Chuyển đổi số và tinh gọn bộ máy - Hành trình khẳng định niềm tin tại địa phương (Kỳ I)

Khẳng định của đồng chí Trần Huy Tuấn, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy tại Hội nghị sơ kết một năm vận hành bộ máy của hệ thống chính trị và mô hình chính quyền địa phương hai cấp không chỉ là đánh giá kết quả sau một năm triển khai chủ trương lớn của Trung ương, mà còn là sự đúc kết từ thực tiễn.

Phường Hoa Lư với nhịp sống sôi động, là trung tâm chính trị - hành chính, văn hóa và du lịch của tỉnh Ninh Bình.Ảnh Ngọc Linh

Cũng như nhiều địa phương trong cả nước, đây là cuộc cải cách có quy mô và tính chất đặc biệt. Tỉnh đồng thời thực hiện hợp nhất ba tỉnh: Hà Nam, Nam Định và Ninh Bình; kết thúc hoạt động chính quyền cấp huyện; tổ chức lại toàn bộ hệ thống chính trị cấp xã và đưa mô hình chính quyền địa phương hai cấp vào vận hành từ ngày 1/7/2025. Sau hợp nhất, tỉnh Ninh Bình mới có diện tích 3.942,62 km², dân số trên 4,4 triệu người; 129 xã, phường; 133 đảng bộ trực thuộc với hơn 243 nghìn đảng viên - trở thành một trong những cực tăng trưởng và không gian quản trị trọng điểm tại khu vực Đồng bằng sông Hồng.

Quy mô càng lớn, yêu cầu đổi mới càng cao. Nếu thiếu sự lãnh đạo thống nhất và chuẩn bị kỹ lưỡng, việc tổ chức lại bộ máy rất dễ dẫn đến gián đoạn hoạt động, ảnh hưởng trực tiếp đến người dân và doanh nghiệp. Tuy nhiên, thực tiễn hơn một năm qua đã cho thấy: Bộ máy mới vận hành ổn định ngay từ những ngày đầu; sự lãnh đạo của Đảng được giữ vững; hoạt động của hệ thống chính trị đồng bộ, hiệu quả; việc giải quyết công việc cho người dân, doanh nghiệp không bị gián đoạn.

Kết quả đó được tạo dựng bằng sự lãnh đạo, chỉ đạo quyết liệt của Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh, sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị. Trong 1 năm, tỉnh đã ban hành 119 văn bản về phân cấp, phân quyền, phân định thẩm quyền; thực hiện phân cấp, ủy quyền 79 nhiệm vụ từ cấp tỉnh cho cấp xã. Không chỉ giảm tầng nấc trung gian, việc phân định rõ thẩm quyền còn trao nhiều quyền chủ động hơn cho cơ sở, gắn trách nhiệm người đứng đầu với kết quả thực thi nhiệm vụ.

Những con số đó cho thấy cuộc cải cách không chỉ tinh gọn tổ chức bộ máy mà đang từng bước chuyển đổi phương thức quản trị theo hướng hiện đại, minh bạch và phục vụ.

Giá trị của một chủ trương lớn nêu trên không nằm ở số lượng những văn bản được ban hành hay bộ máy được sắp xếp, mà được kiểm chứng bằng hiệu quả vận hành ở cơ sở - nơi người dân và doanh nghiệp trực tiếp tiếp xúc với chính quyền. Sau một năm vận hành chính quyền địa phương hai cấp, những chuyển động tích cực tại các xã, phường đã trở thành minh chứng thuyết phục cho nhận định của đồng chí Bí thư Tỉnh ủy về một mô hình quản trị mới.

Phủ Lý, đô thị cửa ngõ phía Bắc Ninh Bình mang dáng dấp của một đô thị năng động, với các tuyến đường rộng mở và hoạt động thương mại nhộn nhịp. Ảnh Ngọc Linh

Được thành lập trên cơ sở sáp nhập các phường: Châu Cầu, Thanh Châu, Liêm Chính và một phần phường Quang Trung, Phủ Lý hiện là phường có mật độ dân số đứng thứ hai trong 129 xã, phường của tỉnh. Quy mô dân cư lớn đồng nghĩa với khối lượng công việc tăng lên đáng kể, trong khi nhiều nhiệm vụ trước đây thuộc cấp huyện được chuyển giao trực tiếp về cấp xã.

