Chuyên mục: Nghệ thuật

Chiều sâu văn hóa qua 'minh họa trên báo'

1 giờ trước

Báo Thể Thao & Văn Hóa - Thông tấn xã Việt Nam

Triển lãm Minh họa trên báo mang tới gần 90 tác phẩm của 23 họa sĩ nhiều thế hệ, qua đó mở ra cái nhìn sâu sắc về mối quan hệ bền chặt giữa báo chí, văn chương và mỹ thuật. Không chỉ đồng hành cùng các tác phẩm trên mặt báo, những bức tranh minh họa còn cho thấy vai trò của nghệ thuật trong việc làm giàu đời sống tinh thần và nâng cao cảm thụ thẩm mỹ của công chúng.

Triển lãm do Ban Chuyên đề, Báo Nhân Dân tổ chức tại trụ sở Báo Nhân Dân (71 Hàng Trống, Hà Nội), diễn ra từ ngày 18 đến hết ngày 23/6, nhân kỷ niệm 101 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam (21/6/1925 - 21/6/2026).

Những tác phẩm "hai trong một"

Nhiều năm qua, Báo Nhân Dân là một trong số ít cơ quan báo chí duy trì sự đồng hành thường xuyên của các họa sĩ trên các ấn phẩm. Từ truyện ngắn, thơ, tùy bút cho đến các số báo đặc biệt hay những sự kiện lớn của đất nước, nhiều thế hệ họa sĩ đã cùng tham gia sáng tạo với tòa soạn, tạo nên sự cộng hưởng giữa chữ nghĩa và hình ảnh.

Triển lãm lần này quy tụ 23 họa sĩ từ nhiều thế hệ, nhiều vùng miền, giới thiệu khoảng 90 tác phẩm từng xuất hiện trên các ấn phẩm của Báo Nhân Dân và một số báo, tạp chí khác. Điểm đặc biệt nằm ở chỗ đây là những tác phẩm "hai trong một": Vừa là tranh minh họa cho một truyện ngắn, bài thơ hay tùy bút cụ thể, vừa giữ được đời sống độc lập của một tác phẩm mỹ thuật.

Các đại biểu cắt băng khai mạc triển lãm "Minh họa trên báo"

Theo Ban tổ chức, minh họa không đơn thuần là hình ảnh giúp người đọc tiếp cận văn bản dễ dàng hơn. Trước khi đặt bút, họa sĩ phải đọc, suy ngẫm về câu chuyện, nhân vật, hàm ý và vẻ đẹp ngôn từ để chuyển hóa thành ngôn ngữ tạo hình của riêng mình. Bởi vậy, một minh họa không phải là bản sao của văn bản mà là một "nhân vật" song hành với văn bản ấy, mở ra những lớp cảm nhận mới cho người đọc.

Chính đặc thù đó khiến minh họa báo chí trở thành một công việc nhiều thử thách. Không chỉ đối diện yêu cầu sáng tạo nghệ thuật, các họa sĩ còn phải làm việc trong áp lực thời gian tương tự phóng viên, biên tập viên. Có những trường hợp tác giả chỉ có vài giờ đồng hồ để tiếp cận văn bản và hoàn thành tác phẩm trước thời điểm lên khuôn, in báo.

Từ ranh giới tưởng như đối lập giữa cá tính nghệ thuật và những giới hạn khắt khe của báo chí, nhiều ý tưởng sáng tạo đã được khơi mở. Đó cũng là lý do tạo nên sức hấp dẫn cho các tác phẩm xuất hiện trong triển lãm.

Không gian triển lãm "Minh họa trên báo"

Tại triển lãm, người xem có dịp gặp gỡ nhiều thế hệ họa sĩ đã góp phần làm nên diện mạo mỹ thuật Việt Nam đương đại, từ PGS, Nhà giáo Nhân dân Lê Anh Vân, các họa sĩ Đào Hải Phong, Phạm An Hải, Đặng Tiến đến những gương mặt được giới chuyên môn và công chúng quan tâm như Bùi Tiến Tuấn, Nguyễn Dương Đính (Inh Nguyễn), Vũ Đình Tuấn, Nguyễn Nghĩa Cương, Võ Lương Nhi cùng lớp họa sĩ trẻ đang tiếp tục làm mới mỹ thuật minh họa báo chí.

Triển lãm Minh họa trên báo vì thế không chỉ là cuộc gặp gỡ của các tác phẩm hội họa, mà còn là một cách nhìn lại sự gắn bó lâu dài giữa báo chí, văn chương và mỹ thuật. Đây là những thành tố đã góp phần làm nên bản sắc nhân văn của nền báo chí cách mạng Việt Nam.

