Chủ động sản xuất nông nghiệp thích ứng với hạn mặn

Nông dân Cần Thơ trữ nước ngọt trong vườn để tưới cho vườn cây ăn trái vào mùa khô.

Theo Viện Khoa học thủy lợi miền nam, tình hình xâm nhập mặn ở Cần Thơ và vùng Đồng bằng sông Cửu Long đang ở thời kỳ cao điểm. Hiện, mặn theo các cửa sông, kênh rạch vào sâu trong đất liền từ 45-60km. Riêng các xã Long Phú, Trần Đề, Cù Lao Dung… mặn xâm nhập sâu, độ mặn hơn hai phần nghìn, gây hại cho cây trồng nhất là cây ăn trái. Tình trạng này sẽ còn kéo dài và tiếp tục diễn biến phức tạp trong những tháng tới.

Trước sự đe dọa của hạn mặn, thành phố Cần Thơ đã chủ động triển khai kế hoạch sản xuất linh hoạt. Đến nay, toàn thành phố đã xuống giống 312.615ha lúa đông xuân 2025-2026. Các giống lúa chất lượng cao, có khả năng thích ứng tốt chiếm ưu thế như: Đài Thơm 8 (chiếm 44% diện tích), các giống OM (chiếm 24% diện tích), ST25 (hơn 16% diện tích).

Tính đến thời điểm hiện tại, hơn 90.000ha đã được thu hoạch với năng suất 69,29 tạ/ha. Tuy nhiên, vẫn còn hàng trăm ngàn héc-ta đang ở giai đoạn đẻ nhánh, làm đòng và trổ chín cần được bảo vệ nghiêm ngặt.

Nông dân Cần Thơ áp dụng kỹ thuật tưới tiết kiệm nước trong canh tác rau màu.

Bà Phạm Thị Minh Hiếu, Chi Cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật thành phố Cần Thơ khuyến cáo, nông dân cần áp dụng biện pháp tưới ngập-khô xen kẽ ở giai đoạn cuối vụ để tiết kiệm nước.

Ngành nông nghiệp cũng yêu cầu các địa phương tăng cường công tác thông tin, dự báo tình hình dịch hại và cảnh báo mặn kịp thời đến từng địa bàn cụ thể.

Nếu cây lúa có thể thích ứng nhờ lịch thời vụ thì các vườn cây ăn trái đặc sản lại đứng trước rủi ro lớn hơn. Theo thống kê, Cần Thơ có hơn 100.000ha cây ăn trái, trong đó khoảng 8.000ha có nguy cơ bị ảnh hưởng trực tiếp bởi hạn mặn, tập trung tại các khu vực giáp ranh như Kế Sách, Long Phú.

Đối với những loại cây "nhạy cảm" như sầu riêng, chôm chôm, măng cụt, ngành chức năng đưa ra cảnh báo nghiêm ngặt: Tuyệt đối không tưới nước có độ mặn trên 0,5‰. Với các loại cây trồng khác, giới hạn độ mặn cho phép là dưới 1‰.

Ông Trần Văn Chính ở xã Kế Sách trồng 8 công sầu riêng cho biết: Để chủ động thích ứng với hạn, mặn bảo vệ vườn cây ăn trái, ngoài gia cố bờ bao, cống, bọng để trữ nước ngọt phục vụ tưới tiêu mùa khô, tôi áp dụng các kỹ thuật canh tác theo khuyến cáo của ngành nông nghiệp như: Sử dụng màng phủ nông nghiệp, rơm rạ, cỏ khô để phủ gốc, hạn chế bốc hơi nước; cắt tỉa cành, tỉa bớt nụ và hoa để giảm sự thoát hơi nước của cây; tăng cường bón phân hữu cơ, kali, silic và các chế phẩm sinh học để tăng sức đề kháng cho cây trước áp lực hạn mặn.

Nạo vét kênh nội đồng tạo nguồn nước tưới cho sản xuất nông nghiệp vào mùa khô.

Về kỹ thuật tưới trong canh tác cây ăn trái, ngành nông nghiệp Cần Thơ khuyến cáo, nông dân nên duy trì độ ẩm đất ở mức 70-80%, ưu tiên tưới vào buổi sáng và tránh tưới sau 15 giờ chiều. Trong thời gian cao điểm nhiễm mặn, chỉ tưới tối thiểu để cây không bị héo và đất không bị nứt nẻ để bảo vệ vườn cây một cách tốt nhất.

Không chỉ dừng lại ở các biện pháp tình thế, thành phố Cần Thơ đang đẩy mạnh chuyển đổi cơ cấu cây trồng để thích ứng bền vững.

Bà Nguyễn Thị Giang, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Cần Thơ cho biết: Ngành chức năng và chính quyền địa phương đã hướng dẫn nông dân chuyển sang các loại cây trồng sử dụng ít nước như rau màu, đậu, cây mè và cây công nghiệp ngắn ngày. Sau khi kết thúc vụ lúa đông xuân, những vùng đất lúa kém hiệu quả hoặc có nguy cơ thiếu nước cao được khuyến khích chuyển sang trồng rau màu hoặc cày ải phơi đất để tiêu diệt mầm bệnh, chuẩn bị cho vụ mùa tiếp theo khi nguồn nước ổn định trở lại.

Ngành nông nghiệp thành phố cũng khuyến cáo người dân không xuống giống tại vùng có nguy cơ mặn cao và thiếu nước tưới. Đồng thời, các công nghệ tưới tiết kiệm như phun mưa, nhỏ giọt đang được ứng dụng rộng rãi để tối ưu hóa nguồn tài nguyên nước quý giá, để thích ứng với hạn mặn trong sản xuất nông nghiệp.

THANH TÂM