Thách thức càng lớn khi UBND phường được giao 65 biên chế công chức nhưng trong một năm qua vẫn chưa bố trí đủ; nhiều cán bộ phải kiêm nhiệm nhiều lĩnh vực chuyên môn. Áp lực về nhân lực, yêu cầu chuyển đổi số, khối lượng hồ sơ ngày càng tăng, đặt bộ máy mới trước một phép thử không nhỏ.

Vừa kiện toàn tổ chức, vừa đổi mới phương thức làm việc; quy trình giải quyết công việc của phường từng bước được chuẩn hóa; nhiệm vụ được phân công theo hướng rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm; ứng dụng công nghệ thông tin, văn bản điện tử, chữ ký số và số hóa hồ sơ được triển khai đồng bộ. Những thủ tục trước đây phải qua nhiều cấp trung gian nay được giải quyết ngay tại phường, rút ngắn thời gian xử lý và tạo thuận lợi hơn cho người dân.

Sự thay đổi ấy được người dân cảm nhận rõ. Ông Lê Đức Thuận, tổ dân phố số 4, phường Phủ Lý nhận xét, thủ tục hành chính được giải quyết nhanh hơn, quy trình minh bạch hơn, cán bộ hướng dẫn tận tình hơn. Đó là những chuyển biến không ồn ào nhưng phản ánh rõ nhất mục tiêu của cuộc cải cách: xây dựng một nền hành chính phục vụ, lấy sự hài lòng của người dân làm thước đo hiệu quả.

Không chỉ riêng phường Phủ Lý, tại xã Hải Hậu, sau khi sáp nhập các xã Hải Trung, Hải Long và thị trấn Yên Định, địa phương có quy mô hơn 45.000 dân, diện tích gần 24 km², khối lượng công việc tăng lên đáng kể. Song thay vì bị động, địa phương đã nhanh chóng kiện toàn tổ chức, bố trí cán bộ theo vị trí việc làm, rà soát quy chế làm việc và chuẩn hóa quy trình giải quyết thủ tục hành chính.

Nhờ phát huy tính chủ động của đội ngũ cán bộ, những khó khăn về nhân lực và hạ tầng từng bước được khắc phục. Trong một năm qua, Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Hải Hậu tiếp nhận hơn 7.000 hồ sơ; tỷ lệ giải quyết trước hạn đạt 99,72%; tỷ lệ số hóa hồ sơ đạt gần 100%. Những con số ấy không chỉ phản ánh hiệu quả cải cách hành chính mà còn cho thấy năng lực thực thi của đội ngũ cán bộ sau sắp xếp.

Theo đồng chí Vũ Văn Kỳ, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Hải Hậu, kết quả lớn nhất sau một năm không chỉ là bộ máy ổn định mà còn là sự chuyển biến về tư duy phục vụ của đội ngũ cán bộ. Khi mỗi cán bộ chủ động hơn, trách nhiệm hơn và lấy hiệu quả phục vụ Nhân dân làm mục tiêu, mô hình chính quyền địa phương hai cấp mới thực sự phát huy giá trị.

Những “phép thử” từ thực tiễn cho thấy, giá trị của mô hình chính quyền địa phương hai cấp không chỉ nằm ở việc sắp xếp lại tổ chức bộ máy. Quan trọng hơn, mô hình mới đang tạo ra sự thay đổi trong phương thức điều hành, phát huy tính chủ động của cơ sở và nâng cao chất lượng phục vụ. Chính những chuyển động ấy đã góp phần hiện thực hóa mục tiêu xây dựng nền hành chính tinh gọn, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả, đúng như tinh thần chỉ đạo của Trung ương và của Tỉnh ủy Ninh Bình.

Nếu ở Phủ Lý hay Hải Hậu, hiệu quả của mô hình chính quyền địa phương hai cấp được thể hiện qua chất lượng phục vụ người dân thì tại phường Tây Hoa Lư, giá trị của cuộc cải cách được nhìn nhận ở một tầm rộng hơn: tạo dựng một phương thức quản trị mới để khai thác hiệu quả hơn tiềm năng, lợi thế phát triển.

