Chuyển đổi số từ gốc bằng cách thay đổi thói quen hằng ngày

Muốn chuyển đổi số thành công, điều cốt lõi không chỉ là hạ tầng công nghệ hay các nền tảng số mà chính là con người.

Những lớp học lúc lên đèn

Cứ khoảng 7 giờ tối, tại các nhà sinh hoạt cộng đồng của tổ dân phố 13, 18 và 20 trên địa bàn phường Tương Mai, người dân lại tập trung để tham gia lớp học kỹ năng số lưu động. Học viên ở đây phần lớn là người lớn tuổi, người lao động tự do, còn "giảng viên" trực tiếp hướng dẫn là các đoàn viên thanh niên và cán bộ cơ sở.

Tại các buổi học này, người dân mang theo điện thoại thông minh của mình để được cầm tay chỉ việc. Nội dung học tập trung giải quyết các nhu cầu thực tế hằng ngày như cách cài đặt và sử dụng ứng dụng VNeID, VssID, đăng ký chữ ký số cá nhân, nộp hồ sơ dịch vụ công trực tuyến, cập nhật thông tin thuê bao chính chủ và sử dụng các ứng dụng thuế điện tử.

Với phương châm trực quan và thực tế, các tình nguyện viên hướng dẫn từng thao tác ngay trên máy của người học. Nếu chưa hiểu hoặc quên thao tác, người dân được kiên nhẫn hướng dẫn lại nhiều lần cho đến khi tự thực hiện thành thạo. Nhiều người cao tuổi tại địa phương sau các buổi học đã có thể tự tra cứu thông tin bảo hiểm y tế hoặc nộp hồ sơ thủ tục hành chính qua mạng mà không cần nhờ đến con cháu.

Là một học viên đều đặn tham gia lớp học, ông Nguyễn Văn Thanh, 72 tuổi, trú tại tổ dân phố 18, phường Tương Mai, chia sẻ: "Trước đây, mỗi lần cần tra cứu bảo hiểm y tế hay đóng tiền điện, tiền nước, tôi đều phải chờ các con đi làm về để nhờ vả, rất bất tiện. Ban đầu cầm vào điện thoại thông minh tôi rất sợ ấn nhầm. Nhưng nhờ có các cháu thanh niên kiên nhẫn chỉ cho từng nút, làm đi làm lại nhiều lần nên giờ tôi đã tự thanh toán được tiền, và biết cách tra cứu thông tin cá nhân. Tự mình làm được tôi thấy rất vui và tự tin."

Đoàn viên thanh niên phường Tương Mai, TP. Hà Nội hướng dẫn người dân tại các tổ dân phố sử dụng ứng dụng số. Ảnh: CTV

Bên cạnh việc tổ chức lớp học trực tiếp, phường Tương Mai còn duy trì hệ thống xe tuyên truyền lưu động và chia sẻ thông tin trên các trang mạng xã hội để người dân dễ dàng tiếp cận các kiến thức số cơ bản này.

Đi từng ngõ, gõ từng nhà

Không chỉ ở nội thành, phong trào xóa "mù công nghệ" cũng được triển khai đồng bộ tại các vùng ngoại thành. Tại xã Hoài Đức, sau khi UBND thành phố ban hành Kế hoạch số 138/KH-UBND về thực hiện phong trào "Bình dân học vụ số", chính quyền địa phương đã nhanh chóng xây dựng các Kế hoạch cụ thể nhằm đưa công nghệ đến gần hơn với người dân thông qua nhiều cách làm thực tế.

Địa phương đã triển khai mô hình "Điểm tư vấn số" bằng cách trưng dụng ngay nhà riêng của các thành viên tổ chuyển đổi số cộng đồng làm nơi tư vấn, giúp người dân có thể ghé qua bất kỳ lúc nào để nhờ hướng dẫn sử dụng điện thoại hay làm thủ tục trực tuyến trong không gian gần gũi. Bên cạnh đó, mô hình "Gia đình số" cũng được hình thành nhằm vận động mỗi hộ gia đình có ít nhất một thành viên thành thạo công nghệ để trực tiếp hỗ trợ cho bố mẹ, ông bà ngay tại nhà.

