Chuyên gia cảnh báo 'sốt xuất huyết không còn thuần túy theo mùa'

Thay đổi diện mạo dịch tễ

Sốt xuất huyết Dengue là bệnh truyền nhiễm lưu hành quanh năm nhưng thường gia tăng trong mùa mưa. Tuy nhiên, theo BSCKII Nguyễn Thanh Bình - Phó Trưởng khoa Virus - Ký sinh trùng, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, dưới tác động của biến đổi khí hậu và quá trình đô thị hóa, dịch tễ học bệnh sốt xuất huyết Dengue hiện nay đã có nhiều thay đổi. Bệnh không còn hoàn toàn tuân theo tính mùa vụ như trước đây mà có thể xuất hiện rải rác quanh năm.

Bệnh do virus Dengue gây ra, lây truyền qua muỗi vằn Aedes và có thể gặp ở mọi lứa tuổi. Phần lớn các trường hợp diễn biến nhẹ, tuy nhiên một số bệnh nhân có thể chuyển nặng với các biến chứng nguy hiểm như thoát huyết tương dẫn đến sốc, xuất huyết nặng, suy đa cơ quan, thậm chí tử vong nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.

BSCKII Nguyễn Thanh Bình – Phó Trưởng khoa Virus - Ký sinh trùng, BV Bệnh Nhiệt đới Trung ương.

Bác sĩ đặc biệt lưu ý giai đoạn nguy hiểm nhất của bệnh thường xuất hiện khi người bệnh bắt đầu giảm sốt hoặc vừa hết sốt, thường vào ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 của bệnh. Đây là thời điểm hiện tượng thoát huyết tương và giảm tiểu cầu diễn ra mạnh nhất, làm tăng nguy cơ sốc và xuất huyết.

"Nhiều người nghĩ rằng hết sốt là sắp khỏi bệnh. Thực tế, đây lại là giai đoạn chúng tôi lo ngại nhất vì nguy cơ sốc và xuất huyết thường xuất hiện vào thời điểm này", BSCKII Nguyễn Thanh Bình cho biết.

Người bệnh cần đến cơ sở y tế ngay khi xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo như đau bụng nhiều, nôn liên tục, mệt lả, lừ đừ, chảy máu chân răng, chảy máu mũi, nôn ra máu, đi ngoài phân đen, tiểu ít hoặc khó thở.

Đối với phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có bệnh nền mạn tính, việc theo dõi y tế càng cần được thực hiện chặt chẽ hơn.

Khuyến cáo phụ nữ mang thai, trẻ nhũ nhi (1 tháng đến 12 tháng), người cao tuổi (> 60 tuổi), người có bệnh lý mạn tính như: suy tim, suy thận, xơ gan, bệnh máu, bệnh tim mạch, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính,… nên nhập viện theo dõi khi phát hiện sốt xuất huyết Dengue.

2 sai lầm phổ biến dễ dẫn đến nguy kịch

Là bệnh viện thường xuyên tiếp nhận các ca sốt xuất huyết Dengue nặng, BSCKII Nguyễn Thanh Bình cảnh báo 2 sai lầm phổ biến. Thứ nhất là tự ý truyền dịch tại nhà. Việc truyền dịch trong sốt xuất huyết phải được chỉ định dựa trên đánh giá lâm sàng và xét nghiệm. Truyền dịch không đúng có thể gây quá tải tuần hoàn, phù phổi cấp hoặc suy tim cấp. Truyền dịch không đủ, không đúng chỉ định, có thể không giải quyết được tình trạng thoát huyết tương, làm cho cô đặc máu trầm trọng hơn.

Thứ hai là sử dụng các thuốc hạ sốt, giảm đau không phù hợp như Aspirin hoặc Ibuprofen. Các thuốc này có thể làm tăng nguy cơ xuất huyết. Người bệnh chỉ nên sử dụng Paracetamol đơn chất theo đúng hướng dẫn của nhân viên y tế.

Bên cạnh việc phát hiện sớm và điều trị đúng cách, các biện pháp dự phòng chủ động đang ngày càng được quan tâm nhằm giảm nguy cơ mắc bệnh và hạn chế các trường hợp diễn biến nặng.

Giai đoạn nguy hiểm nhất của bệnh sốt xuất huyết thường xuất hiện khi người bệnh bắt đầu giảm sốt hoặc vừa hết sốt, thường vào ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 của bệnh.

Công cụ dự phòng mới: Vaccine nâng cao hiệu quả bảo vệ

Về dự phòng, bên cạnh các biện pháp truyền thống như loại bỏ nơi sinh sản của muỗi, đậy kín dụng cụ chứa nước, phát quang bụi rậm, ngủ màn và phòng chống muỗi đốt, hiện nay Việt Nam đã có thêm công cụ phòng bệnh chủ động là Vaccine sốt xuất huyết.

BSCKII Nguyễn Thanh Bình cho biết, vaccine sốt xuất huyết hiện nay là vaccine tứ giá, có khả năng tạo đáp ứng miễn dịch đối với cả 4 tuýp virus Dengue. Vaccine được chỉ định cho trẻ từ 4 tuổi trở lên và người lớn theo hướng dẫn chuyên môn hiện hành.

Nhiều người cho rằng đã từng mắc sốt xuất huyết thì không cần tiêm vaccine. Tuy nhiên, virus Dengue có 4 tuýp huyết thanh khác nhau và một người có thể mắc bệnh nhiều lần trong đời, việc mắc sốt xuất huyết Dengue lần thứ 2 có thể làm bệnh nặng hơn do thuyết phụ thuộc kháng thể. Việc tiêm vaccine giúp giảm nguy cơ mắc bệnh, giảm nguy cơ nhập viện và giảm nguy cơ diễn biến nặng.

"Vaccine là công cụ dự phòng chủ động hiệu quả, nhưng không thể thay thế hoàn toàn các biện pháp phòng chống muỗi truyền bệnh. Việc kết hợp tiêm chủng với giữ gìn vệ sinh môi trường, diệt lăng quăng và phòng chống muỗi đốt mới là giải pháp toàn diện nhất", BSCKII Nguyễn Thanh Bình nhấn mạnh.

Chuyên gia khuyến cáo, sốt xuất huyết là bệnh có thể phòng ngừa và kiểm soát nếu được phát hiện sớm. Khi có biểu hiện sốt cao đột ngột, đặc biệt trong mùa hè và mùa mưa (mùa phát triển của muỗi vằn truyền bệnh sốt xuất huyết Dengue), người dân cần đến cơ sở y tế để được thăm khám, xét nghiệm và theo dõi kịp thời, tránh tự điều trị tại nhà dẫn đến những hậu quả đáng tiếc.

Thanh Đặng