Chuyển dịch năng lượng xanh để tăng trưởng bền vững

Trong bối cảnh Việt Nam hướng tới mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số, thì việc bảo đảm an ninh năng lượng và thúc đẩy chuyển dịch năng lượng trở thành yêu cầu cấp thiết. Đây không chỉ là giải pháp thực hiện cam kết giảm phát thải, mà còn là động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng, nâng cao năng lực cạnh tranh và thu hút dòng vốn đầu tư xanh.

Theo PGS.TS Nguyễn Thường Lạng, Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế, Đại học Kinh tế Quốc dân, thông thường, để tăng trưởng kinh tế bình quân ít nhất 10% cần tăng trưởng năng lượng bình quân ít nhất 15%. Điều đó đòi hỏi điều chỉnh cơ cấu chuỗi cung ứng năng lượng bảo đảm đủ về lượng, cao về chất, đúng thời điểm cần thiết và cơ cấu tối ưu. Đây là sự thay đổi mang tính cách mạng bảng cân đối năng lượng quốc gia theo đó thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu công nghiệp và các ngành khác. Chuyển dịch năng lượng là điều kiện tiên quyết và chỗ dựa chiến lược để xác lập thực chất mô hình tăng trưởng mới.

Mỗi sự chuyển dịch hiệu quả năng lượng sẽ tạo khả năng lan tỏa tác động rất lớn và sâu sắc. Điều này có thể tác động đáng kể đến cơ cấu thị trường, theo đó, ảnh hưởng đến hiệu quả phân bổ nguồn lực phát triển của cả nền kinh tế.

Việc phát triển điện mặt trời, điện gió và các loại hình năng lượng mới khác làm đa dạng hóa nguồn cung ứng năng lượng. Ảnh: VH

PGS.TS Nguyễn Thường Lạng cho biết, Nghị quyết 55 của Bộ Chính trị về Chiến lược phát triển năng lượng quốc gia đặt mục tiêu tăng tỷ trọng các nguồn năng lượng tái tạo trong tổng cung năng lượng sơ cấp lên 20% tương đương 39 triệu tấn dầu quy đổi (TOE) đến năm 2030 và tăng thêm 1,5 lần chỉ số này đến năm 2045 tương xứng với chuẩn quốc gia thu nhập trung bình cao và thu nhập cao. Coi trọng đầu tư phát triển năng lượng thế hệ mới. Điều này tăng tác động lan tỏa tích cực thị trường năng lượng đến các thị trường khác trong toàn bộ nền kinh tế.

"Chuyển dịch năng lượng thúc đẩy cải tiến chuỗi cung ứng hiện có cùng với xây dựng chuỗi cung ứng mới nhằm không để xảy ra tình trạng thiếu hụt năng lượng trong quá trình thực hiện tăng trưởng 2 con số liên tục suốt giai đoạn 2026-2030 và các năm tiếp theo. Việc giảm quy mô và tỷ trọng năng lượng hóa thạch như than đá, dầu mỏ, tăng quy mô và tỷ trọng năng lượng mới bắt buộc phải cải tiến chuỗi cung ứng năng lượng hiện có cùng với xây dựng chuỗi cung ứng mới. Chẳng hạn, cần cải thiện các trạm pha trộn xăng E10, xây dựng cơ sở cung ứng ethanol, xây dựng chuỗi nhập khẩu ethanol với các trạm lưu trữ quy mô phù hợp với nhu cầu. Bên cạnh đó, cần đầu tư xây dựng cơ sở lưu giữ khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG)", PGS.TS Nguyễn Thường Lạng chia sẻ.

Bên cạnh đó, việc phát triển các cơ sở cung ứng điện mặt trời, điện gió ngoài khơi, gần bờ và trên bờ, cơ sở điện hạt nhân quy mô nhỏ và các loại hình năng lượng mới khác làm đa dạng hóa nguồn cung ứng, đòi hỏi thay đổi chuỗi cung ứng năng lượng theo hướng phù hợp. Do đó, cần điều chỉnh và tiếp tục nâng cấp quy hoạch năng lượng phù hợp với tốc độ và quy mô chuyển dịch, hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật toàn ngành, bổ sung thêm tiêu chuẩn mới như kinh tế - xã hội - quản trị (ESG), thị trường tín chỉ các-bon năng lượng, tiêu chuẩn phân loại xanh và lộ trình phát thải ròng bằng 0 đến năm 2050 phù hợp với ngành, tập đoàn, doanh nghiệp và các đối tượng hữu quan.

