì quan điểm của họ về an toàn AI, vi phạm Tu chính án thứ nhất thuộc Hiến pháp Mỹ, vốn bảo vệ quyền tự do ngôn luận và biểu đạt.

Các chuyên gia pháp lý cho rằng những cuộc công kích công khai của Tổng thống Mỹ Trump và Pete Hegseth nhắm vào Anthropic có thể củng cố lập luận này. Trong một bài đăng trên mạng xã hội Truth Social, ông Trump gọi Anthropic là “công ty cực đoan cánh tả”.

Joel Dodge, chuyên gia luật tại Đại học Vanderbilt (Mỹ), nhận định: “Rất nhiều điều Pete Hegseth đã nói và Lầu Năm Góc đã thực hiện đang làm suy yếu lập luận của họ, cho thấy có sự thù địch cá nhân giữa các bên, rằng Lầu Năm Góc nhắm thẳng vào Anthropic”.

Anthropic cũng cho rằng lệnh của Pete Hegseth vi phạm Tu chính án thứ năm về quyền được xét xử công bằng khi áp đặt “những hình phạt hà khắc” mà thiếu “quy trình có ý nghĩa”, không có phát hiện thực tế và không cho công ty cơ hội phản biện.

“Tòa án thường không muốn đánh giá lại quyết định của Tổng thống”

Các tòa án thường miễn cưỡng đặt câu hỏi về các quyết định của cơ quan liên bang Mỹ, đặc biệt là trong những vấn đề liên quan đến an ninh quốc gia, nơi họ thường dành sự tôn trọng lớn cho nhánh hành pháp.

Các chuyên gia pháp lý cho rằng đây có thể sẽ là trọng tâm trong chiến lược bào chữa của chính phủ Mỹ. Theo họ, các luật sư của Bộ Tư pháp Mỹ có thể viện dẫn nhiều tiền lệ cho thấy tòa án thường cho rằng việc đánh giá cách tổng thống và quân đội bảo vệ đất nước không phải là vai trò của thẩm phán.

Chính phủ Mỹ cũng có thể lập luận rằng tổng thống cùng các bộ trưởng có quyền rộng rãi trong việc lựa chọn nhà cung cấp, và quân đội không thể phụ thuộc vào một nhà cung cấp có các chính sách sử dụng hạn chế hành động quân sự.

Ngoài ra, Bộ Tư pháp Mỹ có thể viện dẫn tiền lệ pháp lý rằng quyết định về hợp đồng không vi phạm Tu chính án thứ nhất nếu chúng dựa trên các lý do chính sách hoặc hoạt động hợp pháp.

Eric Crusius, luật sư và chuyên gia hợp đồng chính phủ không tham gia vào vụ án, cho biết chính quyền Trump đang cố gắng “khai tử” Anthropic nhưng sẽ cần chứng minh "không có lựa chọn nào khác và họ đã xem xét kỹ lưỡng các lựa chọn khác trước khi đưa ra quyết định".

“Tùy tiện và thất thường”

Anthropic lập luận trong đơn kiện rằng quyết định của ông Pete Hegseth vi phạm Đạo luật Thủ tục Hành chính, cho phép tòa án hủy bỏ các hành động bị coi là “tùy tiện, thất thường, lạm dụng quyền hạn hoặc không phù hợp với pháp luật”.

Các chuyên gia pháp lý cho rằng những mâu thuẫn rõ ràng trong lập trường của chính phủ Mỹ là bằng chứng mạnh cho thấy quyết định từ ông Pete Hegseth mang tính tùy tiện.

Giáo sư Alan Rozenshtein nói: “Chính phủ vừa đe dọa sử dụng Đạo luật Sản xuất Quốc phòng để buộc Anthropic bán dịch vụ của mình, vừa sử dụng dịch vụ đó trong các chiến dịch quân sự đang diễn ra, lại vừa nói rằng nó quá nguy hiểm để dùng trong các hợp đồng của chính phủ. Tất cả những điều này không thể đúng cùng lúc”.

Sơn Vân