Chuyện chưa kể về người Azerbaijan đặt nền móng cho Vietsovpetro

Trên con đường mang tên Vũng Tàu giữa lòng Thủ đô Baku (Azerbaijan), anh Heydar Mammadov đứng lặng khá lâu trước tấm biển ghi tên một đất nước xa xôi nhưng gắn bó sâu sắc với gia đình anh. Đó là Việt Nam - nơi ông nội anh từng đặt những viên gạch đầu tiên cho ngành công nghiệp dầu khí.

Anh Heydar Mammadov, cháu nội ông Jalal Mammadov - Tổng Giám đốc đầu tiên của Liên doanh Dầu khí Việt - Xô (Vietsovpetro) có mặt tại đường Vũng Tàu ở Thủ đô Baku. Ảnh: Kiều Thoan Thu

"Với tôi, Việt Nam không chỉ là một cái tên trên bản đồ mà còn là mảnh đất gắn bó sâu sắc với ông nội tôi", anh xúc động chia sẻ với phóng viên Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội.

Người anh nhắc đến là ông Jalal Mammadov (1925-2009), Tổng Giám đốc đầu tiên của Liên doanh Dầu khí Việt - Xô (Vietsovpetro) giai đoạn 1981-1984. Ông là người đặt nền móng cho quản trị, đào tạo nhân lực và xây dựng mô hình công nghiệp dầu khí hiện đại cho Vietsovpetro, được nhiều thế hệ lãnh đạo ngành dầu khí Việt Nam ghi nhận.

Ông Jalal Mammadov (đội mũ) tiếp đón Phó Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Việt Nam Đỗ Mười và Phó Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Liên Xô Heydar Aliev thăm Vietsovpetro năm 1983. Ảnh do Đại sứ quán Azerbaijan tại Hà Nội cung cấp

Nhưng khi nhắc đến ông nội mình, anh Heydar không bắt đầu bằng những cột mốc kỹ thuật hay sản lượng dầu khí.

“Ông luôn nói về Việt Nam với sự trân trọng đặc biệt. Ông coi những năm tháng ở Việt Nam là một phần cuộc đời mình”, anh kể.

Hành trình hợp tác ấy bắt nguồn từ chuyến thăm Baku ngày 23-7-1959 của Chủ tịch Hồ Chí Minh, dấu mốc đặt nền tảng cho quan hệ hợp tác dầu khí lâu dài giữa Việt Nam và Azerbaijan khi nước này còn thuộc Liên Xô.

Ông Elkhan Mammadov, con trai ông Jalal, trân trọng những huân chương cao quý do Nhà nước Việt Nam trao tặng cha mình. Ảnh: Kiều Thoan Thu

Ông Jalal Mammadov (1925 – 2009), Tổng Giám đốc đầu tiên của Liên doanh Dầu khí Việt - Xô (Vietsovpetro) năm 1981-1984. Ảnh do ông Ngô Thường San cung cấp

Ông Jalal Mammadov được trao tặng nhiều huân chương cao quý ghi nhận những cống hiến đối với ngành dầu khí Việt Nam. Ảnh: Gia đình ông Elkhan Mammadov (con trai ông Jalal)

Ông Jalal Mammadov (ngoài cùng bên trái) và ông Ngô Thường San (thứ tư từ phải sang) trong Lễ kỷ niệm 15 năm thành lập Vietsovpetro năm 1996. Ảnh do ông Ngô Thường San cung cấp

Năm 2010, Chủ tịch Nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam truy tặng Huân chương Lao động hạng Nhất cho ông Jalal Mammadov vì đóng góp to lớn trong phát triển ngành dầu khí Việt Nam. Ảnh: Gia đình ông Elkhan Mammadov

Ông Tofig Mahammadov, nguyên Phó kỹ sư trưởng Vietsovpetro, tại Baku. Ảnh: Kiều Thoan Thu

Cùng chung nhận định, ông Tofig Mahammadov, nguyên Phó kỹ sư trưởng Vietsovpetro, cho phóng viên Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội biết rằng đóng góp lớn nhất của ông Jalal Mammadov là xây dựng mô hình quản trị cho liên doanh. Chỉ trong 5 năm, 17 phòng ban cùng hệ thống khoan, khai thác, vận tải biển, kho bãi và khu nhà ở cho chuyên gia đã được hình thành, tạo nền tảng để Vietsovpetro đón dòng dầu đầu tiên năm 1986.

Heydar lắng nghe những câu chuyện ấy từ khi còn nhỏ.

“Cha tôi thường kể rằng ông nội làm việc rất nghiêm khắc và kỷ luật, nhưng với gia đình, ông luôn ấm áp, đặc biệt khi nhắc đến Việt Nam, ánh mắt ông luôn khác đi, rất tự hào.

