Chính sách nhân văn với người chưa thành niên phạm tội

Một phiên tòa xét xử liên quan đến người chưa thành niên phạm tội tại Tòa án nhân dân tỉnh. Ảnh minh họa: Tố Tâm

Tuy nhiên, pháp luật Việt Nam luôn đặt yếu tố giáo dục, giúp đỡ lên hàng đầu khi xử lý người chưa thành niên phạm tội. Các quy định mới không chỉ nhằm răn đe mà còn tạo điều kiện để các em sửa sai, học tập và tái hòa nhập cộng đồng, thể hiện rõ tính nhân văn của hệ thống pháp luật.

Ngăn trẻ vị thành niên phạm tội

Thực tế cho thấy, nhiều thanh thiếu niên ở độ tuổi 16-18 do thiếu kỹ năng kiểm soát cảm xúc, thiếu hiểu biết pháp luật hoặc chịu tác động tiêu cực từ mạng xã hội đã sẵn sàng giải quyết mâu thuẫn bằng bạo lực. Những hành vi bồng bột này không chỉ gây nguy hiểm cho bản thân mà còn làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến trật tự xã hội.

Đơn cử như vào cuối tháng 12-2025, trong lúc tuần tra bảo đảm an ninh trật tự trên địa bàn, Công an xã Trị An phát hiện tại khu vực cổng nghĩa trang thị trấn Vĩnh An (cũ), một nhóm thanh thiếu niên mang theo nhiều hung khí nguy hiểm, có dấu hiệu chuẩn bị đánh nhau. Khi phát hiện lực lượng chức năng, các đối tượng lập tức bỏ chạy tán loạn. Tuy nhiên, lực lượng tuần tra đã nhanh chóng khống chế được 4 đối tượng từ 16-19 tuổi, cùng ở xã Trị An để xử lý.

Tại hiện trường, lực lượng công an thu giữ nhiều hung khí. Qua đấu tranh ban đầu, các đối tượng khai nhận đã hẹn nhau qua mạng xã hội để “giải quyết mâu thuẫn”. Tiếp tục mở rộng điều tra, Công an xã Trị An mời làm việc thêm 9 đối tượng khác có liên quan, độ tuổi từ 15-21 để làm rõ hành vi gây rối trật tự công cộng.

Việc kịp thời phát hiện, ngăn chặn nhóm thanh thiếu niên mang hung khí nguy hiểm đã giúp tránh được hậu quả nghiêm trọng có thể xảy ra. Tuy nhiên, vụ việc cũng gióng lên hồi chuông cảnh báo về tình trạng thanh thiếu niên có hành vi bạo lực dù chỉ từ những mâu thuẫn rất nhỏ.

Một vụ việc khác xảy ra tại xã Thống Nhất cũng cho thấy sự bồng bột và thiếu kiềm chế của một số thanh thiếu niên hiện nay. Theo đó, Công an xã Thống Nhất đang điều tra một vụ liên quan đến nhóm thanh thiếu niên đánh nhau chỉ vì “nhìn đểu”.

Cụ thể vào ngày 25-11-2025, N.T.K. (18 tuổi, ở xã Thống Nhất) cùng P.M.T. (18 tuổi, ở phường Bình Lộc) đang đi tìm quán ăn thì bị một nhóm thanh niên mang theo dao, rựa truy đuổi. Hậu quả khiến anh T. và K. bị thương.

Sau đó, biết không thể trốn tránh trách nhiệm trước pháp luật, 7 đối tượng liên quan từ 16-18 tuổi cùng ở xã Định Quán và xã La Ngà ra đầu thú và khai nhận do thấy anh K. và T. nhìn đểu nên đã đuổi đánh. Công an xã Thống Nhất đã tạm giữ hình sự 6 đối tượng để tiếp tục điều tra, làm rõ hành vi cố ý gây thương tích.

Tính từ tháng 2-2025 đến tháng 2-2026, Tòa án nhân dân 2 cấp tại Đồng Nai đã giải quyết 61 vụ/250 bị cáo trong tổng số án thụ lý 87 vụ/325 bị cáo là người dưới 18 tuổi phạm tội.

