Chuyển đổi số mở lối 'Thành phố học tập'

Mở rộng không gian học tập từ cơ sở

Từ một mô hình cụ thể tại xã Hưng Long, có thể thấy rõ cách tiếp cận của TP Hồ Chí Minh: Đưa công nghệ đến gần người học, bắt đầu từ những không gian nhỏ nhưng thiết thực. Công trình “Thư viện container” tại Trường Tiểu học Nguyễn Văn Trân được triển khai từ cuối năm 2025, không chỉ là nơi đọc sách mà còn là không gian học tập tích hợp giữa truyền thống và công nghệ.

Cô trò Trường Tiểu học Nguyễn Văn Trân, xã Hưng Long tại “Thư viện container”.

Với thiết kế lắp ghép hiện đại, không gian mở cùng hệ thống máy tính kết nối internet, máy tính bảng, tivi thông minh…, thư viện tạo điều kiện để học sinh tiếp cận tri thức theo nhiều hình thức, từ sách giấy đến tài nguyên số. Quan trọng hơn, mô hình này cho thấy một hướng đi rõ ràng: Chuyển đổi số không bắt đầu từ những hệ thống lớn, mà từ chính các không gian học tập gần gũi ở cơ sở.

Theo ông Huỳnh Vũ Long, Phó phòng Văn hóa - Xã hội xã Hưng Long, việc kết hợp giữa học trực tiếp và trực tuyến đang góp phần lan tỏa văn hóa học tập ra ngoài phạm vi lớp học. Không chỉ phục vụ học sinh trong trường, mô hình còn được kỳ vọng trở thành điểm sinh hoạt tri thức cho thiếu nhi trên địa bàn, góp phần hình thành thói quen tự học và tiếp cận công nghệ từ sớm.

Ở quy mô các tổ chức xã hội, cách tiếp cận này tiếp tục được mở rộng tới những nhóm đối tượng đa dạng hơn. Theo bà Trịnh Thị Thanh, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Liên hiệp Phụ nữ TP Hồ Chí Minh, việc xây dựng hệ sinh thái giáo dục số cho phụ nữ không chỉ nâng cao kỹ năng công nghệ mà còn mở ra cơ hội tiếp cận tri thức cho các nhóm yếu thế. Phong trào “Bình dân học vụ số” được xem là giải pháp trọng tâm nhằm xóa mù công nghệ trong bối cảnh mới. Bên cạnh đó, các chương trình học bổng như Nguyễn Thị Minh Khai hỗ trợ thiết bị học trực tuyến cho trẻ em gái có hoàn cảnh khó khăn, góp phần thu hẹp khoảng cách số ngay từ sớm.

Tương tự, ở khu vực người lao động, chuyển đổi số đang trở thành công cụ thiết thực để mở rộng cơ hội học tập và tiếp cận an sinh. Ông Võ Khắc Bình, Ủy viên Ban Thường vụ Liên đoàn Lao động TP Hồ Chí Minh cho biết, hàng chục nghìn lao động, đặc biệt trong khu vực phi chính thức, đã được hướng dẫn sử dụng công nghệ để tra cứu bảo hiểm, nhận trợ cấp, thanh toán không tiền mặt. Qua đó, người lao động có thêm điều kiện tiếp cận thông tin và dịch vụ một cách bình đẳng hơn. Các mô hình như “Trợ lý AI công đoàn” hay “Điểm dừng chân” cho lao động công nghệ cho thấy nỗ lực đưa việc học ra ngoài khuôn khổ giáo dục truyền thống, gắn trực tiếp với nhu cầu đời sống.

Hướng tới hệ sinh thái học tập toàn diện

Từ những mô hình ở cơ sở, TP Hồ Chí Minh đang từng bước hình thành nền tảng chung cho “Thành phố học tập”, với trọng tâm là đồng bộ chính sách, đầu tư nguồn lực và phát triển hệ sinh thái số.

Ứng dụng công nghệ thông tin trong việc tra cứu dữ liệu tại Không gian văn hóa Hồ Chí Minh của xã Hưng Long.

