Chuẩn hóa chất lượng, mở cơ hội cho sâm Ngọc Linh trên thị trường quốc tế

Qua nghiên cứu, các chuyên gia đều đánh giá cao giá trị riêng có của sâm Ngọc Linh và có những đóng góp quan trọng để phát triển thương hiệu sâm Ngọc Linh ra thị trường quốc tế.

Kinh nghiệp từ “cường quốc nhân sâm” Hàn Quốc

Lễ hội Sâm Ngọc Linh và Dược liệu quốc tế Đà Nẵng 2026 là một trong những nỗ lực của thành phố Đà Nẵng trong việc đưa thương hiệu sâm Ngọc Linh ra thị trường quốc tế.

Chia sẻ về kỹ thuật trong nuôi trồng, chăm sóc và quản lý chất lượng nhân sâm của Hàn Quốc, Tiến sĩ Sung Bong-jae (nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Sâm và Dược liệu, Viện Công nghệ Nông nghiệp Chungcheongnam, Hàn Quốc) cho biết, trồng nhân sâm thành công phụ thuộc vào việc quản lý tích hợp từ khâu lựa chọn giống, độ phì nhiêu của đất, cung cấp chất dinh dưỡng, hệ thống che bóng mát, cho đến kiểm soát sâu bệnh. Các công nghệ giảm thiểu tác động do nhiệt và phát triển các giống cây chịu được biến đổi khí hậu sẽ đóng vai trò quyết định trong nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững của ngành công nghiệp sâm.

Ông Sung Bong-jae cũng chia sẻ, canh tác nhân sâm tại Hàn Quốc thành công bắt đầu từ việc lựa chọn kỹ lưỡng địa điểm và kiểm tra đất. Độ pH của đất, chất hữu cơ, phốt pho dễ tiêu, kali, canxi và magie cần được duy trì trong phạm vi tối ưu. Phân bón hữu cơ được khuyến khích sử dụng làm nguồn dinh dưỡng chính, đồng thời nên tránh bón quá nhiều phân bón hóa học và phân chuồng để giảm các rối loạn sinh lý và duy trì chất lượng rễ cao. Ngoài ra, sự xuất hiện ngày càng nhiều của các loài sinh vật gây hại ngoại lai và các đợt nắng nóng bất thường đã trở thành thách thức lớn trong sản xuất nhân sâm Hàn Quốc. Để canh tác hiệu quả đòi hỏi phải quản lý bóng râm hợp lý, cải thiện điều kiện đất đai, quản lý phòng ngừa sâu bệnh và giám sát vườn sâm liên tục.

Theo Giáo sư, Tiến sỹ Deok Chun Yang (Học viện Nhân sâm Cát Lâm, Đại học Y học Cổ truyền Trung Quốc), ngành công nghiệp nhân sâm Hàn Quốc đã phát triển thành một trong những ngành công nghiệp dược liệu thành công nhất ở châu Á, nhờ vào sự tích hợp lâu dài giữa kiến thức truyền thống, nghiên cứu khoa học, công nghệ canh tác, kiểm soát chất lượng và mở rộng thị trường. Trong khi đó, ngành nhân sâm Việt Nam, đặc biệt là các sản phẩm liên quan đến Panax vietnamensis, tuy sở hữu tiềm năng mạnh mẽ, nhưng vẫn đang ở giai đoạn đầu của sự phát triển công nghiệp.

Ngành sâm Việt Nam vốn nổi tiếng với thành phần hóa thực vật đặc trưng, bao gồm các hoạt chất ginsenoside độc đáo như majonoside R2. Những đặc tính này mang lại tiềm năng mạnh mẽ cho các ứng dụng dược phẩm, thực phẩm chức năng và sản phẩm bổ sung có giá trị cao. Tuy nhiên, để hiện thực hóa tiềm năng này, cần có những nỗ lực phối hợp trong việc bảo tồn nguồn gen, chuẩn hóa canh tác, đảm bảo chất lượng, nghiên cứu dược lý, chế biến công nghiệp và phát triển thương hiệu hướng đến thị trường. Bên cạnh đó, ông Deok Chun Yang cho rằng, tăng cường hợp tác quốc tế giữa giới học thuật, doanh nghiệp và các cơ quan quản lý về mặt chính sách sẽ là yếu tố thiết yếu để biến nhân sâm Việt Nam thành một nguồn tài nguyên sinh học giá trị cao được công nhận trên thị trường toàn cầu.

