Chuyển đổi tiêu chuẩn mật mã, bảo vệ hạ tầng số ngành Ngân hàng trước kỷ nguyên hậu lượng tử

Kỷ nguyên hậu lượng tử đặt ra yêu cầu mới đối với hạ tầng tin cậy số

Phát biểu khai mạc Hội thảo, Giám đốc NEAC Tô Thị Thu Hương cho biết, Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mạnh mẽ của kinh tế số, xã hội số và chính phủ số. Định hướng này được xác lập rõ trong Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, coi đây là động lực then chốt để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và thúc đẩy phát triển bền vững. Trong tiến trình đó, hạ tầng khóa công khai (PKI), chữ ký số và các dịch vụ tin cậy giữ vai trò nền tảng trong việc xác thực danh tính điện tử, bảo đảm tính toàn vẹn của dữ liệu và tạo lập niềm tin cho các giao dịch trên môi trường số.

Bà Tô Thị Thu Hương - Giám đốc NEAC cho biết, Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mạnh mẽ của kinh tế số, xã hội số và chính phủ số

Tuy nhiên, cùng với quá trình mở rộng mạnh mẽ của các nền tảng số, yêu cầu bảo đảm an toàn, an ninh và tăng cường khả năng thích ứng của hạ tầng tin cậy số cũng trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Trong bối cảnh đó, lĩnh vực này đang đứng trước nhiều thách thức: Trước hết, sự xuất hiện của điện toán lượng tử đặt ra yêu cầu cấp bách phải chuyển đổi sang các tiêu chuẩn mật mã hậu lượng tử nhằm bảo vệ dữ liệu, danh tính số và các giao dịch điện tử trước những rủi ro trong tương lai.

Ngoài ra, việc ứng dụng ngày càng rộng rãi các công nghệ như điện toán đám mây, trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT) và các hệ thống số quy mô lớn làm gia tăng nhanh chóng số lượng chứng thư số, thiết bị và dịch vụ cần được xác thực. Điều này đòi hỏi hạ tầng PKI phải được nâng cấp đồng bộ cả về quy mô, năng lực xử lý và khả năng vận hành.

Trước những thay đổi này, việc phát triển hạ tầng tin cậy số không còn đơn thuần là bài toán công nghệ, mà còn đòi hỏi các quốc gia và tổ chức phải hoàn thiện khung quản trị, tiêu chuẩn hóa hệ thống và nâng cao năng lực thích ứng để bảo đảm niềm tin số trong kỷ nguyên hậu lượng tử.

Ngành Ngân hàng trước kỷ nguyên mật mã hậu lượng tử

Là lĩnh vực có mức độ số hóa cao, ngành Ngân hàng phụ thuộc lớn vào hạ tầng PKI, chữ ký số và các cơ chế xác thực điện tử để bảo đảm an toàn cho các giao dịch tài chính. Trong bối cảnh điện toán lượng tử phát triển, việc chuẩn bị và xây dựng lộ trình chuyển đổi sang các chuẩn mật mã hậu lượng tử trở thành yêu cầu cấp thiết nhằm bảo vệ hạ tầng tài chính số trước những rủi ro mới.

Tại Việt Nam, dưới sự chỉ đạo của Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước, khung pháp lý về an toàn, bảo mật trong hoạt động ngân hàng đang từng bước được hoàn thiện, tạo nền tảng cho quá trình chuyển đổi số an toàn và bền vững. Thông tư số 17/2024/TT-NHNN quy định việc xác minh khách hàng bằng định danh điện tử khi mở và sử dụng tài khoản thanh toán; Thông tư số 77/2025/TT-NHNN (sửa đổi, bổ sung Thông tư số 50/2024/TT-NHNN) về an toàn, bảo mật đối với việc cung cấp dịch vụ trực tuyến trong ngành Ngân hàng... đã và đang tạo lập hành lang pháp lý quan trọng, định hướng các tổ chức tín dụng nâng cao năng lực quản trị rủi ro, tăng cường bảo vệ khách hàng và bảo đảm an toàn cho các giao dịch số.

Toàn cảnh Hội thảo

Thực tiễn phát triển của ngành Ngân hàng cũng cho thấy quy mô hạ tầng xác thực điện tử của ngành ngày càng mở rộng. Theo Ngân hàng Nhà nước, đến cuối năm 2025, toàn Ngành đã đối chiếu, xác thực sinh trắc học và định danh điện tử cho hơn 143 triệu hồ sơ khách hàng cá nhân, đồng thời triển khai rộng rãi tài khoản VNeID trong mở tài khoản và sử dụng dịch vụ ngân hàng trực tuyến. Quy mô dữ liệu và giao dịch điện tử ngày càng lớn đòi hỏi hạ tầng bảo mật phải được nâng cấp theo các tiêu chuẩn tiên tiến nhằm bảo đảm tính an toàn, liên tục và khả năng chống chịu trước các rủi ro trong tương lai.

