Chọn ngành thời AI: 'Vùng an toàn' nằm ở năng lực thích ứng

Thách thức hay cơ hội?

Thạc sĩ Lê Trọng Vinh, Phó Trưởng phòng Đào tạo Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (ĐH Quốc gia TP Hồ Chí Minh), cho rằng khi công nghệ phát triển mạnh mẽ, vai trò của con người am hiểu ngôn ngữ, văn hóa và xã hội càng trở nên quan trọng.

Theo ông, truyền thông không chỉ gắn với báo chí mà hiện diện trong mọi lĩnh vực - từ doanh nghiệp, giáo dục đến quản trị công. Vì vậy, sinh viên theo học các ngành khoa học xã hội không nên bi quan trước sự xuất hiện của AI.

Học sinh THPT TP Hồ Chí Minh tìm hiểu về AI trong khuôn khổ ngày hội ứng dụng công nghệ.

“Bước vào giảng đường đại học là bắt đầu quá trình rèn luyện toàn diện. Không chỉ tiếp nhận kiến thức chuyên môn mà còn phải phát triển kỹ năng, tư duy phản biện và khả năng thích ứng. Khi được trang bị tốt, sinh viên hoàn toàn có thể tự tin trước nhà tuyển dụng”, Thạc sĩ Lê Trọng Vinh nhấn mạnh.

Ở lĩnh vực tâm lý và dịch vụ, Tiến sĩ Phan Thị Cẩm Giang, Trưởng ngành Tâm lý học Trường Đại học Quốc tế Sài Gòn nhìn nhận, AI chủ yếu thay thế những công việc lặp lại, có quy trình cố định. Trong khi đó, các ngành nghề làm việc trực tiếp với con người như tâm lý học, giáo dục hay quản trị khách sạn đòi hỏi sự thấu cảm, khả năng lắng nghe và kết nối cảm xúc - những yếu tố khó có thể được số hóa hoàn toàn.

Tuy nhiên, theo Tiến sĩ Cẩm Giang, AI càng phát triển thì sự phân hóa trong thị trường lao động càng rõ rệt. Có người tận dụng tốt công nghệ để nâng cao hiệu suất và thu nhập, nhưng cũng có người bị đào thải nếu không kịp thích nghi. Vì vậy, thay vì xem AI là “đối thủ”, người học cần coi đây là công cụ hỗ trợ, đồng thời tự đánh giá năng lực bản thân để chủ động nâng cấp kỹ năng.

Cùng quan điểm đó, Thạc sĩ Trần Thị Phi Ánh, Giám đốc chương trình Quản trị khách sạn Trường Đại học Thái Bình Dương cho rằng, trong lĩnh vực dịch vụ, yếu tố con người vẫn giữ vai trò trung tâm. Công nghệ có thể tối ưu vận hành, quản lý dữ liệu hay hỗ trợ chăm sóc khách hàng, nhưng trải nghiệm cá nhân hóa và sự tinh tế trong phục vụ vẫn cần đến sự hiện diện của con người.

Nhìn rộng hơn, các chuyên gia đều thống nhất rằng, AI không xóa bỏ hoàn toàn một ngành nghề nào, mà đang tái cấu trúc cách con người làm việc trong từng lĩnh vực.

“Vùng an toàn” duy nhất của người học

Nếu không có ngành nào hoàn toàn “miễn nhiễm” với công nghệ, thì đâu là yếu tố đảm bảo sự bền vững nghề nghiệp? Theo nhiều chuyên gia, đó chính là năng lực thực sự của người học.

Học sinh THPT TP Hồ Chí Minh làm quen với các ứng dụng khoa học kỹ thuật trên máy tính.

Tiến sĩ Huỳnh Trung Phong, Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ sinh viên và Phát triển khởi nghiệp Trường Đại học Sư phạm TP Hồ Chí Minh cho rằng, cơ hội việc làm không chỉ phụ thuộc vào chỉ tiêu tuyển sinh hay nhu cầu xã hội, mà phụ thuộc lớn vào năng lực chuyên môn, kỹ năng và thái độ của mỗi cá nhân. Trong bối cảnh giáo dục chuyển mình theo hướng số hóa, giáo viên tương lai cần thành thạo công nghệ, linh hoạt phương pháp và sẵn sàng đổi mới.

