Chiến lược sắp xếp nguyện vọng xét tuyển đại học: Đừng bỏ quên nhóm 'an toàn'

Các thí sinh tham dự kỳ thi tốt nghiệp THPT. Ảnh: Xuân Quý

IELTS không phải “tấm vé vàng” vào đại học

Là một trong những cơ sở giáo dục đại học có mức độ cạnh tranh cao hàng đầu cả nước, năm 2026, Trường Đại học Ngoại thương duy trì các phương thức tuyển sinh bám sát theo chỉ đạo của Bộ Giáo dục và Đào tạo.

Trái ngược với những lo ngại của phụ huynh trước “ma trận” tuyển sinh 2026, PGS.TS Vũ Thị Hiền, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Ngoại thương khẳng định việc thực hiện nhiều phương thức tuyển sinh với những thước đo đa dạng chính là tạo cơ hội cho thí sinh thay vì làm khó thí sinh.

Theo đó, mỗi học sinh có những thế mạnh riêng, có em học đều các môn trong chương trình phổ thông; có em nổi bật ở một số lĩnh vực và đạt thành tích tại các kỳ thi học sinh giỏi; cũng có những em lựa chọn các chứng chỉ quốc tế để khẳng định năng lực học thuật và ngoại ngữ.

Theo PGS.TS Vũ Thị Hiền, việc duy trì nhiều phương thức tuyển sinh xuất phát từ chính thực tiễn đa dạng. Các phương thức hiện nay của Trường Đại học Ngoại thương đã được xây dựng và vận hành ổn định trong nhiều năm, bảo đảm tính minh bạch và khả năng tiếp cận cho người học. Trong đó nhấn mạnh, điều quan trọng nhất đối với thí sinh không phải là có bao nhiêu phương thức xét tuyển mà là hiểu rõ năng lực của bản thân để lựa chọn con đường phù hợp.

“Phương thức tuyển sinh không làm khó thí sinh, điều quan trọng là thí sinh cần tìm ra cánh cửa phù hợp nhất với mình để đi đến ngôi trường đại học mà mình mong muốn”, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Ngoại thương khẳng định.

PGS.TS Vũ Thị Hiền, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Ngoại thương (Ảnh: Xuân Quý)

Trong bối cảnh thông tin tuyển sinh ngày càng phong phú, chuyên gia cũng khuyến nghị học sinh và phụ huynh cần tiếp cận nguồn thông tin chính thống từ website của các trường đại học, tránh phụ thuộc vào các nguồn tin chưa được kiểm chứng.

Một trong những xu hướng nổi bật của tuyển sinh đại học những năm gần đây là việc ngày càng nhiều học sinh đầu tư vào các chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế như IELTS, TOEFL hay các chứng chỉ học thuật khác. Tuy nhiên, nếu xem IELTS là yếu tố quyết định duy nhất để bước chân vào đại học thì đó là cách tiếp cận chưa đầy đủ.

Nhìn nhận các chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế là công cụ đánh giá năng lực có độ tin cậy cao, giúp xác định khả năng theo học các chương trình đào tạo sử dụng ngoại ngữ, theo theo PGS.TS Vũ Thị Hiền đây chỉ là một thành tố trong tổng thể đánh giá. Việc sở hữu chứng chỉ IELTS là một lợi thế đáng ghi nhận, nhưng không thể thay thế cho quá trình rèn luyện toàn diện.

“Trường Đại học Ngoại thương xem xét một bạn thí sinh trúng tuyển một cách toàn diện. Nếu chỉ có IELTS thì không thể được xem như một ‘bảo kiếm’ để đi vào một chương trình”, PGS.TS Vũ Thị Hiền chia sẻ.

Bên cạnh chứng chỉ ngoại ngữ, nhà trường còn xem xét kết quả học tập trong suốt quá trình học phổ thông, điểm thi tốt nghiệp THPT và các kết quả đánh giá năng lực khác như kỳ thi đánh giá năng lực của Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh hay kỳ thi đánh giá tư duy của Đại học Bách khoa Hà Nội.
Theo phân tích dữ liệu tuyển sinh nhiều năm, phần lớn thí sinh có năng lực thực chất đều đáp ứng được các ngưỡng điểm tối thiểu mà nhà trường đặt ra. Do đó, thay vì chỉ tập trung vào một chứng chỉ, học sinh cần duy trì sự nghiêm túc trong học tập suốt ba năm THPT và chuẩn bị tốt cho kỳ thi tốt nghiệp.

Với những thí sinh sử dụng tổ hợp chứng chỉ quốc tế như SAT, ACT hay A-Level kết hợp với IELTS để xét tuyển, Trường Đại học Ngoại thương vẫn áp dụng yêu cầu bổ sung về điểm thi tốt nghiệp THPT theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo; đây được xem là cách thức bảo đảm đánh giá toàn diện năng lực của người học.

Ở khía cạnh khác, PGS.TS Vũ Thị Hiền khẳng định cơ hội trúng tuyển vẫn rộng mở đối với cả những thí sinh không sở hữu IELTS hoặc các chứng chỉ quốc tế. Các phương thức xét tuyển hiện nay được thiết kế nhằm tạo cơ hội bình đẳng cho người học.

