Chợ truyền thống vắng khách, tiểu thương lên mạng tìm người mua

Thương mại điện tử phát triển, thói quen mua sắm thay đổi khiến nhiều chợ truyền thống ở Nghệ An ngày càng vắng khách. Muốn bán hàng online để tìm thêm nguồn khách, không ít tiểu thương lại loay hoay vì chưa biết bắt đầu từ đâu. Những lớp tập huấn theo cách "cầm tay, chỉ việc" đang mở ra hướng tiếp cận mới, giúp người bán từng bước làm quen với công nghệ.

Tiểu thương chợ truyền thống muốn bán online nhưng còn lúng túng

Nghệ An hiện có 371 chợ truyền thống với hàng chục nghìn tiểu thương. Trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng quen với việc mua sắm trực tuyến, hoạt động kinh doanh tại nhiều chợ đang chịu sức ép lớn. Chỉ với một chiếc điện thoại, khách hàng có thể xem sản phẩm, so sánh giá, đặt mua và nhận hàng tại nhà mà không cần đến chợ.

Chợ truyền thống vắng khách, buộc tiểu thương tìm hướng kinh doanh mới để thích ứng. Ảnh: Song Hoàng

Tại chợ Vinh, một trong những trung tâm buôn bán lớn của tỉnh với hơn 3.400 hộ kinh doanh, không khí mua bán ở nhiều khu vực đã giảm sôi động so với trước. Một số hộ kinh doanh trả lại ki-ốt, chuyển sang công việc khác khi việc buôn bán ngày càng khó khăn.

Chị Nguyễn Thuý Hồng, tiểu thương kinh doanh quần áo lâu năm tại chợ Vinh, cho biết vẫn muốn gắn bó với nghề nhưng lượng khách đến mua trực tiếp ngày càng ít. Có những ngày chị ngồi tại quầy mà không bán được món hàng nào. Muốn tìm thêm khách qua mạng xã hội, chị Hồng cũng nghĩ đến việc bán hàng online. Tuy nhiên, việc sử dụng các nền tảng trực tuyến, giới thiệu sản phẩm trước máy quay hay xử lý đơn hàng qua mạng vẫn là những trở ngại.

Không riêng chợ Vinh, tại chợ Đô Lương, nhiều tiểu thương cũng loay hoay tìm cách thích ứng. Chị Nguyễn Thị Dung, một tiểu thương tại đây, cho biết đã thử bán hàng qua mạng xã hội nhưng lượng người tương tác và đặt mua chưa nhiều. Một số đơn hàng bị trả lại khiến chị nản lòng.

Bán hàng online ngày càng phổ biến, mở ra hướng tiếp cận khách hàng mới cho tiểu thương trong thời đại số. Ảnh: Song Hoàng

Thực tế này cho thấy, đưa hàng hóa lên mạng mới chỉ là bước đầu. Để bán được hàng, tiểu thương còn phải biết cách chụp ảnh, giới thiệu sản phẩm, tương tác với khách, quản lý đơn hàng và xử lý những tình huống phát sinh.

Ở các chợ miền núi, việc chuyển đổi càng khó khăn hơn. Tại chợ Kim Sơn, xã Quế Phong, nhiều tiểu thương, trong đó có người dân tộc thiểu số, vốn quen với cách mua bán trực tiếp nên còn gặp trở ngại khi tiếp cận công nghệ và các nền tảng bán hàng trực tuyến. Trong khi đó, việc tự học không phải lúc nào cũng thuận lợi. Nhiều tiểu thương có thể xem các phiên livestream trên Facebook, TikTok, biết người bán đang giới thiệu hàng hóa và chốt đơn, nhưng để tự mình thực hiện lại là chuyện khác.

Ông Nguyễn Hữu Đắc, Trưởng ban Quản lý chợ Vinh, cho biết đơn vị mong muốn tổ chức thêm các hoạt động tập huấn, hỗ trợ tiểu thương tiếp cận công nghệ và phương thức bán hàng mới. Tuy nhiên, khi lượng khách đến chợ giảm, nguồn thu cũng giảm theo, việc bố trí kinh phí cho các hoạt động hỗ trợ không phải lúc nào cũng thuận lợi. 

Hướng dẫn từ thao tác nhỏ

Thời gian qua, Sở Công Thương Nghệ An tổ chức các lớp tập huấn về quản lý chợ và kỹ năng bán hàng trực tuyến, thu hút hàng trăm tiểu thương tham gia.

