Chuyện của Đại sứ 'nói giọng Kiwi' và điều đặc biệt về quan hệ Việt Nam - New Zealand

Mối duyên của sự “trở về”

Tôi vinh dự được cử làm Đại sứ đầu tiên thường trú của Việt Nam tại New Zealand trong suốt bốn năm rưỡi từ đầu 2003 đến giữa 2007.

Sự có mặt của Sứ quán Việt Nam tại New Zealand thời điểm đó đã đáp ứng kịp thời nhu cầu tăng cường hợp tác cả song phương và đa phương giữa hai nước. Hai nước thiết lập quan hệ ngoại giao từ tháng 6/1975 và New Zealand lập Sứ quán tại Hà Nội năm 1995.

Khi đó ta chủ trương đa phương hóa, đa dạng hóa các quan hệ đối ngoại, làm bạn và đối tác tin cậy với các nước trên thế giới; ta thúc đẩy tham gia WTO mà New Zealand là thành viên. Về phía New Zealand, bạn coi trọng quan hệ với Việt Nam trong chính sách hướng về châu Á; coi trọng hợp tác với ASEAN mà Việt Nam là thành viên năng động và tích cực.

Được vinh dự cử làm Đại sứ ở New Zealand như một sự “trở về” bởi trước đó 10 năm từ 1993-1994, tôi tham gia khóa học tiếng Anh dành cho cán bộ ngoại giao Việt Nam thời vừa mở cửa hội nhập. Còn nhớ ngày tôi trình quốc thư lên Toàn quyền New Zealand, báo Dominion Post, một tờ báo lớn nhất của New Zealand có bài trang trọng nói về sự kiện này, coi như dấu mốc mới của quan hệ hai nước. Bộ trưởng Ngoại giao khi tiếp tôi nói rất vui có Đại sứ Việt Nam nói giọng Kiwi, ý nói về việc tôi học tiếng Anh 10 năm trước đó.

Bạn bè New Zealand nhất là những thành viên của Hội VICALSN (Mạng lưới hỗ trợ Việt Nam, Campuchia, Lào) và cộng đồng người Việt hỗ trợ tích cực những ngày đầu tạo dựng cơ ngơi của Sứ quán. Đa số thành viên của VICALSN thuộc “thế hệ Việt Nam” – những người bạn đã có nhiều hoạt động ủng hộ cuộc kháng chiến chính nghĩa và thống nhất đất nước của ta. Thật ý nghĩa, trong nhiệm kỳ của tôi, Nhà nước đã kịp vinh danh, tặng huân, huy chương hữu nghị cho tổ chức này và nhiều thành viên nòng cốt. Đến lúc tôi viết những dòng này, tất cả các vị đã đi xa.

Việc ta đặt Cơ quan đại diện ngoại giao tại thủ đô Wellington đã tạo ra cơ hội bừng mở quan hệ hai nước: Chỉ trong chưa đầy 5 năm từ 2003 - 2007, Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết, Thủ tướng Phan Văn Khải, Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Văn An, Phó Chủ tịch nước Trương Mỹ Hoa thăm New Zealand. Ngay sau khi tôi trình quốc thư, Thủ tướng New Zealand thăm chính thức Việt Nam và tiếp theo Toàn quyền Silver Cartwright thăm Việt Nam. Đây là lần đầu tiên một vị Toàn quyền New Zealand thăm Việt Nam.

Sau này khi đã rời nhiệm sở, tôi còn vinh dự được phục vụ chuyến thăm New Zealand tháng 9/2009 của Tổng Bí thư Nông Đức Mạnh và hai nước đã ký nâng cấp thành quan hệ Đối tác toàn diện, đó là nền móng cho thiết lập quan hệ Đối tác chiến lược năm 2020 và Đối tác chiến lược toàn diện năm 2025.

Nhớ mãi chuyến thăm năm đó...

Một trong những sự kiện làm tôi nhớ mãi là trong chuyến thăm của Thủ tướng Phan Văn Khải năm đó, Thủ tướng Helen Clark dành cho Thủ tướng ta nghi lễ đặc biệt trọng thị, ngoài tổ chức chiêu đãi quốc yến buổi trưa thì buổi tối cùng ngày tổ chức chiêu đãi làm việc, tạo điều kiện cho thành viên chính phủ hai bên thảo luận thân tình, cởi mở và xây dựng.