Dịp Tết 2024, ông Elkhan Mammadov cùng anh Heydar Mammadov và vợ anh Heydar, chị Sanubar Mammadova, thăm trụ sở Vietsovpetro trong chuyến du lịch Việt Nam kéo dài 2 tuần. Ảnh: Gia đình ông Elkhan Mammadov

Dịp Tết 2024, Heydar cùng cha - ông Elkhan Mammadov - và vợ là chị Sanubar Mammadova sang Việt Nam, đến Vũng Tàu thăm trụ sở Vietsovpetro - nơi người ông và người cha mình từng gắn bó.

“Chúng tôi muốn tận mắt thấy nơi ông tôi từng sống và cống hiến. Thực sự, đó không hẳn chỉ là chuyến đi mà là sự trở về với ký ức. Chúng tôi rất trân trọng thời gian ở Việt Nam, nơi ông dành nhiều năm tháng tuổi trẻ làm nghĩa vụ quốc tế cao đẹp”.

Anh kể lại cảm giác khi bước vào trụ sở Vietsovpetro là vừa tự hào, vừa xúc động. Những người từng biết hoặc từng nghe về ông Jalal đón tiếp gia đình anh bằng sự yêu mến thân tình.

Trong 2 tuần ở Việt Nam, họ tham quan nhiều nơi, trò chuyện với nhiều kỹ sư các thế hệ và thưởng thức phở - món ăn mà Heydar nói là “đơn giản nhưng sâu sắc như chính con người Việt Nam”.

Điều khiến anh xúc động nhất là sự trân trọng mà những người trẻ dành cho di sản của thế hệ đi trước. “Tôi nhận ra rằng ông tôi không chỉ để lại những công trình; ông để lại con người - những kỹ sư được đào tạo bài bản, có kỷ luật và tự tin.

“Chúng tôi đến với tâm thế của những người tìm về câu chuyện gia đình, nhưng rời đi với cảm giác như vừa được đón nhận bởi một gia đình lớn hơn”, anh Heydar nghẹn ngào.

Trở về Baku, Heydar đưa tôi đến đường Vũng Tàu. Anh kể rằng ở Việt Nam cũng có đường Ba Cu - cái tên bắt nguồn từ Baku. Theo anh, những địa danh ấy là dấu mốc của một giai đoạn hợp tác thủy chung.

“Những biểu tượng như vậy, cùng với tình cảm qua bao thế hệ, cần được nhắc lại và làm mới bằng giao lưu nhân dân. Tôi không làm trong ngành dầu khí, không thể tiếp nối ông tôi về chuyên môn, nhưng có thể duy trì sự gắn kết theo cách của mình. Tôi muốn thế hệ trẻ ở Azerbaijan hiểu hơn về Việt Nam, và ngược lại,” anh bộc bạch.

Quả thực, Heydar - một chuyên gia tài chính - và Sanubar đã trở thành cầu nối văn hóa đưa Việt Nam đến gần hơn với bạn bè ở đất nước bên bờ biển Caspi xinh đẹp. Họ dày công gìn giữ kỷ vật gia đình gắn với một giai đoạn lịch sử đặc biệt của hai dân tộc và lan tỏa chính trải nghiệm của mình về đất nước, con người Việt Nam kiên cường với những năm tháng nghĩa tình.

Trước khi chia tay, Heydar và Sanubar tặng tôi chiếc khăn quàng dệt họa tiết truyền thống Azerbaijan và cài áo hình Khari Bulbul - một loài lan đặc trưng của vùng Karabakh ở Vùng đất của Lửa (Land of Fire), mà theo Sanubar, đó là món quà nhỏ nhưng thể hiện tình cảm của những người bạn phương xa thông qua bản sắc dân tộc.

Ông Elkhan Mammadov xúc động chia sẻ những kỷ vật của cha mình. Video: Kiều Thoan Thu

Trong câu chuyện của Heydar, Việt Nam là một phần di sản được truyền lại qua nhiều thế hệ. “Nếu ông tôi còn sống, tôi tin ông sẽ rất vui khi thấy quan hệ hai nước vẫn được duy trì và phát triển. Và tôi nghĩ trách nhiệm của thế hệ chúng tôi là không để mạch nguồn liên kết ấy đứt đoạn”, Heydar bày tỏ.

Trên đường Vũng Tàu giữa lòng Baku, người cháu ấy đang lặng lẽ tiếp nối nhịp cầu hữu nghị hơn nửa thế kỷ, bằng ký ức gia đình, những cuộc gặp gỡ chân thành và tình cảm dành cho Việt Nam như quê hương thứ hai.

Kiều Thoan Thu