Đặc biệt, cơ chế xét tuyển hiện hành cho phép hệ thống tự động xác định phương thức có lợi nhất cho thí sinh trên cơ sở dữ liệu đã đăng ký. Điều này giúp giảm đáng kể áp lực phải lựa chọn giữa các phương thức khác nhau.

Thông điệp được Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Ngoại thương gửi tới học sinh là nếu đã có thế mạnh ở một phương thức nhất định, các em nên tập trung phát huy tối đa lợi thế đó thay vì dàn trải thời gian để chạy theo quá nhiều tiêu chí khác nhau.

Thí sinh tranh thủ đối chiếu đáp án, chia sẻ cảm nhận ngay sau khi kết thúc bài thi. Ảnh: Xuân Quý

Chọn ngành học: Không chỉ theo đam mê hay chạy theo “ngành hot”

Một trong những điểm đáng chú ý trong mùa tuyển sinh năm nay là việc Trường Đại học Ngoại thương tiếp tục mở rộng đào tạo sang các lĩnh vực công nghệ như Khoa học máy tính, Khoa học dữ liệu và Trí tuệ nhân tạo (AI).

Theo PGS.TS Vũ Thị Hiền, sự xuất hiện của những ngành học này không phải là sự thay đổi mang tính ngẫu nhiên mà phản ánh một xu hướng phát triển tất yếu của nền kinh tế hiện đại. Bởi lẽ ranh giới giữa kinh tế - kinh doanh, khoa học xã hội - công nghệ đang ngày càng mờ đi.

Trước đây, công nghệ thường được nhìn nhận đơn thuần như một lĩnh vực kỹ thuật. Tuy nhiên hiện nay, công nghệ vừa là đối tượng của hoạt động kinh doanh, vừa là công cụ làm thay đổi toàn bộ mô hình vận hành của doanh nghiệp.

Dữ liệu đã trở thành một nguồn lực kinh tế quan trọng, AI đang làm thay đổi cách thức quản trị, tổ chức nhân sự và tiếp cận khách hàng của hàng loạt doanh nghiệp trên thế giới. Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra đối với giáo dục đại học không chỉ là đào tạo chuyên môn đơn ngành mà phải trang bị năng lực liên ngành cho người học.

Theo PGS.TS Vũ Thị Hiền, ngay trong các chương trình kinh tế - kinh doanh, Trường Đại học Ngoại thương đã đưa vào nhiều học phần liên quan đến công nghệ như quản trị dữ liệu, lập trình phục vụ phân tích dữ liệu hay các kỹ năng công nghệ số cần thiết,… Ở chiều ngược lại, các chương trình đào tạo công nghệ của nhà trường cũng được thiết kế gắn chặt với các bài toán kinh tế và kinh doanh.

“Chúng ta phát triển công nghệ nào, sử dụng công nghệ đó như thế nào và thương mại hóa công nghệ đó ra sao thì đều phải có tư duy kinh tế, kinh doanh trong đó. Tính liên ngành của kinh tế kinh doanh và tính liên ngành của các chương trình công nghệ bây giờ ngày càng cao hơn. Và độ giao ngày càng rộng hơn giữa hai lĩnh vực này”, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Ngoại thương nhận định.

Chính vì vậy, tính liên ngành đang trở thành xu thế nổi bật của giáo dục đại học hiện đại. Không chỉ người học ngành kinh tế cần hiểu công nghệ mà người học công nghệ cũng cần được trang bị tư duy kinh doanh để có thể thích ứng với những thay đổi nhanh chóng của thị trường.

PGS.TS Vũ Thị Hiền, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Ngoại thương. Ảnh: Mạnh Hưng

Giải đáp một trong những câu hỏi phổ biến nhất trong mùa tuyển sinh là nên chọn ngành học theo đam mê hay theo nhu cầu của thị trường lao động, theo PGS.TS Vũ Thị Hiền, việc lựa chọn ngành nghề cần được cân nhắc trên cơ sở hài hòa giữa ba nhóm yếu tố.

Thứ nhất, năng lực cá nhân, mỗi ngành học đều có những yêu cầu nhất định về kiến thức, kỹ năng và tố chất. Việc đánh giá đúng năng lực sẽ giúp học sinh xác định được những lĩnh vực phù hợp với bản thân.

Thứ hai, sở thích và sự hứng thú, đam mê không phải là điều xuất hiện một cách tự nhiên mà thường được hình thành thông qua quá trình trải nghiệm. Vì vậy, phụ huynh, nhà trường và xã hội cần tạo nhiều cơ hội trải nghiệm hơn để học sinh có điều kiện khám phá bản thân trước khi đưa ra quyết định quan trọng về nghề nghiệp.

Thứ ba, nhu cầu của thị trường lao động, việc tìm hiểu xu hướng nghề nghiệp là cần thiết, song không nên nhìn nhận thị trường theo cách cực đoan.