Chú trọng công tác giáo dục để sửa sai

Theo bà Nguyễn Ngọc Huyền, Phó Trưởng phòng Nghiệp vụ, Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước số 1 (Sở Tư pháp) cho biết: Tình trạng người chưa thành niên vi phạm pháp luật hiện nay vẫn còn diễn biến phức tạp, đặc biệt là các hành vi gây rối trật tự công cộng, cố ý gây thương tích hoặc các hành vi bạo lực xuất phát từ mâu thuẫn nhỏ.

Tuy nhiên, cần nhìn nhận rằng phần lớn các em phạm tội do bồng bột, thiếu sự định hướng và chưa nhận thức đầy đủ hậu quả hành vi của mình. Vì vậy, pháp luật Việt Nam ngoài việc răn đe thì luôn đặt mục tiêu giáo dục và giúp các em sửa sai lên hàng đầu.

Thể hiện rõ tinh thần nhân văn đó, ngày 31-12-2025, Chính phủ ban hành Nghị định số 355/2025/NĐ-CP (có hiệu lực từ ngày 1-1-2026) quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Tư pháp người chưa thành niên.

Theo nghị định này, học sinh đang chấp hành biện pháp giáo dục tại trường giáo dưỡng vẫn được học văn hóa theo chương trình của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Đối với những em chưa biết chữ hoặc chưa đạt trình độ phổ cập giáo dục tiểu học, việc học văn hóa là bắt buộc nhằm bảo đảm quyền học tập cơ bản của trẻ em.

Đối với những học sinh chưa hoàn thành chương trình THCS hoặc THPT, tùy theo điều kiện thực tế, nhà trường có thể tổ chức dạy theo chương trình giáo dục phổ thông hoặc giáo dục thường xuyên. Nếu hết thời hạn chấp hành quyết định giáo dưỡng mà chưa hoàn thành chương trình học, kết quả học tập của các em vẫn được bảo lưu để tiếp tục học tập tại các cơ sở giáo dục trong hệ thống giáo dục quốc dân.

Ngoài ra, pháp luật cũng quy định rõ chế độ sinh hoạt, lao động và thăm gặp thân nhân đối với học sinh tại trường giáo dưỡng. Các em được gặp thân nhân mỗi tháng không quá 4 lần, mỗi lần tối đa 4 giờ và được liên lạc qua thư hoặc điện thoại dưới sự giám sát của cán bộ quản lý. Những quy định này nhằm duy trì sự gắn kết gia đình, giúp các em có thêm động lực phấn đấu trong quá trình học tập và rèn luyện.

Có thể thấy, dù vi phạm pháp luật, người chưa thành niên vẫn được bảo đảm quyền học tập, phát triển và được tạo điều kiện sửa sai. Đây chính là cách tiếp cận mang tính giáo dục, nhân văn của pháp luật Việt Nam.

Cùng quan điểm này, luật sư Võ Minh Cường, Đoàn Luật sư tỉnh Đồng Nai cho rằng: Việc xử lý người chưa thành niên phạm tội phải dựa trên nguyên tắc bảo đảm quyền lợi tốt nhất cho trẻ em. Theo đó, các biện pháp xử lý không chỉ nhằm răn đe mà còn hướng đến mục tiêu giáo dục, giúp các em nhận thức được sai lầm và có cơ hội làm lại cuộc đời…

Trong đó, chính sách học nghề và hướng nghiệp có ý nghĩa rất quan trọng đối với quá trình tái hòa nhập của người chưa thành niên. Khi có nghề nghiệp ổn định, các em sẽ có thêm cơ hội xây dựng cuộc sống mới và tránh xa những cám dỗ tiêu cực.

“Bên cạnh việc xử lý nghiêm minh các hành vi vi phạm, việc tăng cường giáo dục pháp luật, xây dựng môi trường sống lành mạnh và tạo cơ hội cho thanh thiếu niên phát triển toàn diện vẫn là giải pháp quan trọng để ngăn chặn tình trạng trẻ vị thành niên phạm tội” - luật sư Cường cho hay.

Bởi lẽ, mỗi đứa trẻ lầm lỡ nếu được giáo dục đúng cách vẫn có thể trở thành một công dân tốt. Và chính sách pháp luật nhân văn chính là “cầu nối” giúp các em bước qua sai lầm để hướng đến một tương lai tốt đẹp hơn.

Tố Tâm