Chuyển đổi số tại Quốc hội Thái Lan Khuyến nghị của UNDP: Để trở thành 'dân chủ số thực chất'

Dữ liệu: “Có trên mạng” chưa đồng nghĩa với “dễ tiếp cận”

Giống như nhiều nghị viện khác trên thế giới, Quốc hội Thái Lan liên tục tạo ra một khối lượng lớn dữ liệu và thông tin: biên bản phát biểu, hồ sơ lập pháp, tài liệu ủy ban, báo cáo nghiên cứu, dữ liệu tài chính, danh sách tiếp xúc, lịch làm việc, hồ sơ bỏ phiếu… Đây là những thông tin không chỉ cần thiết cho hoạt động nội bộ của nghị viện, mà còn là nền tảng để xã hội giám sát quyền lực lập pháp.

Vấn đề nằm ở chỗ, phần lớn các thông tin này đang tồn tại dưới dạng PDF trên website Quốc hội. Về mặt kỹ thuật, chúng “có thể truy cập”, nhưng về mặt thực chất, lại khó tìm, khó tra cứu, khó phân tích và khó tái sử dụng. Người dùng buộc phải tải từng tài liệu riêng lẻ, không thể tìm kiếm theo từ khóa, không có dữ liệu thô để xử lý, đối chiếu hoặc xây dựng các công cụ giám sát độc lập.

Trong thế giới dữ liệu, đây là một nghịch lý quen thuộc. Thông tin tồn tại nhưng không phát huy giá trị. Và khi thông tin không thể được sắp xếp, truy xuất hay kết nối, nó gần như trở nên vô dụng.

Theo UNDP, trước khi nói đến các công cụ dân chủ số tiên tiến như nghị viện mở, tham vấn trực tuyến hay trí tuệ nhân tạo, Quốc hội Thái Lan cần xây dựng một nền móng số cơ bản nhưng vững chắc, bắt đầu từ quản lý dữ liệu và lưu trữ hồ sơ nội bộ.

Một hệ thống quản lý dữ liệu hiệu quả phải bảo đảm ít nhất những yêu cầu sau: kiểm soát tập trung phần mềm và nền tảng; bắt buộc sử dụng các kênh chính thức như email công vụ; chuẩn hóa cách đặt tên tài liệu; kiểm soát phiên bản để tránh nhầm lẫn; khả năng truy cập đa thiết bị; bảo mật thống nhất; đăng nhập đơn giản; và quan trọng nhất là sản xuất dữ liệu ở định dạng mở và thô như văn bản thuần, CSV, HTML hoặc XML.

Đây không phải những yêu cầu xa xỉ. Chúng là “điều kiện cần” để nghị viện vận hành hiệu quả trong kỷ nguyên số. Khi dữ liệu nội bộ được tổ chức logic và nhất quán, việc công bố ra bên ngoài sẽ trở nên dễ dàng hơn, thậm chí có thể tự động hóa.

Nếu được chuẩn hóa và công bố đúng cách, dữ liệu nghị viện sẽ trở thành một nguồn lực quý giá cho nhiều chủ thể: đại biểu, đảng phái, báo chí, tổ chức xã hội dân sự và từng công dân. Những dữ liệu như biên bản phát biểu, lịch sử bỏ phiếu, hồ sơ ủy ban, văn bản pháp luật, kê khai lợi ích, báo cáo nghiên cứu hay dữ liệu tài chính có thể giúp xã hội hiểu rõ nghị viện đang làm gì, làm như thế nào và vì ai.

UNDP nhấn mạnh, khi dữ liệu được công bố dưới dạng mở và có cấu trúc, xã hội có thể phát triển các công cụ số tiên tiến hơn để giám sát quyền lực - một chức năng cốt lõi của dân chủ hiện đại.

Ủy ban nghị viện: từ “họp kín” đến không gian mở

Trong hoạt động lập pháp, các ủy ban chính là những “công xưởng làm việc thực chất nhất”, nhưng cũng là phần ít minh bạch nhất đối với công chúng. Báo cáo của UNDP chỉ ra rằng Quốc hội Thái Lan hiện thiếu các phương thức tương tác có mục tiêu và hiệu quả giữa ủy ban với công dân và các tổ chức xã hội dân sự.