Trong hội đàm chính thức, Thủ tướng New Zealand thông báo giảm từ 2500 dòng thuế hàng hóa xuống còn 1500 dòng thuế trong khuôn khổ đàm phán song phương về việc ta gia nhập WTO, đồng thời công bố tăng gấp ba lần viện trợ ODA cho Việt Nam trong ba năm tiếp theo. Tôi thật sự ấn tượng về kết quả cụ thể “đong đếm” được của chuyến thăm.

Rời nhiệm sở ở New Zealand đã gần 20 năm, nhưng những ký ức về sự khởi sắc, bừng mở của quan hệ hữu nghị hợp tác hai nước những năm đó và cả những tình cảm gần gũi chân thành của người dân Kiwi vẫn luôn tươi mới trong ký ức của tôi.

Mảnh đất được mệnh danh là “dải mây trắng”, của những điệu múa Haka hùng tráng, với cánh đồng cừu bò xanh ngát bất tận và những giếng nước nóng nghi ngút khói cùng mùi nồng nồng vùng Rotorua thực sự có sức cuốn hút lạ thường với bất cứ ai từng đặt chân đến đây.

Đối tác chiến lược toàn diện có nhiều đặc biệt

Tôi tin tưởng với chuyến thăm mang tầm vóc lịch sử của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đến New Zealand lần này, hai bên chắc chắn sẽ đạt được nhiều thỏa thuận hợp tác mới trên các lĩnh vực nhằm triển khai các nội hàm của quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện mà cụ thể là chương trình hành động giai đoạn 2025 - 2030.

Tôi hy vọng New Zealand sẽ đáp ứng các lĩnh vực ta quan tâm như hợp tác khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, năng lượng tái tạo, giáo dục - đào tạo, du lịch và giao lưu nhân dân cũng như quốc phòng - an ninh và ủng hộ, phối hợp lẫn nhau trên các diễn đàn khu vực cũng như quốc tế.

Hiện ta đứng sau một số đối tác thương mại trong ASEAN của New Zealand. Điều đó cho thấy dư địa để tăng cường thương mại còn lớn. Hai bên đều có nhu cầu đẩy mạnh xuất khẩu sang thị trường của nhau; đang tích cực tháo gỡ các rào cản thương mại.

Hai nền kinh tế có tính bổ trợ cho nhau. Cùng với những ưu đãi của các Hiệp định thương mại đa phương mà hai bên đều là thành viên thì mục tiêu 3 tỷ USD thương mại hai chiều trong những năm tới là có cơ sở.

Nhìn lại hành trình kể từ khi hai nước nâng cấp lên Đối tác chiến lược (2020), tôi nhận thấy những nét lớn sau: Thứ nhất, quan hệ chính trị ngày càng tin cậy, lãnh đạo cấp cao hai nước thường xuyên thăm viếng lẫn nhau.

Năm 2025, Thủ tướng Christopher Luxon thăm chính thức Việt Nam và dịp này, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm thăm New Zealand. Năm 2025, hai nước thiết lập quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện.

New Zealand trở thành một trong 15 Đối tác chiến lược toàn diện của Việt Nam. Dễ dàng nhận thấy, New Zealand là Đối tác chiến lược toàn diện duy nhất đặc biệt của Việt Nam, bởi các Đối tác còn lại hoặc là nước lớn và cường quốc tầm trung, hoặc là thành viên Hội đồng Bảo an LHQ, hoặc là thành viên ASEAN hay là một tổ chức như Liên minh châu Âu.

Thứ hai, hợp tác trên nhiều lĩnh vực thương mại - đầu tư, giáo dục - đào tạo, nông nghiệp công nghệ cao, khoa học công nghệ, giao lưu nhân dân đang được hai nước đặc biệt chú trọng. Quan hệ quốc phòng, an ninh cũng được quan tâm. Ta đang tích cực lập Hội Hữu nghị Việt Nam - New Zealand. Việc thực hiện Chương trình hành động Đối tác chiến lược toàn diện giai đoạn 2025 - 2030 đang có nhiều bứt phá.

Thứ ba, hợp tác hai nước tại các tổ chức/diễn đàn khu vực và quốc tê ngày càng tích cực. Hai nước đều là thành viên của các hiệp định thương mại tự do như Hiệp định Tiến bộ và Toàn diện xuyên Thái bình dương (CPTPP), Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) và Hiệp định Thương mại Tự do ASEAN, Australia và New Zealand (AANZFTA). Hai nước đều ý thức là đối tác chiến lược toàn diện thì sự gần gũi và tin cậy càng thể hiện rõ trong các hợp tác khu vực và quốc tế.

Vy Anh (ghi)