“Với nhiều năm đi tư vấn và cũng là bôn ba rất nhiều trường trung học phổ thông thì tôi cũng nhận thấy việc phân tích cụ thể, chính xác ba yếu tố này là không dễ đối với các bạn học sinh THPT”, PGS.TS Vũ Thị Hiền nhận định.

Trước những lo ngại rằng AI sẽ khiến nhiều ngành nghề biến mất, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Ngoại thương cho rằng mọi lĩnh vực vẫn tồn tại và cần thiết cho xã hội. Tuy nhiên điều thay đổi là cấu trúc việc làm trong từng lĩnh vực, theo đó phần chân của tháp nhân lực là một hình tam giác, nhưng bây giờ chân tam giác đã rỗng và được thay thế bởi AI.

“Lĩnh vực gì cũng đều cần thiết cho cuộc sống. Tuy nhiên, cấu trúc việc làm trong từng lĩnh vực sẽ thay đổi. Do đó, câu hỏi quan trọng không phải là ngành nào sẽ biến mất mà là người học cần được đào tạo như thế nào để làm chủ công nghệ và thích ứng với môi trường lao động mới”, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Ngoại thương phân tích.

Chiến lược sắp xếp nguyện vọng: Đừng bỏ quên nhóm “an toàn”

Bên cạnh việc chọn ngành, chiến lược sắp xếp nguyện vọng cũng là yếu tố quan trọng quyết định kết quả tuyển sinh. Từ kinh nghiệm nhiều năm tư vấn tuyển sinh, PGS.TS Vũ Thị Hiền cho rằng thí sinh nên xây dựng danh sách ngành học dựa trên ba yếu tố: năng lực, sở thích và nhu cầu thị trường. Sau đó, cần chia các nguyện vọng thành ba nhóm.

Nhóm thứ nhất là nhóm “reach” – nhóm có khả năng trúng tuyển cao nhất, nơi năng lực của thí sinh tương đối tương thích với mặt bằng điểm chuẩn các năm trước.

Nhóm thứ hai là nhóm “dream” - những ngành hoặc chương trình đào tạo mà học sinh thực sự mong muốn chinh phục.

Nhóm thứ ba là nhóm “safe” - những lựa chọn có mức độ an toàn cao nhằm bảo đảm cơ hội trúng tuyển. Đáng chú ý, nhiều thí sinh thường chỉ tập trung vào các nguyện vọng yêu thích hoặc những ngành có tính cạnh tranh cao mà quên mất vai trò của nhóm an toàn.

PGS.TS Vũ Thị Hiền, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Ngoại thương. Ảnh: Xuân Quý

“Chúng ta chỉ có tối đa 15 nguyện vọng thôi nên lời khuyên đầu tiên là chắt chiu từng nguyện vọng. Với mỗi ngành, chương trình thì chúng ta xem xem trường nào phù hợp về mặt môi trường đào tạo với mình, bởi không phải ai cũng thích, cũng phù hợp với các trường top đầu”, PGS.TS Vũ Thị Hiền lưu ý.

Tuy nhiên, sau khi hoàn thành việc phân nhóm, nguyên tắc quan trọng nhất khi sắp xếp nguyện vọng lại là mức độ yêu thích.

Dẫn chứng thực tế từ các năm trước, có những bạn thí sinh đặt những nguyện vọng khó trên đầu, nhưng đó không phải là điều bạn ấy thích nhất. Khi may mắn đến, bạn đỗ ngay từ những nguyện vọng đầu tiên, nhưng sự yêu thích của bạn lại thuộc về các lựa chọn ở dưới. Lúc này không thể xin đổi nguyện vọng, dẫn đến bạn phải học những ngành học không phải thế mạnh hay sở thích.

“Hệ thống của Bộ chạy theo thứ tự từ nguyện vọng 1 đến nguyện vọng 15, đỗ ở đâu thì dừng lại ở đó. Vì vậy các em phải sắp xếp theo đúng mức độ mong muốn của mình”, PGS.TS Vũ Thị Hiền nhấn mạnh.

Gửi gắm thông điệp tới các thí sinh trước kỳ thi tốt nghiệp THPT và mùa tuyển sinh đại học 2026, theo Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Ngoại thương trong bối cảnh thông tin đa chiều và thị trường lao động biến động nhanh, điều quan trọng nhất là học sinh phải chủ động tiếp cận nguồn thông tin chính thống, biết phân tích dữ liệu và xây dựng chiến lược phù hợp cho bản thân.

“Hãy là người phân tích, làm chủ thông tin và là người xây dựng chiến lược cho chính cuộc đời mình ở thời khắc rất quan trọng này”, PGS.TS Vũ Thị Hiền nhắn nhủ.

Lựa chọn ngành học và trường đại học chưa bao giờ là quyết định dễ dàng. Tuy nhiên, với sự chuẩn bị kỹ lưỡng, hiểu rõ năng lực bản thân và một chiến lược đăng ký nguyện vọng hợp lý, mỗi học sinh hoàn toàn có thể tìm được “cánh cửa” phù hợp nhất để bước vào tương lai.

Chi Nguyễn - Xuân Quý