Chuyên gia AI: 'Dữ liệu là tài nguyên giúp đất nước vươn mình trong kỷ nguyên số'

Tại phiên khai mạc Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng vào sáng 20/1, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh: Khoa học công nghệ và chuyển đổi số là động lực quan trọng đưa Việt Nam bước vào kỷ nguyên vươn mình. Phóng viên VOV thường trú tại khu vực ASEAN đã có cuộc trao đổi với ông Lê Anh Đức - chuyên gia AI tại tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới, Trưởng tiểu ban Khoa học Công nghệ (Ban Liên lạc người Việt tại Singapore) - để lắng nghe những góc nhìn thực tiễn và đề xuất nhằm hiện thực hóa mục tiêu chiến lược này.

Chuyên gia Lê Anh Đức đã có hơn 12 năm công tác tại Singapore.

Dữ liệu là “cương thổ” quốc gia trong kỷ nguyên mới

PV: Thưa ông, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam xác định chuyển đổi số là động lực quan trọng. Từ thực tiễn tại Singapore, theo ông Việt Nam cần làm gì để xây dựng hạ tầng dữ liệu đáp ứng yêu cầu của kỷ nguyên vươn mình?

Chuyên gia Lê Anh Đức: Chuyến hải trình đến Trường Sa trong năm vừa qua đã mang lại cho tôi một góc nhìn hoàn toàn mới nếu biển, đảo của chúng ta là cương thổ thiêng liêng của quốc gia Việt Nam, thì dữ liệu chính là tài nguyên giúp đất nước vươn mình trong kỷ nguyên số. Để hiện thực hóa khát vọng phát triển mà Đại hội XIV đang thảo luận, chúng ta không chỉ dừng lại ở việc xây dựng các trung tâm dữ liệu như những nơi lưu trữ đơn thuần, mà cần hướng tới xây dựng các trung tâm dữ liệu tại Việt Nam trở thành nơi xử lý, khai thác và làm giàu dữ liệu, qua đó tạo ra đầu vào chất lượng cao cho các mô hình trí tuệ nhân tạo (AI).

Dựa trên 12 năm kinh nghiệm làm việc tại Singapore, tôi cho rằng Việt Nam cũng cần xây dựng hạ tầng dữ liệu trên nền tảng “kiềng ba chân”, nhằm bảo đảm phát triển bền vững và hiệu quả trong kỷ nguyên số.

Chuyên gia Lê Anh Đức (ngoài cùng bên phải) phát biểu tại sự kiện VGIC (Vietnam Global Innovation Connect) năm 2025

Thứ nhất, dữ liệu phải “sạch”. Bài toán khó nhất hiện nay là làm thế nào để cân bằng giữa yêu cầu bảo đảm an ninh, quyền riêng tư (privacy) của dữ liệu với việc khai thác, phát triển dữ liệu phục vụ tăng trưởng trong nước và vươn ra toàn cầu. Kinh nghiệm của Singapore cho thấy, dữ liệu được phân chia thành nhiều tầng, nhiều lớp khác nhau: lớp thứ nhất là dữ liệu tuyệt mật; lớp thứ hai là dữ liệu quan trọng, nhạy cảm (Confidential Data); lớp thứ ba là dữ liệu công khai (Public Data). Dữ liệu công khai là nguồn tài nguyên quan trọng nhất, cần được mở API, mở quyền truy cập cho doanh nghiệp, đồng thời chuẩn hóa để các công ty có thể khai thác như nguồn nguyên liệu đầu vào cho việc đào tạo các mô hình ngôn ngữ lớn.

Thứ hai là hạ tầng tính toán phải đủ mạnh. Việt Nam cần có cơ chế đặc thù để xây dựng các trung tâm dữ liệu chuyên sâu cho AI và dữ liệu, hay còn gọi là AI Data Center. Cùng với đó là quy hoạch các “Green Data Zone” - vùng xanh dữ liệu, nhằm tận dụng nguồn năng lượng tái tạo, bảo đảm phát triển bền vững.

Thứ ba là yếu tố nhân lực, bắt buộc phải tinh hoa. Máy móc, thiết bị có thể mua được, nhưng tư duy, kinh nghiệm và nguồn lực con người đòi hỏi thời gian dài để bồi dưỡng và vun trồng. Do đó, cần chuyển dịch cách tiếp cận trong đào tạo, từ việc chỉ tập trung đào tạo “thợ viết mã” sang đào tạo kiến trúc sư hệ thống (System Architect) - những người có năng lực thiết kế, tích hợp và vận hành các hệ thống dữ liệu và AI quy mô lớn.

