Chuyển đổi số ở các bản làng có thể bắt đầu từ một việc mà bà con đang cần

"Bình dân học vụ số" đến các bản làng.

Cần người “mở đường”

Theo ông Phạm Quỳnh - Phó Tổng Biên tập Nhà Xuất bản Giáo dục Việt Nam, bà con cần tiếp cận thông tin hữu ích, giải quyết công việc thuận tiện hơn, tìm thêm cơ hội tiêu thụ sản phẩm và gìn giữ những giá trị văn hóa của cộng đồng. Đưa công nghệ đến gần những nhu cầu ấy chính là tạo thêm điều kiện để người dân chủ động cải thiện cuộc sống của mình.

Để làm được điều đó, ông Quỳnh cho rằng, trên mỗi phương diện đều cần những con người mở đường. Đó là những người nhận ra một khó khăn, chủ động học hỏi, thử cách giải quyết và sẵn lòng hướng dẫn người khác cùng làm.

Họ có thể là cán bộ cơ sở, thầy cô giáo, người có uy tín, thành viên hợp tác xã, người kinh doanh, nghệ nhân hay một bạn trẻ có kỹ năng số. Sự “mở đường” thể hiện cả trong cách nghĩ, cách làm và sự kiên trì đồng hành với cộng đồng.

Ông Quỳnh nhấn mạnh, chuyển đổi số nơi bản làng không nhất thiết bắt đầu bằng những đề án lớn, những việc làm to tát, vĩ mô. Nó có thể bắt đầu từ một việc cụ thể, vừa sức, giải quyết đúng điều bà con đang cần. Những định hướng lớn sẽ đi vào đời sống qua cách thực hiện như vậy, từ một người biết làm đến nhiều người cùng sử dụng được và thấy có ích.

Trong công việc ở cơ sở, người mở đường có thể là một cán bộ kiên nhẫn hướng dẫn bà con tra cứu thông tin, chuẩn bị và nộp hồ sơ đối với những thủ tục đã có thể thực hiện qua mạng.

Cùng bà con thực hiện từng bước, giải thích chỗ chưa rõ, giúp bà con theo dõi kết quả và dần tự làm được: đó là một đóng góp thiết thực. Giá trị của việc làm ấy nằm ở công việc được giải quyết thuận tiện hơn và khả năng chủ động của người dân được nâng lên.

Bắt đầu từ những việc giản dị

Ông Phạm Quỳnh – Phó Tổng Biên tập Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam.

Trong giáo dục, người mở đường có thể là một thầy cô chuẩn bị bài học để học sinh xem lại bằng thiết bị sẵn có, hướng dẫn các em tìm tài liệu phù hợp hoặc trao đổi với phụ huynh về việc học của con.

Cách làm cần tính đến điều kiện kết nối và khả năng sử dụng của từng gia đình. Sự mở đường ở đây thể hiện ở việc tìm cách để công nghệ hỗ trợ học sinh học tốt hơn, để sự giúp đỡ đến được với cả những em còn gặp khó khăn.

Trong sản xuất và kinh doanh, việc khởi đầu có thể rất gần gũi: cùng một hộ gia đình chụp rõ sản phẩm, viết đúng thông tin về nguồn gốc, giá cả và cách liên hệ; hướng dẫn tiếp nhận đơn hàng, trao đổi với khách và ghi chép việc mua bán.

Một thành viên hợp tác xã biết làm rồi hướng dẫn các thành viên khác cũng có thể trở thành người mở đường. Điều đáng quan tâm là cách làm ấy có giúp bà con giới thiệu sản phẩm rõ ràng hơn, tìm thêm khách hàng và tổ chức công việc hiệu quả hơn hay không.

Trong gìn giữ văn hóa, người mở đường có thể là nghệ nhân cùng các bạn trẻ ghi lại một làn điệu, một câu chuyện, tiếng nói hoặc cách làm nghề mà cộng đồng mong muốn lưu giữ.

Khi được thực hiện với sự đồng ý và tham gia của người dân, những tư liệu ấy có thể giúp thế hệ sau tìm hiểu di sản của mình, đồng thời giới thiệu những giá trị mà cộng đồng muốn chia sẻ. Công nghệ cần phục vụ sự lựa chọn của chính những người gìn giữ văn hóa ấy.

Trong sinh hoạt hằng ngày, một người biết sử dụng công nghệ có thể giúp người khác tra cứu thông tin từ nguồn đáng tin cậy, nhận biết lời mời đáng ngờ, giữ kín mật khẩu và biết tìm sự hỗ trợ khi gặp vướng mắc.

Hướng dẫn một người chưa quen dùng điện thoại, kiên nhẫn để họ thực hành rồi tự làm được cũng là việc đáng trân trọng. Sự tin cậy và kỹ năng sử dụng an toàn cần được xây dựng cùng với việc đưa công nghệ vào đời sống.

Những việc cụ thể ấy cần được làm đến nơi đến chốn và duy trì trong sinh hoạt, công việc hằng ngày. Việc hướng dẫn sẽ hữu ích hơn khi bà con có thể hỏi lại lúc cần, có thời gian thực hành và từng bước tự làm được.

Theo ông Quỳnh, người mở đường cần biết lắng nghe, điều chỉnh cách làm và giúp thêm người khác có khả năng hỗ trợ cộng đồng. Đồng thời, họ cần sự phối hợp của chính quyền, nhà trường, các tổ chức và người dân để tháo gỡ những trở ngại về thiết bị, kết nối hoặc nguồn lực.

Minh Phong (ghi).