Chiến thuật 'hạm đội muỗi' khiến Mỹ đau đầu tại Hormuz

Những chiếc xuồng nhỏ của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran di chuyển ngang qua một tàu chở dầu ngoài khơi cảng Bandar Abbas, miền nam Iran. Ảnh tư liệu: Getty Images

Theo CNN, khả năng Iran tạo ra mối đe dọa đáng tin cậy đối với các tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz thực tế dựa vào nhiều tầng chiến tranh phi đối xứng giá rẻ như thiết bị bay không người lái (UAV), thủy lôi và một hạm đội tàu tấn công cỡ nhỏ – những phương tiện khó bị phát hiện hơn so với các khí tài hải quân truyền thống.

Chiến tranh du kích trên biển

Được các chuyên gia quân sự gọi là “hạm đội muỗi”, những chiếc tàu nhỏ do Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) triển khai, cùng các loại tên lửa, pháo và vũ khí mà chúng mang theo, đang tạo ra thách thức chiến lược lớn đối với quân đội Mỹ trong nỗ lực đối phó các mối đe dọa trên một vùng biển rộng lớn.

Về bản chất, đây là kiểu chiến tranh du kích trên biển, trong khi yếu tố địa lý cũng nghiêng về phía Iran bởi không tồn tại tuyến đường thay thế cho các tàu phải đi qua điểm nghẽn eo biển Hormuz.

Ông Sidharth Kaushal, nghiên cứu viên cấp cao về sức mạnh hải quân tại Viện Nghiên cứu Quốc phòng Hoàng gia Anh (RUSI), cho rằng số lượng tàu cần thiết để tạo lá chắn phòng thủ cho hoạt động vận tải thương mại sẽ rất lớn và tiêu tốn nguồn lực khổng lồ.

Việc IRGC sử dụng tàu nhỏ đã có từ nhiều thập kỷ trước, đặc biệt sau khi quân đội Mỹ chứng minh họ có thể đánh tan hải quân truyền thống của Iran trong các chiến dịch tại vịnh Ba Tư năm 1988. Kể từ đó, theo ông Kaushal, hải quân chính quy Iran chủ yếu mang tính phô trương, còn lực lượng hải quân IRGC - được xây dựng quanh các khí tài phi đối xứng mà Tehran tin rằng hữu ích trong chiến tranh - mới là tài sản chiến lược thực sự.

Xem tàu nhỏ của Iran phóng tên lửa trên biển trong video được công bố tháng 1/2025:

"Hạm đội muỗi", thủy lôi và UAV - thách thức lớn cho Mỹ

Các tàu cỡ nhỏ với thủy thủ đoàn tối thiểu và xuồng không người lái khiến radar thường chỉ phát hiện được khi đã quá muộn. Để theo dõi hiệu quả các mối đe dọa này, Mỹ buộc phải triển khai trực thăng và UAV.

Hải quân IRGC cũng sử dụng các tàu dân sự cải hoán như thuyền đánh cá để bí mật rải thủy lôi, làm tăng độ phức tạp cho các chiến dịch giám sát - theo báo cáo của Viện Hudson có trụ sở tại Washington.

Báo cáo nhận định toàn bộ cấu trúc này được thiết kế nhằm gây tiêu hao và cản trở đối phương thay vì tìm kiếm một trận hải chiến quyết định.

Theo Viện Hudson, IRGC chế tạo tàu theo hướng giá rẻ, dễ thay thế trong thời chiến và tránh bị ảnh hưởng bởi các lệnh trừng phạt. Cách tiếp cận này cho phép Iran đe dọa tàu thuyền của các nước khác với chi phí tương đối thấp, trong khi đặt các tài sản quân sự giá trị cao của đối thủ cũng như kinh tế hàng hải toàn cầu vào tình trạng rủi ro.

Một số mối đe dọa phi đối xứng của Iran như thủy lôi hay tàu ngầm mini được cho là dễ đối phó hơn đối với hải quân Mỹ. Chuyên gia Kaushal cho biết các tàu ngầm mini này thường hoạt động từ những cảng đã được xác định rõ, khiến Mỹ dễ tấn công hơn nếu muốn.

Ngoài ra, Mỹ còn sở hữu các phương tiện không người lái dưới nước để quét đáy biển và phát hiện thủy lôi. Tuy nhiên, việc xác định toàn bộ một tuyến hàng hải an toàn khỏi thủy lôi là quá trình mất nhiều thời gian.

Chiến lược nhiều tầng của Iran

Trong khi đó, chiến lược nhiều tầng của Iran cũng buộc hải quân Mỹ phải đề phòng các bệ phóng tên lửa chống hạm được giấu dọc hàng trăm kilomet địa hình núi đá hiểm trở ở bờ biển phía nam Iran. Các trận địa tên lửa này có tính cơ động cao nên khó bị phá hủy hoàn toàn, trong khi đường bờ biển dài cho phép Iran tấn công vượt ra ngoài phạm vi eo Hormuz.

Ông Nick Childs, nghiên cứu viên cấp cao về an ninh hàng hải tại Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS), nhận định chính sự kết hợp nhiều năng lực và mức độ phức tạp này tạo ra vấn đề lớn cho Mỹ. Theo ông, thách thức của “hạm đội muỗi” nằm ở chỗ không ai có thể chắc chắn hoàn toàn rằng sẽ không có một cuộc tấn công lọt qua.

Ông Childs cho biết các vụ tấn công gần đây gây thiệt hại cho tàu thuyền chủ yếu đến từ tên lửa và UAV cảm tử, nhưng điều khiến giới vận tải lo ngại nhất vẫn là thủy lôi và các tàu tấn công tốc độ cao.

Theo số liệu mới nhất từ Trung tâm Điều phối Thương mại Hàng hải Anh (UKMTO), đã có 26 tàu tại eo biển Hormuz và vịnh Ba Tư bị Iran tấn công kể từ khi chiến sự bùng phát.

Ông Kaushal cho rằng ở cấp độ chiến lược, Iran không cần đánh trúng quá nhiều mục tiêu. Tehran chỉ cần gây đủ thiệt hại để các công ty bảo hiểm và chủ tàu cảm thấy không muốn mạo hiểm tính mạng thủy thủ cùng hàng hóa. Vì vậy, yêu cầu đặt ra cho hải quân Mỹ trên thực tế cao hơn rất nhiều so với phía Iran.

Thu Hằng/Báo Tin tức và Dân tộc