Chuẩn hóa quy định ứng dụng AI trong đào tạo

Một tiết học tại Trường Tiểu học Gia Quất (Hà Nội). Ảnh: NTCC.

Hành lang pháp lý đầu tiên cho AI trong giáo dục

Theo Báo cáo Gemini Đông Nam Á 2026, Việt Nam hiện là quốc gia có tỷ lệ sử dụng AI phục vụ học tập cao nhất trong 6 nước Đông Nam Á được khảo sát, gồm Việt Nam, Indonesia, Malaysia, Philippines, Singapore và Thái Lan. Có tới 17% tổng số câu lệnh người dùng Việt Nam gửi đến ứng dụng AI của Google liên quan đến học tập - tỷ lệ cao nhất trong khu vực. Trung bình mỗi tháng có hơn 160.000 học sinh, sinh viên sử dụng các công cụ AI để giải toán, phân tích dữ liệu hoặc xây dựng kế hoạch học tập; trong khi đội ngũ giáo viên tạo khoảng 55.000 yêu cầu hỗ trợ giảng dạy mỗi ngày.

Những con số này phản ánh AI không còn là xu hướng tương lai mà đã trở thành công cụ học tập quen thuộc trong nhà trường. Tuy nhiên, khi AI ngày càng có khả năng tạo văn bản, giải bài tập hay viết mã lập trình với chất lượng cao, câu hỏi đặt ra không còn là “có nên sử dụng AI hay không”, mà là “sử dụng AI như thế nào để không làm mất đi giá trị của việc học”.

Đó cũng là lý do Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo ký ban hành Thông tư số 49 quy định ứng dụng công nghệ trong giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp, có hiệu lực từ ngày 15/8.

Điểm đáng chú ý nhất của thông tư là lần đầu tiên quy định cụ thể các hành vi vi phạm khi sử dụng AI trong học tập, kiểm tra, đánh giá và nghiên cứu khoa học. Theo quy định, công nghệ số và AI chỉ là công cụ hỗ trợ, không thay thế trách nhiệm học thuật của người học, nhà giáo và nhà nghiên cứu. Đồng thời, thông tư cũng xác định rõ 6 hành vi vi phạm liêm chính học thuật trong môi trường số, tạo cơ sở pháp lý để xử lý các trường hợp lợi dụng AI nhằm gian lận trong học tập và nghiên cứu.

Việc ban hành quy định này cho thấy cơ quan quản lý đã chuyển từ tư duy khuyến khích ứng dụng công nghệ sang quản trị việc sử dụng công nghệ. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cũng cho rằng hành lang pháp lý mới chỉ là điều kiện cần. Quy định có thể xử lý hành vi gian lận khi bị phát hiện, nhưng không thể thay nhà trường trả lời câu hỏi vì sao người học cần tự học, tự tư duy. Nếu cách kiểm tra, đánh giá vẫn chỉ dừng ở việc yêu cầu tái hiện kiến thức, thì việc “nhờ AI làm hộ” sẽ luôn tồn tại.

Đòi hỏi người học biết tư duy

ThS Lê Thị Kim Anh - Trường Cao đẳng Công Thương miền Trung phân tích, AI đang đặt ra hàng loạt thách thức mới đối với giáo dục, từ nguy cơ gian lận học thuật, sai lệch thông tin nghiên cứu đến những yêu cầu về đạo đức và liêm chính học thuật.

Theo bà Kim Anh, để biến AI thành cơ hội thay vì rủi ro, cần có sự tham gia của toàn bộ hệ thống giáo dục. Cơ quan quản lý cần ban hành hướng dẫn và quy định cụ thể về sử dụng AI; các cơ sở giáo dục phải đầu tư hạ tầng, bồi dưỡng giáo viên và nâng cao nhận thức cho người học.

Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Thông tư số 18/2026/TT-BGDĐT quy định Khung năng lực số đối với giáo viên, cán bộ quản lý cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông và giáo dục thường xuyên, trong đó đặt ra yêu cầu giáo viên có năng lực sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI), ứng dụng trong dạy học và phát triển chuyên môn.

Từ góc độ giáo dục phổ thông, PGS.TS Nguyễn Chí Thành - Trưởng khoa Sư phạm, Trường Đại học Giáo dục (Đại học Quốc gia Hà Nội) cho rằng, học sinh cần được tiếp cận những hiểu biết cơ bản về AI ngay từ sớm để trở thành công dân số biết khai thác lợi ích của công nghệ, đồng thời nhận diện các rủi ro từ môi trường số.

Theo ông, giáo dục AI trong nhà trường không phải là dạy các thuật toán phức tạp, mà là hướng dẫn học sinh sử dụng các công cụ AI đúng cách, biết kiểm chứng thông tin và hình thành ý thức bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Tuy nhiên, ông cũng lưu ý việc đưa AI vào giáo dục phổ thông cần được triển khai bài bản, phù hợp với từng độ tuổi và đi kèm chính sách hỗ trợ giáo viên về năng lực số.

Trong khi đó, PGS.TS Chu Cẩm Thơ - Chủ nhiệm dự án VMathAI, nguyên Trưởng ban Nghiên cứu đánh giá giáo dục (Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam) cho rằng, AI mở ra khả năng cá nhân hóa việc học, đặc biệt với môn Toán. Hệ thống AI có thể phân tích dữ liệu học tập của từng học sinh để xây dựng lộ trình học phù hợp, giúp người học tiếp cận đúng nội dung cần bổ sung thay vì học theo một tiến độ chung.

Thu Hương