PGS.TS Đồng Văn Toàn, Trưởng khoa Sư phạm Trường Đại học Thủ Dầu Một cho biết, xu hướng đào tạo hiện nay là gắn lý thuyết với ứng dụng thực tiễn. Sinh viên các ngành khoa học cơ bản không chỉ được đào tạo kiến thức chuyên sâu mà còn được trang bị nghiệp vụ và kỹ năng vận dụng vào môi trường nghề nghiệp cụ thể. Theo Tiến sĩ Đồng Văn Toàn, chính sự linh hoạt này giúp người học mở rộng lựa chọn nghề nghiệp thay vì bị bó hẹp trong một lối đi duy nhất.

Ở góc độ cấu trúc chương trình, Thạc sĩ Hoàng Thanh Tú, Phó Trưởng phòng Thông tin - Truyền thông Trường Đại học Khoa học Tự nhiên (ĐH Quốc gia TP Hồ Chí Minh) cho rằng, xu thế đào tạo liên ngành, xuyên ngành và thậm chí liên trường đang ngày càng rõ nét. Các chương trình được thiết kế có chọn lọc, bảo đảm chuẩn đầu ra nhưng đồng thời tích hợp kiến thức từ nhiều lĩnh vực, giúp sinh viên hình thành tư duy đa chiều.

PGS.TS Lê Trung Đạo, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Tài chính - Marketing phân tích, đào tạo liên ngành là sự kết hợp kiến thức của hai hay nhiều lĩnh vực nhằm giải quyết các bài toán thực tiễn của xã hội. Sinh viên được trang bị nền tảng tổng hợp sẽ dễ thích nghi với sự thay đổi nhanh chóng của thị trường lao động.

Ở khía cạnh công nghệ, Thạc sĩ Trần Trung Hậu, đại diện Trường Đại học Công nghệ Kỹ thuật TP Hồ Chí Minh cho rằng trong kỷ nguyên số, lợi thế thuộc về những người biết làm chủ công nghệ. Việc ứng dụng AI không chỉ giới hạn ở ngành công nghệ thông tin mà đã trở thành yêu cầu chung của nhiều lĩnh vực. Người học cần hiểu cách khai thác công nghệ để tăng năng suất, hiệu quả và giá trị công việc.

“Công việc không mất đi mà chỉ chuyển hóa từ chỗ này sang chỗ khác”, Thạc sĩ Trần Việt Dũng, Trưởng phòng Đào tạo Trường Cao đẳng Kỹ thuật Cao Thắng nhận định. Theo Thạc sĩ Dũng, điều quan trọng là người học phải có nền tảng kiến thức vững vàng và kỹ năng thực hành tốt để thích ứng với sự dịch chuyển đó.

Tiến sĩ Phan Thị Cẩm Giang cũng nhấn mạnh rằng trong xã hội hiện đại, không có ngành nghề nào chỉ cần hoàn thành chương trình đại học là đủ. Người học phải không ngừng nâng cao chuyên môn, rèn luyện kỹ năng, đặc biệt là ngoại ngữ và năng lực tự học. Khi công nghệ liên tục cập nhật, khả năng tái đào tạo và học tập suốt đời trở thành điều kiện tiên quyết để tồn tại và phát triển.

Nhìn tổng thể, thông điệp chung từ các chuyên gia giáo dục khá rõ ràng: Đừng tìm kiếm một ngành “an toàn” tuyệt đối trong thời đại AI. Sự an toàn không nằm ở tên gọi của ngành học, mà ở năng lực chuyên môn, kỹ năng mềm, khả năng làm chủ công nghệ và tư duy học tập suốt đời.

Trong một thế giới biến động nhanh, “vùng an toàn” duy nhất của người trẻ chính là khả năng thích ứng và không ngừng hoàn thiện bản thân.

Bài và ảnh: Hương Trần/Báo Tin tức và Dân tộc