Tại bộ phận một cửa, xã duy trì mạng lưới "Đại sứ số" gồm các đoàn viên thanh niên để hướng dẫn người dân thực hiện dịch vụ công. Đối với những trường hợp người cao tuổi hoặc người khuyết tật gặp khó khăn trong đi lại, các tổ lưu động sẵn sàng mang theo máy tính và thiết bị đến tận nhà để hỗ trợ hoàn thành thủ tục trên môi trường điện tử.

Lan tỏa phong trào bình dân học vụ số tại các các khu dân cư xã Hoài Đức, TP. Hà Nội. Ảnh: CTV

Là một trong những thành viên tích cực của Tổ chuyển đổi số cộng đồng xã Hoài Đức, chị Lê Thị Lan cho biết: "Khi mới triển khai, chúng tôi gặp không ít khó khăn vì nhiều cô chú lớn tuổi rất ngại, thậm chí có người còn từ chối vì cho rằng mình già rồi không cần học. Chúng tôi phải áp dụng phương án đến tận nhà, trò chuyện giải thích về những lợi ích thực tế như việc không cần phải xếp hàng chờ đợi khi đi làm giấy tờ hay nộp tiền điện nữa. Nhìn thấy hiệu quả thiết thực nên dần dần mọi người ủng hộ và chủ động tìm đến chúng tôi nhờ hướng dẫn."

Nhờ những giải pháp đồng bộ và cụ thể này, sau hơn một năm triển khai, phong trào tại xã Hoài Đức đã đạt được những kết quả rõ rệt. Toàn xã có gần 17.000 lượt người dân được tập huấn kỹ năng số cơ bản. Đồng thời, 100% cán bộ, công chức được trang bị kiến thức công nghệ và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) vào công việc, và 100% công dân đủ điều kiện từ 16 tuổi trở lên được cấp và kích hoạt tài khoản định danh điện tử VNeID.

Chuyển đổi số từ gốc để không ai bị bỏ lại phía sau

Sự thay đổi rõ rệt tại phường Tương Mai hay xã Hoài Đức cho thấy phong trào "Bình dân học vụ số" đang mang lại hiệu quả thực tế cho người dân Hà Nội. Đây là bước đi quan trọng nhằm hiện thực hóa mục tiêu xây dựng công dân số, phục vụ cho chủ trương lớn về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được nêu trong Nghị quyết Đại hội lần thứ XIV của Đảng.

Cán bộ thôn đến nhà hướng dẫn người dân sử dụng dịch vụ công trực tuyến. Ảnh: CTV

Chuyển đổi số không thể thành công nếu chỉ tập trung vào hạ tầng hay các nền tảng công nghệ, mà quan trọng nhất vẫn là khả năng tiếp cận của người dân. Khi mỗi người dân đều biết tự thanh toán không dùng tiền mặt, tự nộp hồ sơ hành chính trực tuyến hay tra cứu thông tin dịch vụ công, khi đó công nghệ mới thực sự phục vụ đời sống và phát huy vai trò của mình.

Giá trị lớn nhất của phong trào "Bình dân học vụ số" tại các địa phương của Hà Nội hiện nay chính là làm thay đổi nhận thức của người dân. Từ chỗ e ngại, nhiều người đã chủ động học hỏi, sử dụng thành thạo các ứng dụng số và tiếp tục hướng dẫn lại cho người thân, hàng xóm. Việc đưa các lớp học về tận thôn, tổ dân phố theo phương châm "đi từng ngõ, gõ từng nhà" là cơ sở quan trọng để Thủ đô xây dựng một xã hội số toàn diện, đảm bảo mọi người dân đều có cơ hội tiếp cận công nghệ và chủ động hòa nhập vào đời sống hiện đại.

PV