Chile bắt cựu sĩ quan cuối cùng bị kết án trong vụ sát hại nhạc sĩ - chiến sĩ cách mạng Víctor Jara

Theo phóng viên TTXVN tại Nam Mỹ, Haase Mazzei bị bắt tại một khu vực nông thôn ở vùng Los Lagos, cách thủ đô Santiago khoảng 850 km về phía Nam. Đối tượng sẽ chấp hành mức án 25 năm tù giam vì tội giết hại Víctor Jara, người chiến sĩ Cộng sản mà hơn 50 năm sau khi bị giết hại ông vẫn được coi là hiện thân của cuộc đấu tranh chống cường quyền và bất công không chỉ ở Chile mà còn ở cả khu vực Mỹ Latinh.

Năm 2023, Tòa án Tối cao Chile đã giữ nguyên bản án đối với Haase Mazzei và 6 cựu quân nhân khác liên quan đến một trong những vụ án nổi tiếng nhất dưới chế độ độc tài Augusto Pinochet (1973-1990). Sau khi bản án có hiệu lực, Haase Mazzei không ra trình diện để thi hành án và bị truy nã cho đến nay.

Víctor Jara - tên đầy đủ là Víctor Lidio Jara Martínez - sinh ngày 28/9/1932. Ông là một trong những nhạc sĩ, ca sĩ, đạo diễn sân khấu và biểu tượng của phong trào âm nhạc Nueva Cancíon Chilena. Không chỉ dừng lại ở việc tham gia các tổ chức tiến bộ của giới tri thức, ông đã trở thành đảng viên Đảng Cộng sản Chile, một trong những chính đảng cánh tả được tập hợp trong liên minh Đoàn kết nhân dân (UP) đã đưa Tổng thống Salvador Allende lên cầm quyền năm 1970.

Sau cuộc đảo chính quân sự do tướng Augusto Pinochet cầm đầu ngày 11/9/1973, Víctor Jara đã bị bắt và tra tấn do ông đã tham gia hoạt động tích cực trong phong trào cánh tả. Víctor Jara bị đưa đến Sân vận động Chile, nay là Sân vận động mang tên Víctor Jara, và đã bị hành quyết ngày 16/9 cùng năm. Kết quả khám nghiệm pháp y sau khi khai quật tử thi năm 2009 cho thấy ông đã bị bắn ít nhất 44 phát đạn. Tại sân vận động nơi Víctor Jara bị sát hại, 5.000 người cũng từng bị chế độ độc tài quân sự Augusto Pinochet giam giữ và tra tấn khi đó.

Đối với nhiều thế hệ người Việt Nam, Víctor Jara còn được biết đến như một nghệ sĩ quốc tế tích cực phản đối cuộc chiến tranh của Mỹ tại Việt Nam và công khai bày tỏ sự ủng hộ đối với cuộc đấu tranh giành độc lập, thống nhất đất nước của nhân dân Việt Nam. Ông cũng đi vào tâm trí của hàng triệu người Việt Nam qua cuộc đời bất hủ của ông và qua bài hát nổi tiếng “Quyền sống trong hòa bình” do ông sáng tác, trong đó ông ca ngợi Chủ tịch Hồ Chí Minh và cuộc đấu tranh anh dũng của nhân dân Việt Nam chống quân xâm lược tàn bạo.

Cũng có một thời, bài hát “Cây đàn ghi-ta của Víctor Jara” rất quen thuộc đối với giới yêu âm nhạc ở Việt Nam. Lời bài hát do cố nhà thơ người Cuba Félix Pita Rodríguez, được dịch ra tiếng Việt và được nhạc sĩ Phan Nhân phổ nhạc.

Trong những năm 1960-1970, phong trào phản chiến và đoàn kết với Việt Nam phát triển mạnh tại nhiều nước Mỹ Latinh. Nhiều văn nghệ sĩ, trí thức và tổ chức cánh tả ở Chile, Argentina, Uruguay và các quốc gia khác đã tổ chức các hoạt động phản đối chiến tranh, lên án sự can thiệp quân sự của Mỹ và bày tỏ sự ủng hộ đối với cuộc kháng chiến chính nghĩa của nhân dân Việt Nam. Víctor Jara là một trong những gương mặt tiêu biểu của phong trào quốc tế ấy.

Năm 2009, hài cốt của Víctor Jara được cải táng trong lễ truy điệu cấp nhà nước với sự tham dự của Tổng thống khi đó là bà Michelle Bachelet. Theo số liệu chính thức, chế độ Pinochet kéo dài 17 năm đã khiến hơn 40.000 người trở thành nạn nhân của các vụ hành quyết, mất tích, giam giữ và tra tấn, trong đó hơn 3.200 người thiệt mạng hoặc mất tích dưới tay các lực lượng an ninh nhà nước.

Vợ ông, bà Joan Jara, cựu biên đạo múa người gốc Anh, đã dành hơn nửa thế kỷ đấu tranh đòi công lý cho chồng và thành lập Quỹ Víctor Jara nhằm gìn giữ di sản của ông, qua đời vào tháng 11/2023. Bà được xem là một trong những biểu tượng của phong trào bảo vệ nhân quyền tại Chile. Ước tính trong thời kỳ Pinochet nắm quyền (1973-1990), hơn 3.000 người Chile đã bị hành quyết và khoảng 35.000 người bị tra tấn.

Việc bắt giữ Haase Mazzei khép lại một trong những vụ truy bắt kéo dài nhất liên quan đến các tội ác dưới chế độ độc tài Augusto Pinochet, đồng thời gợi nhắc một trong những giai đoạn đen tối của lịch sử Chile, khi hàng nghìn người bị bắt giữ, tra tấn hoặc sát hại sau cuộc đảo chính quân sự năm 1973.

Theo các tài liệu lịch sử được giải mật, vụ sát hại Víctor Jara diễn ra trong bối cảnh Chiến dịch Condor – cơ chế phối hợp giữa các chế độ độc tài quân sự tại Chile, Argentina, Uruguay, Paraguay, Bolivia và Brazil trong thập niên 1970 nhằm truy bắt, bắt cóc, tra tấn và thủ tiêu những người bị coi là đối lập, chủ yếu là các lực lượng cánh tả, công đoàn, trí thức, văn nghệ sĩ và các nhà hoạt động xã hội. Chiến dịch này đã để lại một trong những chương bi thảm nhất trong lịch sử hiện đại của Nam Mỹ.

Diệu Hương (TTXVN)