Theo ông Jonathan Wallace Baker, Trưởng đại diện UNESCO tại Việt Nam, điểm đáng ghi nhận là cách tiếp cận tích hợp khi Thành phố huy động toàn bộ hệ thống chính quyền và xã hội cùng tham gia. Những nỗ lực này đang góp phần xây dựng một đô thị học tập mang tính hòa nhập, năng động và hướng tới tương lai. Đặc biệt, việc mở rộng cơ hội học tập cho các nhóm dễ bị tổn thương thông qua các chính sách hỗ trợ học phí, bảo trợ xã hội và lộ trình học tập linh hoạt cho thấy rõ cam kết về công bằng.

Thực tế triển khai cũng cho thấy chuyển đổi số không chỉ dừng ở định hướng mà đã được cụ thể hóa bằng các nguồn lực và chương trình hành động. Theo Sở Giáo dục và Đào tạo TP Hồ Chí Minh, trong năm 2025, Thành phố đã dành hơn 95 tỷ đồng thực hiện các chính sách phát triển giáo dục mầm non tại khu công nghiệp, khu chế xuất; đồng thời hơn 5.000 lớp tập huấn, hội thảo chuyên đề về chuyển đổi số đã được tổ chức, thu hút đông đảo người tham gia.

Phong trào “Bình dân học vụ số” tiếp tục được đẩy mạnh, với gần 19.000 thành viên tham gia các tổ công nghệ số cộng đồng, góp phần lan tỏa kỹ năng số đến từng khu dân cư. Song song đó, các mô hình “thư viện số, tủ sách số” được triển khai tại 158 cơ sở giáo dục, mở rộng không gian học tập trên môi trường số.

Ở góc độ nền tảng xã hội, Thành phố vẫn duy trì kết quả phổ cập giáo dục ở mức cao, với 100% địa phương đạt chuẩn phổ cập tiểu học và THCS mức độ 3, đồng thời phát triển các mô hình giáo dục hòa nhập nhằm bảo đảm quyền học tập cho mọi đối tượng.

Tuy nhiên, theo ông Jonathan Wallace Baker, chuyển đổi số nếu không được định hướng phù hợp có thể làm gia tăng khoảng cách do chênh lệch về hạ tầng và năng lực số. Vì vậy, việc ứng dụng công nghệ cần đặt trong nguyên tắc đạo đức, trách nhiệm và lấy con người làm trung tâm.

Phó Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh Nguyễn Mạnh Cường nhấn mạnh, xây dựng “Thành phố học tập” trong bối cảnh mới đòi hỏi sự chỉ đạo xuyên suốt, đồng bộ và hiệu quả nhằm hình thành nền tảng vững chắc cho xã hội học tập và lan tỏa tinh thần học tập suốt đời đến mọi tầng lớp nhân dân.

Trong thời gian tới, TP Hồ Chí Minh tập trung vào các nhóm giải pháp trọng tâm như nâng cao nhận thức về học tập suốt đời; hoàn thiện chính sách hỗ trợ các nhóm yếu thế; thúc đẩy chuyển đổi số gắn với các phong trào như “Bình dân học vụ số”; đồng thời nâng cao năng lực đội ngũ và mở rộng hợp tác quốc tế trong lĩnh vực giáo dục.

Những định hướng này cho thấy TP Hồ Chí Minh không chỉ dừng lại ở việc mở rộng quy mô học tập, mà đang hướng tới xây dựng một hệ sinh thái học tập toàn diện, nơi công nghệ, chính sách và con người cùng vận hành đồng bộ. Từ thực tiễn triển khai, chuyển đổi số đang trở thành đòn bẩy quan trọng, giúp TP Hồ Chí Minh tiến gần hơn tới mục tiêu trở thành “Thành phố học tập”, với yêu cầu cốt lõi là mọi người dân, ở mọi hoàn cảnh, đều có cơ hội tham gia và hưởng lợi từ quá trình học tập suốt đời.

Bài và ảnh: Hương Trần/Báo Tin tức và Dân tộc