PGS.TS Nguyễn Thường Lạng, Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế, Đại học Kinh tế Quốc dân. Ảnh: NVCC

Theo vị chuyên gia, chuyển dịch năng lượng thực chất là xây dựng hệ sinh thái năng lượng bền vững, thúc đẩy xác lập mô hình tăng trưởng mới, tạo động lực nền tảng để tăng trưởng 2 con số trong kỷ nguyên vươn mình. Đến năm 2030, quy mô GDP của Việt Nam có thể đạt đến con số 1.000 tỷ USD, do đó cần đẩy nhanh chuyển dịch cơ cấu năng lượng để phục vụ mục tiêu phát triển chưa từng có. Hệ sinh thái bao gồm cả nhu cầu mới, nguồn cung mới, mô hình đồng bộ, cơ chế vận hành hiệu quả và bảo đảm năng lượng trở thành chỗ dựa vững chắc, phục vụ vô điều kiện nhu cầu năng lượng ngày càng tăng của tất cả các ngành, lĩnh vực, doanh nghiệp, hộ kinh doanh, hộ gia đình và từng người dân trong mô hình tăng trưởng mới.

Theo PGS.TS Nguyễn Thường Lạng, khởi tạo hiệu quả động lực mới đến từ làm mới nhu cầu phát triển chiến lược. Nhu cầu gia tăng quy mô sản xuất - kinh doanh, xuất khẩu theo hướng xanh, sạch, phát thải thấp và bền vững. Tổng cầu càng lớn, nguồn lực huy động càng nhiều, quy mô ngành được mở rộng đến mức tối ưu, đóng góp của ngành vào tăng trưởng GDP càng lớn. Theo vị chuyên gia, Việt Nam cần tái cơ cấu quyết liệt chuỗi cung ứng năng lượng để đáp ứng tổng cầu gia tăng, theo đó cần tiếp tục hoàn thiện quy hoạch phát triển ngành, giảm thiểu số lượng và quy mô cơ sở cung ứng năng lượng hóa thạch, gia tăng năng lực cung ứng nguồn năng lượng xanh, sạch, mới, tái tạo, bền vững. Đồng thời cần phát triển các tập đoàn công nghiệp - công nghệ, tài chính, kinh doanh năng lượng quốc gia làm chủ được công nghệ và sản phẩm công nghệ chiến lược ngành năng lượng, có chiến lược và mô hình phát triển đúng hướng, hiệu quả cùng với hệ thống các doanh nghiệp hỗ trợ đa dạng, mạng lưới rộng lớn đủ cung ứng đầy đủ các loại máy móc, thiết bị tinh vi.

Điều này đòi hỏi hoàn thiện chính sách thương mại và công nghiệp hiệu quả, vừa bảo hộ có điều kiện, có thời hạn và có chọn lọc cơ sở năng lượng, vừa khuyến khích năng lực tự chủ trong cung ứng năng lượng tái tạo, năng lượng mới, hình thành các “con sếu đầu đàn về năng lượng xanh, sạch, bền vững” trong ngành. Đồng thời cần có cơ chế khuyến khích tài chính, đầu tư, miễn giảm thuế, lãi suất, thủ tục và điều kiện kinh doanh, nhân lực và tư vấn, thông tin và kết nối cần được phát triển và phát huy tối đa", PGS.TS Nguyễn Thường Lạng chia sẻ.

Cùng với đó, cần bảo đảm sự đồng hành hiệu quả giữa Nhà nước và doanh nghiệp ngành năng lượng trong chuyển dịch năng lượng; trong đó Nhà nước cần hoàn thiện thể chế phát triển theo hướng bảo đảm năng lượng mới phát triển trước một bước để làm chỗ dựa tin cậy và vững chắc cho các ngành công nghiệp khác.

Đồng thời cần có giải pháp thu hẹp tỷ trọng và quy mô năng lượng hóa thạch, hình thành thị trường chuyển dịch để vừa kết hợp giữa thu hút các doanh nghiệp chuyên sâu năng lượng hóa thạch chuyển đổi sang doanh nghiệp chuyên sâu năng lượng mới, năng lượng tái tạo. Bên cạnh đó, cơ chế giá năng lượng và thủ tục hành chính, cơ chế bảo đảm lợi ích và chia sẻ rủi ro giữa các bên cần được bảo đảm công khai, công bằng và minh bạch.

Hậu Lộc