Chuẩn hóa để tham gia thị trường quốc tế

Giới thiệu các sản phẩm công nghiệp dược liệu chiết xuất từ sâm Ngọc Linh.

Ông Li Jun, Cục Quản lý Y dược cổ truyền tỉnh Cam Túc (Trung Quốc) nhận định, Đà Nẵng là một trong những địa phương của Việt Nam có nhiều tiềm năng phát triển dược liệu, với nguồn tài nguyên phong phú như sâm Ngọc Linh cùng nhiều loại dược liệu quý khác. Trong khi đó, tỉnh Cam Túc có nền tảng vững chắc trong phát triển y học cổ truyền và còn rất nhiều dư địa hợp tác.

Ông Li Jun mong muốn tăng cường giao lưu, hợp tác với các đối tác Đà Nẵng, cùng thúc đẩy sự phát triển của y học cổ truyền Trung Quốc và Việt Nam. Hiện nay hoạt động thương mại quốc tế đối với các sản phẩm và dịch vụ y học cổ truyền của Cam Túc đang phát triển mạnh mẽ. Các hiệp hội nghề nghiệp, tổ chức thương mại và doanh nghiệp xuất nhập khẩu trong lĩnh vực y học cổ truyền đang mong muốn tăng cường hợp tác, mở rộng thị trường, xây dựng tiêu chuẩn chất lượng dược liệu, kiểm nghiệm, kiểm định và hoàn thiện các quy định quản lý, qua đó thúc đẩy quốc tế hóa ngành y học cổ truyền.

Theo Phó Giáo sư, Tiến sỹ, Bác sỹ Phạm Xuân Đà (Trường Đại học Y Dược, Đại học Quốc gia Hà Nội), những quốc gia thành công trong phát triển nhân sâm đều đã thực hiện quá trình chuyển đổi từ mô hình sản xuất dược liệu truyền thống sang mô hình công nghiệp nhân sâm tích hợp, trong đó hoạt động nghiên cứu, chế biến sâu, tiêu chuẩn hóa và thương mại hóa sản phẩm đóng vai trò trung tâm. Thành phố Đà Nẵng cần được định vị không chỉ là địa phương sản xuất nguyên liệu, mà phải là một trung tâm hỗ trợ phát triển ngành Sâm Việt Nam dựa trên nền tảng khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Ông Phạm Xuân Đà đề xuất thành phố Đà Nẵng sớm xây dựng Trung tâm Kỹ thuật, Kiểm định và Đổi mới sáng tạo sâm Ngọc Linh và Dược liệu Đà Nẵng đạt chuẩn quốc tế. Mục tiêu là xây dựng một đầu mối kỹ thuật độc lập, có đủ năng lực nghiên cứu, kiểm định chất lượng, đào tạo, tiêu chuẩn hóa, truy xuất nguồn gốc và hỗ trợ thương mại hóa sản phẩm sâm Ngọc Linh. Sản phẩm kỳ vọng gồm đề án tổ chức và vận hành trung tâm; ngân hàng gen và vườn giống gốc; danh mục kỹ thuật kiểm nghiệm chủ yếu; phòng thí nghiệm định hướng ISO/IEC 17025; cơ sở dữ liệu số về giống, vùng trồng, kết quả kiểm định và sản phẩm thương mại. Khi hình thành, Trung tâm này sẽ góp phần tạo lập nền tảng khoa học cho quản lý chất lượng, hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, hạn chế gian lận thương mại và nâng cao hiệu quả thương hiệu sâm Ngọc Linh.

Sâm Ngọc Linh hiện được xem là một trong những sản vật “quốc bảo” Việt Nam với giá trị dược học và kinh tế đặc biệt cao. Sâm Ngọc Linh là loài đặc hữu hẹp, tập trung ở vùng núi Ngọc Linh từ độ cao 1500 đến 2100 m. Với vị trí địa lý và điều kiện sinh thái đặc thù, sâm Ngọc Linh được đánh giá có nhiều lợi ích nổi bật đối với sức khỏe con người. Các nhà khoa học đã tìm thấy 87 hợp chất saponin có trong các bộ phận của sâm Ngọc Linh, trong đó có những hợp chất nổi trội tạo nên giá trị riêng có của giống sâm này…

Quốc Dũng (TTXVN)