Chống lừa đảo trực tuyến - ưu tiên xuyên suốt trong Tuyên bố Hà Nội

Dấu mốc mới trong tiến trình hội nhập số ASEAN

Ngày 16/01, tại Hà Nội, Hội nghị Bộ trưởng Số ASEAN (ADGMIN) lần thứ 6 đã chính thức thông qua Tuyên bố Hà Nội về hợp tác số với chủ đề “ASEAN thích ứng: Từ kết nối hạ tầng đến kết nối trí tuệ”. Đây được xem là dấu mốc quan trọng, đánh dấu bước chuyển tư duy chiến lược của ASEAN trong tiến trình xây dựng Cộng đồng thích ứng với kỷ nguyên số và trí tuệ nhân tạo (AI), từ giai đoạn mở rộng kết nối hạ tầng sang giai đoạn phát triển kết nối thông minh, lấy dữ liệu, công nghệ và con người làm trung tâm.

Hội nghị ADGMIN lần thứ 6 được tổ chức trong hai ngày 15 và 16/01/2026 tại Hà Nội, trong bối cảnh chuyển đổi số toàn cầu đang bước vào giai đoạn tăng tốc mạnh mẽ, với AI, dữ liệu lớn, điện toán đám mây, Internet vạn vật (IoT) trở thành các yếu tố nền tảng của phát triển kinh tế - xã hội. Việc thông qua Tuyên bố Hà Nội không chỉ mang ý nghĩa chính trị - ngoại giao, mà còn thể hiện tầm nhìn chiến lược của ASEAN trước những biến đổi sâu sắc của môi trường công nghệ toàn cầu.

Tuyên bố Hà Nội khẳng định lại các mục tiêu và nguyên tắc cốt lõi của ASEAN được đặt nền móng từ Tuyên bố Băng Cốc năm 1967 và Hiến chương ASEAN, đặc biệt là tinh thần hợp tác bình đẳng, đối tác, cùng hướng tới tăng trưởng kinh tế, tiến bộ xã hội và phát triển bền vững. Trong kỷ nguyên số, những giá trị nền tảng đó tiếp tục được kế thừa, nhưng được triển khai bằng những công cụ và phương thức hoàn toàn mới.

Trong nhiều thập kỷ, kết nối hạ tầng, từ giao thông, viễn thông đến Internet băng rộng, đã là trụ cột của hội nhập ASEAN. Tuy nhiên, Tuyên bố Hà Nội cho thấy ASEAN đã bước sang một giai đoạn phát triển mới, khi trí tuệ nhân tạo được nhìn nhận không chỉ là công nghệ, mà là một dạng hạ tầng thiết yếu mới, “hạ tầng thông minh” cho giai đoạn tiếp theo của chuyển đổi số.

Theo Tuyên bố, AI có tiềm năng trở thành “lớp nhận thức” của nền kinh tế số, cho phép cung cấp dịch vụ công thông minh hơn, nâng cao năng suất công nghiệp, tăng cường an ninh mạng, hỗ trợ hành động vì khí hậu và môi trường, đồng thời mở ra các mô hình kinh tế số mới. Quan trọng hơn, AI góp phần thúc đẩy sự chuyển đổi vai trò của người dân từ “người tiêu dùng thụ động” sang “người sáng tạo chủ động” trong không gian số.

Việc ASEAN chính thức “đón nhận AI” như một động lực then chốt cho tương lai số cho thấy sự chủ động thích ứng của khu vực trước làn sóng công nghệ mới, đồng thời khẳng định quyết tâm không để ASEAN bị tụt lại trong cuộc cạnh tranh công nghệ toàn cầu.

Tuyên bố Hà Nội về Hợp tác số (Ảnh: MST)

Thúc đẩy kinh tế số và dòng chảy dữ liệu xuyên biên giới

Một trong những nội dung trung tâm của Tuyên bố Hà Nội là việc nhất trí thông qua Kế hoạch tổng thể Số ASEAN giai đoạn 2026-2030 (ASEAN Digital Masterplan 2030 - ADM 2030). Đây được xem là trụ cột của hội nhập số khu vực trong giai đoạn tới, kế thừa và phát triển từ Kế hoạch tổng thể Số ASEAN 2025.

ADM 2030 hướng tới tầm nhìn xây dựng ASEAN trở thành một cộng đồng số bao trùm, đáng tin cậy và sáng tạo, trao quyền cho mọi công dân và doanh nghiệp tham gia và phát triển trong nền kinh tế số toàn cầu. Không chỉ là một khuôn khổ hợp tác khu vực, ADM 2030 còn đóng vai trò định hướng cho việc cập nhật và hài hòa hóa các chiến lược số quốc gia, bảo đảm triển khai thống nhất và đồng bộ trên toàn ASEAN.