Hiện thực hóa "Make in Vietnam" qua cơ chế Sandbox

PV: Đại hội XIV nhấn mạnh vào nỗ lực khơi thông sức sáng tạo. Ông có kiến nghị gì về cơ chế thử nghiệm chính sách (Sandbox) để các giải pháp AI "Make in Vietnam" bứt phá?

Chuyên gia Lê Anh Đức: Để kỷ nguyên vươn mình không chỉ dừng lại ở khẩu hiệu, chúng ta cần dám chấp nhận và thử nghiệm những cách làm mới. Tôi kiến nghị Việt Nam sớm xây dựng một bộ tiêu chuẩn đánh giá và bảo đảm độ tin cậy của AI, có thể mang tên “Vietnam AI Trust Index” hoặc AI Verify tương tự như mô hình của Singapore. Các bộ tiêu chuẩn này cần được công khai, minh bạch, làm cơ sở đánh giá thống nhất. Bất kỳ giải pháp “Make in Việt Nam” nào vượt qua các bài kiểm tra về kỹ thuật, an toàn và bảo mật đều có thể được Nhà nước gắn nhãn tín nhiệm, qua đó tạo ra một “đích đến” về chất lượng rõ ràng để các startup công nghệ phấn đấu.

Thứ hai, thay vì hỗ trợ doanh nghiệp chủ yếu bằng vốn tiền tệ, Nhà nước có thể xem xét góp vốn bằng dữ liệu. Góp vốn bằng dữ liệu có giá trị thiết thực và lâu dài hơn, giúp các công ty khởi nghiệp đi nhanh hơn, mạnh hơn và xa hơn. Trong khuôn khổ Sandbox, cần cho phép các startup được tiếp cận các kho dữ liệu quốc gia phù hợp, nhằm xây dựng và huấn luyện các mô hình AI của riêng mình.

Thứ ba, Nhà nước cần đóng vai trò là “khách hàng đầu tiên”. Sau khi doanh nghiệp vượt qua giai đoạn Sandbox, Nhà nước nên ưu tiên mua sắm công đối với các giải pháp đã được kiểm chứng, để triển khai ngay trong các bộ, ngành và cơ quan nhà nước. Đây chính là sự bảo chứng hiệu quả nhất, đồng thời tạo “cú hích” quan trọng giúp các startup Việt Nam vươn lên trở thành những “kỳ lân” (unicorn), đủ sức cạnh tranh và vươn ra thị trường toàn cầu.

Sự kiện VGIC (Vietnam Global Innovation Connect) tại văn phòng Google Singapore năm 2025, kết nối hơn 100 trí thức kiều bào trên toàn thế giới để trao đổi và đóng góp cho các ngành công nghệ từ AI, bán dẫn đến lượng tử.

"Tuần hoàn chất xám" - Huy động nguồn lực kiều bào cho phát triển bền vững

PV: Trong bối cảnh Đại hội XIV kêu gọi đại đoàn kết dân tộc để phát triển đất nước, nguồn lực trí thức kiều bào cần được huy động như thế nào, thưa ông?

Chuyên gia Lê Anh Đức: Thay vì lo ngại tình trạng “chảy máu chất xám”, cần chuyển sang tư duy “tuần hoàn chất xám” (brain circulation). Theo đó, nếu Nhà nước thiết lập cơ chế “Mạng lưới chuyên gia cộng tác số”, đội ngũ trí thức kiều bào tại Singapore hay Thung lũng Silicon (Mỹ) hoàn toàn có thể tham gia tư vấn, đảm nhiệm vai trò giám đốc công nghệ danh dự (CTO) cho các dự án quốc gia mà không nhất thiết phải hiện diện vật lý toàn thời gian.

Cần tạo điều kiện để trí thức kiều bào có thể “trở về” và cống hiến mỗi ngày cho đất nước trên không gian số. Ai cũng mang trong mình tình yêu quê hương, khát vọng đóng góp cho sự phát triển của Tổ quốc, đặc biệt trong thời khắc có ý nghĩa lịch sử của Đại hội XIV.

PV: Xin trân trọng cảm ơn ông!

Năm 2025, chuyên gia Lê Anh Đức đã tổ chức sự kiện VGIC (Vietnam Global Innovation Connect) tại văn phòng Google Singapore, kết nối hơn 100 trí thức kiều bào trên khắp thế giới nhằm trao đổi, chia sẻ và đóng góp ý kiến cho các lĩnh vực công nghệ then chốt, từ trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn đến công nghệ lượng tử. Dự kiến, sự kiện này sẽ tiếp tục được tổ chức vào tháng 7 hoặc tháng 8/2026 tại Việt Nam, qua đó mở rộng không gian kết nối và huy động nguồn lực trí thức toàn cầu cho quá trình phát triển khoa học - công nghệ của đất nước.

Ngọc Diệp/VOV-Bangkok (thực hiện)