Thay vì chỉ phổ biến kiến thức về chuyển đổi số, các lớp tập huấn tập trung hướng dẫn những kỹ năng thiết thực như tạo tài khoản trên sàn thương mại điện tử, chụp ảnh sản phẩm, quay video giới thiệu hàng hóa, xây dựng nội dung trên Facebook, TikTok và giao tiếp với khách hàng qua mạng.

Chuyên gia thương mại điện tử chia sẻ kinh nghiệm kinh doanh trên nền tảng số với tiểu thương chợ Vinh. Ảnh: Song Hoàng

Với những người đã quen cân hàng, báo giá và nhận tiền trực tiếp tại quầy, việc sử dụng điện thoại để giới thiệu sản phẩm, đăng bài bán hàng hay quản lý đơn trực tuyến có thể là những thao tác hoàn toàn mới. Vì vậy, hướng dẫn trực tiếp, làm mẫu và để người học thực hành là cách tiếp cận phù hợp với nhóm tiểu thương còn hạn chế kỹ năng công nghệ.

Ông Nguyễn Văn Hiệp, Trưởng phòng Quản lý thương mại, Sở Công thương Nghệ An, cho biết thị trường bán lẻ đang thay đổi nhanh, buộc các hộ kinh doanh truyền thống phải tìm cách thích ứng. Thông qua các lớp tập huấn, ngành công thương mong muốn giúp tiểu thương tháo gỡ khó khăn trong cạnh tranh, mở rộng khả năng tiếp cận khách hàng và từng bước đưa hoạt động kinh doanh lên môi trường số.

Theo ông Hiệp, nội dung hỗ trợ cần phù hợp với khả năng của từng nhóm tiểu thương. Với người mới bắt đầu, việc làm quen với điện thoại, chụp ảnh sản phẩm, đăng bài, tạo mã QR và kiểm tra giao dịch là những kỹ năng cần được hướng dẫn trước. Khi đã thành thạo các thao tác cơ bản, người bán có thể tiếp tục học cách livestream, xây dựng nội dung, quản lý đơn hàng trên các nền tảng thương mại điện tử và chăm sóc khách hàng trực tuyến.

Chuyên gia thương mại điện tử hướng dẫn tiểu thương chợ Vinh kỹ năng bán hàng online. Ảnh: Song Hoàng

Để việc học không dừng lại sau một vài buổi tập huấn, các ban quản lý chợ có thể phối hợp với cơ quan chuyên môn xây dựng nhóm hỗ trợ ngay tại chợ. Những tiểu thương đã có kinh nghiệm bán hàng online sẽ chia sẻ cách làm với người mới; các đơn vị chuyên môn tiếp tục hướng dẫn, giải đáp những vướng mắc phát sinh trong quá trình thực hành.

Một hướng khác có thể nghiên cứu là phối hợp với những người sáng tạo nội dung có sức ảnh hưởng trên mạng xã hội để giới thiệu sản phẩm, gian hàng và đặc sản địa phương. Thay vì yêu cầu từng tiểu thương lớn tuổi phải tự livestream chuyên nghiệp, có thể tổ chức các phiên giới thiệu sản phẩm của nhiều hộ kinh doanh, giúp hàng hóa tiếp cận thêm khách hàng. Qua đó, tiểu thương cũng có cơ hội học hỏi cách giới thiệu sản phẩm và tương tác với người mua.

Bên cạnh kỹ năng bán hàng, thanh toán không dùng tiền mặt và phòng tránh lừa đảo cũng là những nội dung cần được quan tâm. Tiểu thương cần biết kiểm tra tiền thực nhận trong tài khoản, không chỉ dựa vào ảnh chụp hóa đơn chuyển khoản của khách; đồng thời thường xuyên kiểm tra mã QR thanh toán tại quầy để hạn chế nguy cơ bị thay thế bằng mã giả.

Theo định hướng của ngành công thương, việc hỗ trợ tiểu thương cần được mở rộng với sự phối hợp của địa phương, ban quản lý chợ, đơn vị công nghệ và các sàn thương mại điện tử. Các mô hình phù hợp có thể được lựa chọn để triển khai trước, từ đó rút kinh nghiệm và nhân rộng.

Chuyển đổi số với tiểu thương chợ truyền thống không nhất thiết phải bắt đầu bằng những công nghệ phức tạp. Đôi khi, đó chỉ là việc biết chụp một bức ảnh sản phẩm rõ ràng, đăng một bài bán hàng đúng cách hay kiểm tra chính xác một giao dịch chuyển khoản. Khi được hướng dẫn và có người đồng hành, những thao tác nhỏ ấy có thể trở thành bước khởi đầu để người bán thích ứng với cách mua sắm đang thay đổi từng ngày.

hoangtrinh