Được thành lập trên cơ sở sáp nhập 5 đơn vị hành chính, phường Tây Hoa Lư có quy mô hơn 46.600 dân, diện tích gần 85 km², đồng thời là địa bàn trung tâm của vùng lõi Quần thể danh thắng Tràng An - Di sản Văn hóa và Thiên nhiên thế giới. Quy mô quản lý lớn hơn nhưng cũng mở ra cơ hội tổ chức lại không gian phát triển theo hướng đồng bộ, thống nhất và hiệu quả hơn.

Cán bộ, công chức Ban Xây dựng Đảng phường Tây Hoa Lư giải quyết các văn bản trên môi trường số.

Ngay sau khi bộ máy mới đi vào hoạt động, cấp ủy, chính quyền phường không chỉ tập trung ổn định tổ chức mà còn đổi mới phương thức quản trị. Quy chế phối hợp được hoàn thiện theo nguyên tắc "6 rõ"; trách nhiệm của từng tập thể, cá nhân được xác định cụ thể; chuyển đổi số được đẩy mạnh trong quản lý, điều hành và giải quyết thủ tục hành chính. Mục tiêu không dừng ở giải quyết công việc nhanh hơn mà hướng tới xây dựng chính quyền kiến tạo, đồng hành cùng người dân và doanh nghiệp.

Đồng chí Đoàn Mạnh Tùng, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy phường Tây Hoa Lư cho rằng, sau sắp xếp, điều quan trọng nhất là tạo ra một phương thức quản trị phù hợp với đặc thù của đô thị di sản. Khi quy trình được chuẩn hóa, trách nhiệm được phân định rõ ràng và công nghệ số được ứng dụng sâu rộng, chính quyền không chỉ nâng cao hiệu quả điều hành mà còn tạo điều kiện để phát huy giá trị văn hóa, du lịch và dịch vụ - những lợi thế cạnh tranh của địa phương.

Tư duy đó nhanh chóng được cụ thể hóa bằng nhiều mô hình mới như "Một trung tâm hành chính - nhiều điểm phục vụ", "Chính quyền số gắn với đô thị di sản", "Tổ công nghệ cộng đồng hỗ trợ chính quyền số"... Đây không chỉ là những sáng kiến cải cách hành chính mà còn thể hiện bước chuyển từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo phát triển.

Hiệu quả bước đầu được phản ánh qua hơn 10.300 hồ sơ được Trung tâm Phục vụ hành chính công phường tiếp nhận và giải quyết; 98,63% hồ sơ được xử lý đúng và trước hạn, mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp đạt mức cao. Những con số ấy cho thấy bộ máy sau sắp xếp không chỉ vận hành ổn định mà đang tạo dựng niềm tin của người dân vào một nền hành chính hiện đại, chuyên nghiệp.

Tinh gọn bộ máy không đồng nghĩa với giảm trách nhiệm. Ngược lại, khi đầu mối được thu gọn, phân cấp, phân quyền mạnh hơn, mỗi cán bộ càng phải nâng cao năng lực, bản lĩnh và tinh thần phục vụ. Thành công của mô hình chính quyền địa phương hai cấp được quyết định bởi chất lượng đội ngũ cán bộ - những người trực tiếp đưa chủ trương của Đảng vào cuộc sống.

Sau một năm vận hành bộ máy mới, điều dễ nhận thấy nhất ở Ninh Bình không chỉ là sự ổn định về tổ chức mà còn là sự thay đổi trong tư duy thực thi công vụ. Tinh thần chủ động, dám chịu trách nhiệm và tập trung giải quyết công việc ngay từ cơ sở ngày càng lan tỏa. Chủ trương phân cấp, phân quyền chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi đi cùng một đội ngũ cán bộ, công chức đủ năng lực thực hiện quyền hạn được giao.

Là chuyên viên văn phòng Sở Khoa học và Công nghệ - đơn vị trực tiếp tham gia xây dựng hạ tầng số sau hợp nhất, chị Nguyễn Thị Phúc, cho biết, việc hợp nhất dữ liệu, chuẩn hóa quy trình và bảo đảm hệ thống vận hành thông suốt trên phạm vi toàn tỉnh tạo ra áp lực rất lớn. Khối lượng công việc tăng lên, yêu cầu cao hơn, song cũng buộc mỗi cán bộ phải chủ động cập nhật kiến thức, làm chủ công nghệ và thay đổi phương pháp làm việc để đáp ứng yêu cầu của bộ máy mới.

