Chợ Tết miền quê

Người ta đi chợ không chỉ để sắm sửa, mà để ngắm nhìn những tệp giấy đỏ vừa được bày ra, để hít hà mùi hương trầm thoang thoảng và để cảm nhận cái nhịp sống chậm rãi đang dần chuyển mình chuẩn bị cho một cuộc "hồi sinh" của mùa xuân.

Phiên chợ miền quê

“Muốn ăn cơm trắng, cá trê

Muốn mua nón tốt thì về làng Chuông”

Không biết từ bao giờ, vẫn đều đặn nếp cũ, ngay từ rạng sáng các ngày mồng 4, 10, 14, 20, 24, 30 âm lịch hàng tháng, dưới sân đình làng Chuông, các phiên chợ nón vẫn tấp nập người mua, kẻ bán. Các bà, các mẹ, các chị ra chợ từ sớm tinh mơ để chào bán sản phẩm độc đáo của quê hương mình - những chiếc nón và nguyên liệu làm nón.

Không hề giống như những phiên chợ quê khác, một điều rất đặc biệt là những ngày tháng Chạp này ở chợ nón làng Chuông hàng hóa bán ra chậm hơn các phiên thường ngày. Bởi lẽ cận Tết, nhu cầu sử dụng nón không nhiều. Thế nhưng chẳng vì thế mà phiên chợ kém phần rộn ràng.

Nghệ nhân Lê Văn Tuy, xã Thanh Oai, Hà Nội chia sẻ: “Ngày cận Tết, bà con cũng hào hứng hơn. Ra chợ cũng phấn khởi hơn, ai cũng nở một nụ cười thật tươi."

Khi trời tảng sáng, cũng là lúc chợ nón tan dần, thay vào đó là những người bán hàng dân sinh phục vụ nhu cầu sinh hoạt của người dân. Cũng là chợ quê nhưng chợ Chuông mang trong mình những khác biệt lạ lùng.

Xưa kia chợ Chuông là chợ lớn nhất trong vùng, ngày nay cũng vẫn vậy. Chợ kéo dài từ trong đình ra tới các con ngõ và lên tới chân đê, mặt đê sông Đáy.

Chợ phiên những ngày tháng Chạp, tiểu thương từ khắp nơi tụ tập về. Khách thập phương từ các xã, các thôn lân cận theo thói quen đến chợ mua sắm, hoặc chỉ đơn giản là đi chơi chợ. Hàng hóa phong phú đầy đủ các mặt hàng phục vụ Tết, phục vụ bà con.

Tồn tại qua hàng thế kỷ, chợ phiên đã trở thành một nếp sinh hoạt ăn sâu vào tiềm thức của người dân các vùng quê nơi đồng bằng Bắc Bộ. Một nét đặc trưng riêng có của chợ phiên là họp chợ sớm tinh mơ, từ khi gà gáy canh 3.

Phiên Chợ Nủa xã Tây Phương cũng vẫn giữ nguyên nếp cũ ấy, họp phiên vào các ngày: 2, 7, 12, 17, 22, 27 Âm lịch. Đặc biệt những ngày tháng Chạp, nhu cầu đi chợ của người dân tăng cao, nên 4 giờ sáng các tiểu thương đã nhanh chóng dọn hàng đón khách.

Chợ Nủa chủ yếu bán nông sản, vật nuôi, đồ dùng gia đình như chiếu cói, chổi tre, nón lá, áo quần, tăm đũa tre, gia vị, thực phẩm, các mặt hàng nông cụ... Đặc biệt, chợ nổi tiếng với những đồ vật gắn bó với thôn quê.

Mặc cho biến thiên của thời gian, không gian, nét quê giản dị, chất phác, hồn hậu của người dân đồng bằng Bắc Bộ vẫn được lưu giữ ở ở những ngôi làng ngoại thành Hà Nội.