Việc chuyển phần lớn hoạt động ủy ban lên môi trường số: từ họp, lấy ý kiến, tiếp nhận bằng chứng cho tới công bố biên bản… có thể mang lại nhiều lợi ích: tăng tính minh bạch, mở rộng sự tham gia của các nhóm ở vùng sâu vùng xa, và nâng cao chất lượng lập pháp nhờ khai thác được tri thức xã hội.

Các nghị viện như Scotland và Wales đã đi trước trong việc xây dựng các nhóm tiếp cận cộng đồng, sử dụng video, bản trình bày trực quan và phỏng vấn ghi âm để thu thập ý kiến đa dạng. Với Thái Lan, một cổng thông tin đơn giản tích hợp trên website nghị viện - giải thích nội dung các vấn đề đang được ủy ban thảo luận và mời gọi ý kiến có trọng tâm - có thể là bước khởi đầu quan trọng.

Truyền thông nghị viện: từ “phát đi” sang “đối thoại”

Một vấn đề khác được báo cáo nêu rõ là sự rời rạc trong chiến lược truyền thông số của Quốc hội Thái Lan. Nội dung trên website, mạng xã hội và các kênh khác thiếu nhất quán, chủ yếu mang tính thông báo một chiều, khô khan và ít tương tác.

Trong khi đó, kỳ vọng của công chúng đã thay đổi. Người dân không chỉ muốn “nhận thông tin”, mà còn muốn được phản hồi, được lắng nghe và thấy tiếng nói của mình có giá trị. Một chiến lược truyền thông nghị viện hiện đại phải gắn chặt với chuyển đổi số tổng thể, có công cụ quản lý tương tác, phân loại ý kiến và phản hồi kịp thời.

Nếu công chúng gửi câu hỏi hoặc góp ý mà không nhận được phản hồi, họ sẽ nhanh chóng mất niềm tin và không còn muốn tham gia. Do đó, các cổng tham vấn tích hợp, bảng điều khiển nội bộ cho đội ngũ truyền thông và quy trình xử lý rõ ràng là những yếu tố không thể thiếu.

Xã hội dân sự và dữ liệu mở: chiếc cầu nối với công dân

Báo cáo của UNDP dành nhiều dung lượng để phân tích vai trò của xã hội dân sự như một “trung gian thông tin” giữa nghị viện và công chúng. Khi dữ liệu nghị viện khó tiếp cận, chính các tổ chức xã hội dân sự sẽ là bên dịch ngôn ngữ thể chế sang ngôn ngữ đời sống, giúp người dân hiểu và quan tâm đến chính trị.

Tuy nhiên, để làm được điều đó, họ cần dữ liệu đầy đủ, kịp thời và dễ sử dụng. Việc công bố lịch làm việc, chương trình lập pháp, biên bản họp, báo cáo nghiên cứu và dữ liệu tài chính dưới dạng số không chỉ giúp xã hội giám sát, mà còn giúp chính nghị viện khẳng định tính minh bạch của mình.

Yếu tố lãnh đạo trong chuyển đổi số: yếu tố quyết định thành bại

Cuối cùng, UNDP nhấn mạnh một điểm then chốt: chuyển đổi số không thể thành công nếu thiếu một đầu mối lãnh đạo có thẩm quyền thực sự. Tại Quốc hội Thái Lan, nỗ lực chuyển đổi đang diễn ra, nhưng còn rời rạc, thiếu phối hợp và thiếu người chịu trách nhiệm cuối cùng.

Chuyển đổi số đòi hỏi không chỉ công nghệ, mà còn là thay đổi hành vi, đào tạo lại nhân sự, tuyển dụng kỹ năng mới và xây dựng văn hóa dữ liệu. Tất cả những điều đó cần một trung tâm quyền lực đủ mạnh để ra quyết định, phân bổ nguồn lực và tạo động lực thay đổi.

Quốc Đạt