Chuẩn bị nguồn nhân lực cho kỷ nguyên thương mại số

Trong bối cảnh đó, Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị được kỳ vọng tạo động lực quan trọng cho chuyển đổi số quốc gia. Phóng viên đã có cuộc trao đổi với PGS, TS Nguyễn Hồng Quân (Trưởng bộ môn Thương mại điện tử, Chủ trì ngành Thương mại điện tử, Trường Đại học Ngoại thương) về xu hướng này, đồng thời bàn giải pháp chuẩn bị nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu của nền kinh tế số.

Nghị quyết số 57-NQ/TW mở đường cho chuyển đổi số

Phóng viên (PV): Nhiều chuyên gia cho rằng thương mại điện tử (TMĐT) đang chuyển dịch sang thương mại số (TMS). Theo ông, bản chất của xu hướng này là gì?

PGS, TS Nguyễn Hồng Quân.

PGS, TS Nguyễn Hồng Quân: Đây là một bước tiến về chất của hoạt động thương mại. Nếu TMĐT chủ yếu số hóa kênh bán hàng, đưa sản phẩm lên website hoặc sàn giao dịch để thực hiện mua bán trực tuyến thì TMS là quá trình số hóa toàn bộ chuỗi giá trị của doanh nghiệp.

Trong mô hình này, dữ liệu được khai thác xuyên suốt từ nghiên cứu, phát triển sản phẩm, quản trị chuỗi cung ứng, vận hành đến chăm sóc khách hàng. Giá trị cạnh tranh của doanh nghiệp không còn nằm ở quy mô kho hàng mà ở khả năng khai thác dữ liệu để tạo ra trải nghiệm mua sắm thông minh, thuận tiện và cá nhân hóa. Bên cạnh đó, sự phát triển của sản phẩm số và mô hình kinh doanh nền tảng cũng đang mở rộng không gian giao dịch vượt khỏi những giới hạn truyền thống.

PV: Trong bối cảnh ấy, Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đang tạo ra những động lực và định hướng lớn nào, thưa ông?

PGS, TS Nguyễn Hồng Quân: Nghị quyết số 57-NQ/TW về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia chính là động lực vĩ mô mang tính dẫn dắt và tạo hành lang bứt phá mạnh mẽ nhất hiện nay. Đây là lời giải triệt để cho bài toán kiến trúc thể chế, tạo lập môi trường kinh doanh minh bạch và củng cố niềm tin chiến lược để cộng đồng doanh nghiệp tự tin đầu tư lâu dài.

Nghị quyết thúc đẩy việc hoàn thiện hệ thống pháp lý số, đơn giản hóa thủ tục hải quan điện tử, quản lý thuế chặt chẽ và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trực tuyến. Nghị quyết 57 cũng định hướng đồng bộ hóa hạ tầng kiềng ba chân cốt lõi bao gồm viễn thông, thanh toán không dùng tiền mặt và logistics công nghệ.

Sự kết hợp giữa quyết tâm chính trị mạnh mẽ từ chính sách và năng lực sáng tạo của doanh nghiệp nội địa đang giải phóng mọi điểm nghẽn. Việt Nam có lợi thế lớn với cấu trúc dân số trẻ, sở hữu thế hệ người tiêu dùng số nhạy bén, mở lòng với các xu hướng mua sắm mới. Có thể nói, Nghị quyết 57 là bệ phóng đưa TMS vận hành như một cấu phần cốt lõi của nền kinh tế số quốc gia, giúp thương hiệu Việt tự tin xuất khẩu trực tiếp ra toàn cầu thông qua xa lộ số.

Chuyển dịch nhu cầu nhân sự của doanh nghiệp

PV: Khi mô hình kinh doanh thay đổi dưới tác động của công nghệ và chính sách, nhu cầu tuyển dụng của doanh nghiệp sẽ dịch chuyển như thế nào?

PGS, TS Nguyễn Hồng Quân: TMS bùng nổ kéo theo một cuộc tái định hình sâu sắc nhu cầu nhân sự. Doanh nghiệp không còn mặn mà với các vị trí vận hành đơn giản ở phần ngọn như trực trang mạng, chạy quảng cáo cơ bản hay chốt đơn thủ công. Thay vào đó, thị trường đang cực kỳ khát khao những nhân sự số đa năng có tư duy hệ thống và năng lực phân tích dữ liệu kinh doanh.

