Chủ động thích ứng quy định mới của châu Âu đối với thanh long xuất khẩu

Theo đó, diễn biến mới nhất đến từ việc châu Âu thay đổi cách tiếp cận trong quản lý dư lượng thuốc bảo vệ thực vật (MRLs). Cụ thể, ngày 29-1-2026, châu Âu đã thông báo tới Tổ chức Thương mại Thế giới về việc chuyển từ phương pháp đánh giá “dựa trên rủi ro” sang “dựa trên mối nguy”. Đây được xem là thay đổi mang tính căn bản trong cách thiết lập ngưỡng an toàn đối với nông sản nhập khẩu.

Theo cách tiếp cận mới, các hoạt chất bị đánh giá có nguy cơ cao đối với sức khỏe con người, như gây ung thư hoặc rối loạn nội tiết, sẽ bị áp dụng mức dư lượng tối đa mặc định chỉ 0,01 mg/kg – gần như bằng 0 về mặt kỹ thuật. Điều này đồng nghĩa với việc nhiều loại thuốc bảo vệ thực vật dù vẫn được phép sử dụng tại một số quốc gia, vẫn có thể khiến nông sản không đáp ứng yêu cầu khi xuất khẩu vào châu Âu.

Các doanh nghiệp chủ động thích ứng quy định mới của châu Âu đối với thanh long xuất khẩu,. Ảnh: Công Hân

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, thay đổi này cho thấy châu Âu không chỉ tăng cường kiểm tra tại cửa khẩu mà còn siết chặt ngay từ “ngưỡng chấp nhận”, đặc biệt đối với các hoạt chất đã bị cấm sử dụng trong nội khối. Trong bối cảnh các quy định liên tục được cập nhật với tần suất nhanh, yêu cầu kỹ thuật cao và thiếu lộ trình chuyển tiếp phù hợp, các tiêu chuẩn về MRLs ngày càng trở thành rào cản kỹ thuật đáng kể đối với nông sản nhập khẩu.

Đối với Việt Nam, tác động của chính sách mới là toàn diện, ảnh hưởng đến toàn bộ chuỗi sản xuất từ canh tác, thu hoạch đến chế biến và xuất khẩu. Hiện nay, một số mặt hàng nông sản chủ lực của Việt Nam đang thuộc diện kiểm soát tăng cường theo quy định của châu Âu. Trong đó, thanh long bị kiểm tra với tần suất 30%, không phải 50% như một số thông tin lan truyền trước đó. Ngoài ra, ớt và đậu bắp đang chịu mức kiểm tra 50%, sầu riêng là 20%; chanh leo chưa nằm trong danh sách áp dụng biện pháp kiểm soát tăng cường.

Trước áp lực ngày càng lớn từ thị trường châu Âu, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã chủ động triển khai nhiều giải pháp nhằm thích ứng và giảm thiểu rủi ro cho hoạt động xuất khẩu. Trong ngắn hạn, Bộ đang tập trung hoàn thiện báo cáo kỹ thuật về việc thực hiện kế hoạch hành động khắc phục tồn tại, qua đó làm cơ sở đàm phán với châu Âu nhằm giảm tần suất kiểm tra tại cửa khẩu đối với một số mặt hàng.

Cùng với đó, các cơ quan chuyên môn được yêu cầu theo dõi sát sao các dự thảo quy định mới từ phía châu Âu, kịp thời có ý kiến phản hồi, đồng thời cung cấp thông tin cảnh báo đến doanh nghiệp và người sản xuất để chủ động điều chỉnh hoạt động sản xuất.

Bên cạnh các giải pháp trước mắt, Bộ cũng đẩy mạnh công tác tập huấn, phổ biến quy định nhằm nâng cao nhận thức và năng lực tuân thủ của doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân.

Về dài hạn, ngành nông nghiệp định hướng tái cơ cấu sản xuất theo hướng bền vững, giảm dần phụ thuộc vào hóa chất, tăng cường sử dụng thuốc bảo vệ thực vật sinh học và các biện pháp phòng trừ sinh học. Đồng thời, công tác kiểm tra, giám sát an toàn thực phẩm sẽ tiếp tục được tăng cường, đi kèm với xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm.

Những nỗ lực này bước đầu mang lại kết quả tích cực. Theo thống kê, số lượng cảnh báo vi phạm an toàn thực phẩm của châu Âu đối với nông sản Việt Nam đã giảm mạnh, từ 64 trường hợp trong năm 2024 xuống còn 17 trường hợp trong năm 2025. Đây là tín hiệu cho thấy hiệu quả của các biện pháp kiểm soát chất lượng và sự cải thiện trong tuân thủ tiêu chuẩn quốc tế.

Đáng chú ý, trong đợt thanh tra diễn ra từ ngày 3-6 đến 20-6-2025, Tổng vụ Y tế và An toàn thực phẩm (DG-SANTE) của châu Âu đã đánh giá cao hệ thống quản lý thuốc bảo vệ thực vật của Việt Nam cũng như sự chủ động của khu vực tư nhân. Hai bên đã thống nhất kế hoạch hành động nhằm khắc phục các tồn tại với thời hạn hoàn thành báo cáo kết quả vào tháng 5-2026. Đây sẽ là căn cứ quan trọng để châu Âu xem xét điều chỉnh mức độ kiểm soát đối với các mặt hàng nông sản xuất khẩu của Việt Nam trong thời gian tới.

Để tiếp tục nâng cao chất lượng nông sản xuất khẩu sang châu Âu, trong đó có thanh long và chanh leo, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã kiến nghị Thủ tướng Chính phủ ban hành chỉ thị về tăng cường tuân thủ quy định an toàn thực phẩm; đề xuất các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài chủ động cập nhật, cung cấp kịp thời thông tin về thay đổi chính sách từ các thị trường nhập khẩu, qua đó hỗ trợ doanh nghiệp trong nước thích ứng hiệu quả.

Trong bối cảnh châu Âu vẫn là thị trường tiềm năng nhưng ngày càng khắt khe, việc nâng cao chất lượng, minh bạch hóa quy trình sản xuất và chuyển đổi sang mô hình nông nghiệp bền vững được xem là hướng đi tất yếu để nông sản Việt Nam giữ vững chỗ đứng.

Quỳnh Dung