Gác lại những bộn bề của cuộc sống, những ngày tháng Chạp ai nấy đều hòa mình vào phiên chợ quê giản dị, nơi mà người ta không chỉ được mua sắm tết, mà còn là nơi vun đắp tình làng nghĩa xóm, nơi để mỗi người xa quê luôn nhớ về mỗi khi một cái Tết nữa lại sắp sang.

Trải nghiệm phiên chợ Tết thu nhỏ giữa lòng Hà Nội

Nghề khắc in mộc bản Thanh Liễu có lịch sử hơn 500 năm, không chỉ nổi tiếng với kỹ thuật khắc mộc bản tinh xảo mà còn là nơi tạo ra nhiều ván in mộc bản quý giá - được UNESCO ghi danh Di sản tư liệu thế giới.

Tại “Tết thu nhỏ”, những người thợ thủ công kiên nhẫn giới thiệu từng sản phẩm khắc in mộc bản, kể câu chuyện về nghề, về cái Tết của làng quê Bắc Bộ. Bên cạnh đó là các gian đồ thủ công với tò he, tranh dân gian, đèn lồng giấy, đồ gốm nhỏ xinh. Không gian chợ Tết không ồn ào mua bán, mà giống một cuộc gặp gỡ, nơi người trẻ tò mò tìm hiểu, người lớn tuổi lặng lẽ hoài niệm.

Chợ Tết xưa và nay, dù ở đâu, cũng không thể thiếu những chiếc bánh chưng xanh - biểu tượng của sự sum vầy và no đủ trong ngày đầu năm. Trên những chiếc chiếu trải giữa không gian trải nghiệm, lá dong xanh mướt, cùng với gạo nếp, đỗ xanh, thịt ba chỉ được bày sẵn. Các bạn trẻ được làm quen với cách xếp lá, đong gạo, buộc lạt. Với nhiều ngời, đây là lần đầu tiên được tự tay gói bánh chưng, gói trọn hương vị Tết, ký ức gia đình và nét văn hóa bền bỉ của người Việt.

Các workshop làm đồ thủ công dân gian cũng trở thành điểm nhấn của không gian “Tết thu nhỏ”. Người trẻ được thử làm tranh dân gian, trang trí nón lá, làm vòng hoa bằng lá mùi, chơi ô ăn quan,... Mỗi hoạt động không chỉ mang tính trải nghiệm mà còn mở ra cánh cửa để hiểu hơn về những giá trị văn hóa đang dần mai một.

Anh Phan Anh, Trưởng BTC Lễ hội “Tết hội ngộ” cho biết: “Nhắc đến Tết thì mọi người sẽ nhắc đến sự đoàn viên và hội tụ, cái tên Tết hội ngộ của bọn mình cũng mang ý nghĩa như thế. Chúng tôi muốn tổ chức một phiên chợ Tết, nó vừa mang một nét truyền thống và vừa có pha lẫn một chút hiện đại để cho các bạn trẻ có thể tiếp cận được những giá trị văn hóa Tết truyền thống."

Không gian Tết thu nhỏ không chỉ là nơi vui chơi, check-in, mà còn là điểm chạm của ký ức. Với người lớn tuổi, đó là Tết của một thời đã qua; với người trẻ, đó là cơ hội để hiểu, để yêu hơn những giá trị truyền thống. Bước qua cánh cổng nhỏ phủ sắc đỏ của câu đối, tiếng xe cộ ngoài phố dường như lùi xa, nhường chỗ cho mùi thơm của lá dong, tiếng cười nói rộn ràng và những sắc màu Tết xưa quen thuộc.

“Tết thu nhỏ” giống như một khoảng lặng ấm áp, nhắc nhở rằng Tết không chỉ nằm ở mâm cao cỗ đầy, mà ở sự sum vầy, ở những điều giản dị, mộc mạc đã nuôi dưỡng tâm hồn người Việt suốt bao đời.

Đỗ Hương