Sự thay đổi ấy cũng được cộng đồng doanh nghiệp ghi nhận và đánh giá cao. Ông Nguyễn Đức Cường, Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ tỉnh Ninh Bình cho rằng, sau một năm thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, môi trường đầu tư của tỉnh có nhiều chuyển biến tích cực. Thủ tục hành chính được rút ngắn, dịch vụ công trực tuyến được mở rộng, các kênh đối thoại giữa chính quyền và doanh nghiệp được duy trì thường xuyên, vì vậy nhiều khó khăn, vướng mắc được tháo gỡ kịp thời.

Qua một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp đã khẳng định tính đúng đắn của một chủ trương lớn. Những kết quả đạt được ở Ninh Bình cho thấy, cuộc cải cách không chỉ hoàn thành mục tiêu tinh gọn tổ chức bộ máy mà còn tạo chuyển biến rõ nét trong phương thức lãnh đạo, quản trị và tổ chức thực thi, từ đó đã tạo dựng không gian phát triển mới, mô hình quản trị mới và động lực phát triển mới. Khi bộ máy được tổ chức khoa học hơn, thẩm quyền được phân định rõ hơn, trách nhiệm được giao cụ thể hơn và chính quyền chuyển mạnh từ quản lý sang phục vụ, hiệu quả cải cách không chỉ dừng lại trong khu vực hành chính mà đã lan tỏa thành động lực phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh sau hợp nhất.

Theo đồng chí Trần Đức Thuấn, Tỉnh ủy viên, Phó Trưởng Ban Tổ chức Tỉnh ủy, sắp xếp tổ chức bộ máy không phải là đích đến mà là quá trình đổi mới thường xuyên nhằm xây dựng hệ thống chính trị ngày càng tinh gọn, khoa học, hiện đại và đáp ứng yêu cầu phát triển. Thời gian tới, Ban Tổ chức Tỉnh ủy sẽ tiếp tục tham mưu Ban Thường vụ Tỉnh ủy rà soát, hoàn thiện mô hình tổ chức; nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với kiểm soát quyền lực; phát huy tính chủ động, sáng tạo của cấp cơ sở.

Công chức Văn phòng Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong thực hiện nhiệm vụ chuyên môn.

Mục tiêu xuyên suốt là xây dựng chính quyền địa phương hai cấp của tỉnh Ninh Bình thực sự tinh, gọn, nhẹ, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả; vận hành trên nền hành chính chuyên nghiệp, hiện đại; lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ; đủ năng lực thích ứng với yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới. Đây chính là nền tảng vững chắc để Ninh Bình phát triển nhanh, bền vững, trở thành thành phố trực thuộc Trung ương trước năm 2030, từng bước khẳng định vai trò là cực tăng trưởng của khu vực Nam Đồng bằng sông Hồng.

Thực tiễn cũng cho thấy, sau khi bộ máy được sắp xếp ổn định, yêu cầu đặt ra không còn là "làm thế nào để vận hành", mà là làm thế nào để vận hành tốt hơn. Phân cấp phải đi đôi với nâng cao năng lực thực thi; trao quyền phải gắn với trách nhiệm; tinh gọn tổ chức phải đi cùng đổi mới phương thức quản trị. Đó sẽ là thước đo cho chất lượng của cuộc cải cách trong chặng đường tiếp theo.

Những khu dân cư mới, hạ tầng hiện đại và không gian xanh đã đem đến diện mạo đô thị tươi mới, nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân. Ảnh Ngọc Linh

Nhưng tinh gọn bộ máy mới chỉ là bước khởi đầu. Để mô hình chính quyền địa phương hai cấp phát huy đầy đủ hiệu quả, cần một động lực đủ mạnh để kết nối dữ liệu, đổi mới phương thức điều hành, nâng cao chất lượng phục vụ và đưa chính quyền đến gần người dân hơn. Động lực ấy chính là chuyển đổi số - đòn bẩy tạo nên bước chuyển từ một bộ máy tinh gọn sang một nền hành chính số hiện đại, thông minh và kiến tạo phát triển.

Hoa Hiên-Khánh Chi-Trần Giang