Khi giá trị văn hóa đồng hành cùng báo chí

Phát biểu khai mạc triển lãm, nhà báo Lê Quốc Minh (Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân) cho biết, đối với Báo Nhân Dân, sự gắn bó giữa báo chí và mỹ thuật là một quá trình được duy trì trong nhiều năm.

Từ các trang văn học, các chuyên mục văn hóa nghệ thuật đến những số báo đặc biệt và các hoạt động kỷ niệm các sự kiện lớn của đất nước, nhiều thế hệ họa sĩ đã tham gia sáng tạo cùng tòa soạn, góp phần nâng cao chất lượng nội dung và giá trị thẩm mỹ của các ấn phẩm, sản phẩm.

Nhà báo Lê Quốc Minh (Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân) phát biểu khai mạc triển lãm

Đáng chú ý, những năm gần đây, Báo Nhân Dân đã triển khai nhiều hoạt động đổi mới sáng tạo nhằm mở rộng không gian tiếp cận công chúng. Bên cạnh việc phát triển các sản phẩm báo chí đa nền tảng và đẩy mạnh chuyển đổi số, Báo Nhân Dân cũng tổ chức nhiều triển lãm, hoạt động văn hóa và các dự án truyền thông cộng đồng có sức lan tỏa xã hội rộng rãi.

Theo Tổng biên tập Báo Nhân Dân, triển lãm Minh họa trên báo tiếp tục là một nỗ lực theo hướng đó, góp phần đưa báo chí đến gần hơn với công chúng bằng những hình thức thể hiện sinh động và giàu giá trị văn hóa.

"Sự tham gia của 23 họa sĩ với gần 90 tác phẩm tại triển lãm lần này cho thấy sức sống của mỹ thuật báo chí cũng như mối quan hệ gắn bó giữa báo chí, văn học và mỹ thuật trong đời sống đương đại. Đây không chỉ là những tác phẩm minh họa cho các tác phẩm báo chí, văn học mà còn là những sáng tạo nghệ thuật mang dấu ấn cá nhân của mỗi tác giả" - ông nhấn mạnh.

Triển lãm "Minh họa trên báo" tổ chức nhân kỷ niệm 101 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam (21/6/1925 - 21/6/2026)

Từ câu chuyện của Báo Nhân Dân, nhà báo Lê Quốc Minh nhìn nhận rộng hơn rằng, việc tổ chức triển lãm Minh họa trên báo không chỉ nhằm tôn vinh những đóng góp của các họa sĩ đối với đời sống báo chí, mà còn khẳng định những giá trị văn hóa đã đồng hành cùng nền báo chí cách mạng Việt Nam trong suốt hơn một thế kỷ qua.

Ông nhấn mạnh, từ khi ra đời đến nay, báo chí cách mạng Việt Nam luôn thực hiện sứ mệnh chính trị, tư tưởng và xã hội cao cả của mình. Cùng với việc truyền tải thông tin, định hướng nhận thức và tạo đồng thuận xã hội, báo chí còn góp phần bồi đắp đời sống tinh thần, lan tỏa các giá trị nhân văn và nâng cao trình độ thẩm mỹ của công chúng.

"Trong quá trình đó, mỹ thuật luôn có sự hiện diện quan trọng. Nhiều thế hệ họa sĩ đã đồng hành cùng các cơ quan báo chí, góp phần làm phong phú ngôn ngữ biểu đạt của báo chí và tạo nên bản sắc riêng cho nhiều ấn phẩm" - ông bày tỏ.

Triển lãm thu hút sự quan tâm của đông đảo công chúng

Theo nhà báo Lê Quốc Minh, trong bối cảnh đời sống báo chí đang có nhiều thay đổi sâu sắc, việc duy trì không gian cho sáng tạo mỹ thuật trên mặt báo là một nỗ lực đáng trân trọng. Điều đó thể hiện sự tôn trọng đối với lao động sáng tạo của các nghệ sĩ, sự trân trọng đối với bạn đọc và cũng là trách nhiệm của cơ quan báo chí trong việc gìn giữ, phát huy các giá trị văn hóa.

Đặc biệt, trong thời đại công nghệ số và trí tuệ nhân tạo phát triển mạnh mẽ, những giá trị này càng trở nên đáng quý. "Chúng ta càng nhận thức rõ hơn giá trị của tư duy sáng tạo, chiều sâu văn hóa và bản sắc cá nhân. Công nghệ có thể hỗ trợ hoạt động báo chí nhưng không thể thay thế cảm xúc, khả năng sáng tạo và trách nhiệm xã hội của con người" - ông nói, đồng thời cho rằng đó cũng chính là thông điệp mà triển lãm muốn gửi tới công chúng.

Một số tác phẩm tại triển lãm: