Chọn tạo giống gia súc có hiệu suất chuyển hóa cao: Lối đi mới cho nông nghiệp xanh

Giảm phát thải khí mê-tan từ khâu chọn giống

Theo Tổ chức Nông lương Liên hợp quốc (FAO), ngành chăn nuôi hiện chiếm khoảng 14,5% tổng lượng phát thải khí nhà kính toàn cầu. Trong đó, khí mê-tan (CH₄) phát sinh từ quá trình tiêu hóa ở động vật nhai lại như bò, trâu chiếm tỷ lệ lớn. Đây là loại khí nhà kính có khả năng gây nóng lên toàn cầu mạnh gấp khoảng 28 lần so với khí CO₂ trong chu kỳ 100 năm.

Tại Việt Nam, ngành chăn nuôi hiện đóng góp khoảng 33% lượng phát thải khí mê-tan trong nông nghiệp. Một con bò trưởng thành có thể phát thải từ 100 đến 250 lít khí mê-tan mỗi ngày thông qua quá trình tiêu hóa thức ăn trong dạ cỏ. Điều này tạo ra áp lực không nhỏ đối với mục tiêu giảm 30% phát thải khí mê-tan vào năm 2030 theo cam kết quốc tế mà Việt Nam đã tham gia.

Chăn nuôi gia súc chiếm khoảng 14,5% tổng phát thải khí nhà kính toàn cầu, trong đó khí mê-tan từ quá trình tiêu hóa ở dạ cỏ chiếm tỷ lệ lớn. Nguồn ảnh: One Green Planet

TS. Lê Thị Thanh Huyền, chuyên gia của Viện Chăn nuôi và Thú y (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, đứng ở vị trí thứ hai trong cơ cấu phát thải nông nghiệp là chăn nuôi. Nguyên nhân chính là từ chất thải của đàn lợn, bò, gia cầm khi phân hủy yếm khí.

Trước yêu cầu giảm phát thải nhưng vẫn phải duy trì tăng trưởng ngành chăn nuôi, nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng yếu tố di truyền có ảnh hưởng đáng kể đến khả năng chuyển hóa thức ăn của gia súc. Không phải tất cả các cá thể trong cùng một đàn đều tiêu tốn lượng thức ăn giống nhau để tạo ra cùng một sản lượng thịt hoặc sữa. Một số cá thể có khả năng tiêu hóa và hấp thu dinh dưỡng tốt hơn, nhờ đó cần ít thức ăn hơn nhưng vẫn duy trì năng suất cao. Các nhà khoa học cho rằng, đây chính là chìa khóa quan trọng để giảm phát thải khí nhà kính từ chăn nuôi. Khi gia súc sử dụng thức ăn hiệu quả hơn, lượng thức ăn tiêu thụ sẽ giảm xuống, kéo theo quá trình lên men trong dạ cỏ cũng giảm, từ đó hạn chế lượng khí mê-tan phát sinh.

Tuyển chọn giống gia súc có hiệu suất chuyển hóa cao là hướng đi lâu dài. Nguồn ảnh: WPR

Hướng đi lâu dài cho ngành chăn nuôi xanh

Viện Chăn nuôi và Thú y đang tích cực triển khai các dự án thí điểm đo lường và chọn lọc giống gia súc nhai lại. Mục tiêu là giữ vững năng suất thịt, sữa trong khi giảm thiểu tỷ lệ thất thoát năng lượng do vi sinh vật dạ cỏ, góp phần thực hiện các cam kết về môi trường. Kết quả thử nghiệm cho thấy có sự khác biệt tới 20% lượng mê-tan phát thải giữa các cá thể, dù cùng điều kiện nuôi dưỡng. Đây là cơ sở quan trọng để chọn giống ít phát thải nhưng không giảm năng suất, mang lại lợi ích kép cho nông dân và môi trường.

Nghiên cứu cho thấy, lợi ích của chọn tạo giống hiệu suất cao không chỉ nằm ở khía cạnh bảo vệ môi trường. Với khả năng chuyển hóa thức ăn tối ưu, vật nuôi sẽ giảm chi phí thức ăn, yếu tố hiện chiếm tới 60-70% tổng chi phí chăn nuôi. Điều này đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh giá nguyên liệu thức ăn chăn nuôi liên tục biến động như hiện nay. Ngoài việc giảm phát thải mê-tan từ quá trình tiêu hóa, gia súc có hiệu suất chuyển hóa cao còn giúp giảm áp lực lên tài nguyên đất và nguồn nước phục vụ sản xuất thức ăn chăn nuôi. Khi lượng thức ăn cần thiết giảm xuống, diện tích trồng cỏ, ngô và các nguyên liệu thức ăn cũng được sử dụng hiệu quả hơn. Đây là yếu tố quan trọng trong xu hướng phát triển nông nghiệp tuần hoàn và bền vững.

Các chuyên gia cũng khuyến nghị kết hợp nhiều biện pháp khác như cải thiện khẩu phần ăn bằng phụ gia sinh học, sử dụng hầm biogas xử lý phân thải và áp dụng công nghệ số trong quản lý chăn nuôi. Sự kết hợp này hứa hẹn giúp ngành chăn nuôi vừa đạt mục tiêu phát triển bền vững, vừa góp phần quan trọng vào nỗ lực chống biến đổi khí hậu.

Trong xu hướng phát triển nông nghiệp xanh hiện nay, chọn tạo giống gia súc có hiệu suất chuyển hóa cao được xem là hướng đi chiến lược mang tính lâu dài. Từ những thay đổi trong công tác di truyền và nhân giống, ngành chăn nuôi đang từng bước hướng tới mô hình sản xuất hiệu quả hơn, tiết kiệm tài nguyên hơn và thân thiện hơn với môi trường. Đây không chỉ là giải pháp giúp nâng cao hiệu quả kinh tế cho người chăn nuôi mà còn góp phần quan trọng vào nỗ lực giảm phát thải khí nhà kính và ứng phó với biến đổi khí hậu.

Khí mê-tan (CH₄) phát sinh từ ợ hơi của trâu, bò đang là một trong những nguyên nhân chính góp phần vào biến đổi khí hậu. Trước áp lực giảm phát thải khí nhà kính, Việt Nam đang nghiên cứu và áp dụng giải pháp tuyển chọn giống ít phát thải nhưng vẫn duy trì năng suất cao, mở ra hướng đi bền vững cho ngành chăn nuôi.

Hương Ly