Có 4 nhóm vị trí việc làm cốt lõi sẽ đóng vai trò quyết định sự sinh tồn của doanh nghiệp số trong tương lai: Chuyên gia phân tích dữ liệu kinh doanh, những người dịch chuyển dữ liệu thô thành các quyết định chiến lược hiệu quả; chuyên gia quản trị trải nghiệm số, chịu trách nhiệm thiết kế mọi điểm chạm trên hành trình khách hàng được cá nhân hóa nhờ AI; quản trị viên thương mại xuyên biên giới am hiểu luật pháp, logistics và sàn quốc tế để đưa sản phẩm Việt ra thế giới; chuyên gia đổi mới mô hình kinh doanh số, kiến trúc sư giúp doanh nghiệp liên tục ứng dụng các giải pháp công nghệ mới để thích ứng với thị trường liên tục biến đổi.

PV: Thực tế hiện nay, nguồn nhân lực TMS tại Việt Nam đang có những điểm nghẽn nào và các trường đại học cần làm gì để gắn đào tạo với nhu cầu thực tiễn đó?

PGS, TS Nguyễn Hồng Quân: Mặc dù kinh tế số bùng nổ nhưng nguồn nhân lực chất lượng cao ở cấp độ quản trị vẫn là gót chân Achilles của chúng ta. Nhân sự Việt Nam còn yếu về khả năng ứng dụng công nghệ cao, thiếu tư duy chiến lược và năng lực thực chiến quốc tế. Để giải quyết triệt để điểm nghẽn này, các trường đại học phải thực hiện một cuộc cách mạng trong triết lý và phương pháp đào tạo.

Cuộc thi E-COMPETE 2026: Kiến tạo doanh nhân số toàn quốc do Câu lạc bộ Thương mại điện tử-Trường Đại học Ngoại thương tổ chức.

Trường Đại học Ngoại thương đã tiên phong hiện thực hóa lời giải thông qua Chương trình cử nhân TMS thông minh và Đổi mới kinh doanh (SBI) với 4 trụ cột đổi mới. Một là định hướng nghề nghiệp liên ngành, tích hợp sâu kiến thức kinh tế quốc tế với công nghệ dữ liệu tiên tiến, giảng dạy bằng tiếng Anh. Hai là áp dụng triệt để phương pháp học tập theo dự án, sinh viên trực tiếp vận hành các mô hình kinh doanh thực tế thay vì thi lý thuyết suông. Ba là áp dụng mô hình đồng giảng ba bên với sự tham gia phối hợp chặt chẽ giữa giảng viên đại học, chuyên gia công nghệ và các nhà điều hành doanh nghiệp thực chiến. Bốn là cơ chế "nhúng" sinh viên vào không gian làm việc của doanh nghiệp đối tác lớn từ rất sớm. Đây là lời giải căn cơ giúp rút ngắn khoảng cách giữa giảng đường và thực tế thị trường khắc nghiệt.

PV: Ông có thông điệp hoặc lời khuyên tâm huyết nào muốn gửi gắm tới các bạn sinh viên và thế hệ trẻ đang theo đuổi lĩnh vực này?

PGS, TS Nguyễn Hồng Quân: Tôi muốn gửi tới thế hệ trẻ hôm nay một thông điệp cốt lõi: Đừng chỉ làm người dùng công nghệ để bán hàng, hãy trở thành những nhà lãnh đạo làm chủ công nghệ để đổi mới kinh doanh. Sân chơi TMS xóa nhòa mọi ranh giới địa lý, mở ra xa lộ xuất khẩu số xuyên biên giới vô tiền khoáng hậu cho các bạn. Hãy dũng cảm bước ra khỏi vùng an toàn, chủ động trang bị năng lực liên ngành giao thoa giữa kinh tế học sắc sảo và tư duy dữ liệu sắc bén. Hãy biến dữ liệu thành bản năng thứ hai, lấy đổi mới sáng tạo làm kim chỉ nam và xây dựng một tâm thế công dân toàn cầu với vốn ngoại ngữ chuyên ngành vượt trội cùng sự am hiểu luật lệ quốc tế sâu sắc. Chương trình cử nhân SBI của Trường Đại học Ngoại thương sẵn sàng cung cấp một bệ phóng học thuật đỉnh cao và hệ sinh thái thực chiến để đồng hành với các bạn trên con đường kiến tạo và làm chủ kỷ nguyên TMS đầy triển vọng.

PV: Trân trọng cảm ơn ông!

CHIẾN THẮNG (thực hiện)