Trên thế giới, xu hướng chuyển đổi sang hạ tầng tin cậy số và mật mã hậu lượng tử đang được nhiều quốc gia, khu vực đẩy mạnh. Ông Vikash Sharma - Quản lý Khách hàng Chiến lược khu vực ASEAN của DigiCert chia sẻ, Liên minh châu Âu (EU) đang triển khai Quy định eIDAS 2.0 về định danh điện tử và áp dụng các tiêu chuẩn kỹ thuật của Viện Tiêu chuẩn Viễn thông châu Âu (ETSI) đối với hạ tầng PKI, đồng thời hoàn thiện Chỉ thị Dịch vụ thanh toán lần thứ ba (PSD3) nhằm tăng cường bảo mật, xác thực khách hàng và phòng, chống gian lận trong thanh toán điện tử.

Ông Vikash Sharma - Quản lý Khách hàng Chiến lược khu vực ASEAN của DigiCert chia sẻ xu hướng chuyển đổi sang hạ tầng tin cậy số và mật mã hậu lượng tử tại EU

Theo ông, việc rà soát hạ tầng PKI và xây dựng lộ trình chuyển đổi sang các thuật toán mật mã hậu lượng tử sẽ giúp các tổ chức tài chính nâng cao khả năng chống chịu trước các rủi ro do điện toán lượng tử mang lại, đồng thời tăng cường khả năng kết nối và công nhận dịch vụ tin cậy trên phạm vi quốc tế.

Ông Vikash Sharma cũng nhấn mạnh, Việt Nam cần chủ động xây dựng lộ trình chuyển đổi sang hạ tầng tin cậy số và mật mã hậu lượng tử, đồng thời rà soát, nâng cấp hạ tầng PKI trong ngành Ngân hàng theo các tiêu chuẩn quốc tế. Đây không chỉ là yêu cầu nhằm bảo đảm an toàn, bảo mật cho các giao dịch tài chính trong bối cảnh công nghệ mới, mà còn góp phần tăng cường khả năng kết nối, công nhận lẫn nhau về dịch vụ tin cậy số, tạo nền tảng cho quá trình hội nhập và phát triển kinh tế số.

Chủ động thích ứng với kỷ nguyên hậu lượng tử trong ngành Ngân hàng

Chuyển đổi sang các tiêu chuẩn mật mã hậu lượng tử là quá trình mang tính chiến lược, đòi hỏi sự chuẩn bị từ sớm và triển khai theo lộ trình phù hợp nhằm bảo đảm tính liên tục, an toàn của hạ tầng số và các giao dịch điện tử. Để đáp ứng yêu cầu này, việc chuyển đổi sang các tiêu chuẩn mật mã hậu lượng tử không còn là lựa chọn trong tương lai mà đã trở thành một nhiệm vụ cần được chuẩn bị ngay từ hiện tại.

ông Hoàng Nguyên Vân - Phó Viện trưởng Viện Sáng tạo Chuyển đổi số (VIDTI) chia sẻ tại Hội thảo

Đối với ngành Ngân hàng, ông Hoàng Nguyên Vân - Phó Viện trưởng Viện Sáng tạo Chuyển đổi số (VIDTI) cho rằng, các tổ chức tín dụng cần chủ động chuẩn bị cho quá trình chuyển đổi nhằm ứng phó với nguy cơ "Thu hoạch trước, giải mã sau" (Harvest Now, Decrypt Later), khi dữ liệu được thu thập và lưu trữ từ hiện tại có thể bị giải mã trong tương lai bằng máy tính lượng tử.

Ông Vân cũng đề xuất lộ trình tham khảo giai đoạn 2026 - 2030, bao gồm kiểm kê tài sản mật mã, đánh giá mức độ phụ thuộc vào các thuật toán hiện hành, xây dựng kế hoạch chuyển đổi, thử nghiệm các thuật toán và mô hình triển khai mới, từng bước hình thành năng lực làm chủ hệ sinh thái mật mã hậu lượng tử, góp phần bảo đảm an toàn cho dữ liệu, giao dịch điện tử và hạ tầng tài chính - ngân hàng.

Các vị đại biểu chụp ảnh lưu niệm tại Hội thảo

Phạm Trang