Điểm đáng chú ý là ADM 2030 được đặt trong tổng thể Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 và Kế hoạch Chiến lược Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC) giai đoạn 2026-2030, với mục tiêu xây dựng một nền kinh tế thống nhất, sẵn sàng cho tương lai, dựa trên tăng trưởng bền vững, đổi mới sáng tạo và tính bao trùm.

Tuyên bố Hà Nội tái khẳng định cam kết của ASEAN trong việc thúc đẩy đàm phán Hiệp định Khung Kinh tế Số ASEAN (DEFA). Đây được xem là bước đi chiến lược nhằm thiết lập các quy tắc chung cho nền kinh tế số khu vực, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho khả năng tương tác, luồng dữ liệu xuyên biên giới và thương mại số.

Trong bối cảnh dữ liệu trở thành nguồn lực chiến lược mới, việc xây dựng các cơ chế chia sẻ dữ liệu đáng tin cậy, an toàn và tôn trọng khuôn khổ pháp lý quốc gia về bảo vệ dữ liệu và quyền riêng tư là yêu cầu cấp thiết. Tuyên bố Hà Nội thể hiện rõ quan điểm cân bằng của ASEAN: thúc đẩy dòng chảy dữ liệu để phát triển kinh tế số, nhưng không đánh đổi an ninh, chủ quyền số và quyền lợi của người dân.

Khẳng định vai trò trung tâm của ASEAN trong kỷ nguyên AI

An ninh mạng và phòng, chống lừa đảo trực tuyến là một trong những ưu tiên xuyên suốt của Tuyên bố Hà Nội. Các Bộ trưởng Số ASEAN nhất trí tăng cường khả năng chống chịu an ninh mạng khu vực, đẩy mạnh hợp tác phòng, chống lừa đảo qua các kênh viễn thông và Internet, triển khai các hướng dẫn và thông lệ tốt của ASEAN trong lĩnh vực này.

Việc phát huy vai trò của Đội ứng cứu sự cố máy tính khu vực ASEAN (ASEAN Regional CERT), tăng cường chia sẻ thông tin, ứng phó sự cố xuyên biên giới và nâng cao năng lực theo các chuẩn mực chung cho thấy ASEAN đang từng bước xây dựng một không gian mạng an toàn, tin cậy -nền tảng không thể thiếu cho sự phát triển của kinh tế số và xã hội số.

Một điểm nhấn quan trọng của Tuyên bố Hà Nội là cam kết thúc đẩy sự tham gia số bao trùm, bảo đảm không cá nhân, doanh nghiệp hay cộng đồng nào bị bỏ lại phía sau trong tiến trình chuyển đổi số. Điều này bao gồm mở rộng kết nối phổ cập, giá cả phải chăng; bảo đảm công nghệ dễ tiếp cận cho phụ nữ, thanh niên, cộng đồng nông thôn, người khuyết tật và các nhóm dễ bị tổn thương.

Song song với đó, ASEAN xác định phát triển lực lượng lao động số và nhân tài số là chìa khóa cho tương lai. Tuyên bố nhấn mạnh việc thúc đẩy hợp tác R&D, liên kết học thuật - doanh nghiệp, chia sẻ kỹ năng ICT, đồng thời tận dụng AI và phân tích dữ liệu để dự báo nhu cầu kỹ năng mới, từ đó định hướng các chính sách phát triển nguồn nhân lực phù hợp.

Không tách rời chuyển đổi số khỏi mục tiêu phát triển bền vững, Tuyên bố Hà Nội dành sự quan tâm đặc biệt cho chuyển đổi số xanh. Các giải pháp như phát triển hạ tầng số tiết kiệm năng lượng, sử dụng năng lượng tái tạo cho trung tâm dữ liệu, ứng dụng AI để tối ưu hóa mạng viễn thông, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn trong quản lý rác thải điện tử được xác định là những hướng đi quan trọng.

Việc lồng ghép các nguyên tắc ESG vào chiến lược chuyển đổi số cho thấy ASEAN đang nỗ lực xây dựng một mô hình phát triển số hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế, bảo vệ môi trường và trách nhiệm xã hội.

Thông qua Tuyên bố Hà Nội, ASEAN không chỉ định hình lộ trình hợp tác số nội khối, mà còn khẳng định vai trò và tiếng nói chung của khu vực trong quản trị AI và không gian số toàn cầu. Việc tăng cường hợp tác với các đối tác đối thoại và tổ chức quốc tế về tài trợ, nâng cao năng lực và đổi mới sáng tạo là bước đi cần thiết để hiện thực hóa tham vọng đưa ASEAN trở thành một trung tâm số hàng đầu thế giới.

Nguyệt Thương