Chiến lược 'lì lợm' của Iran

Hiện tại, ưu tiên hàng đầu của Cộng hòa Hồi giáo Iran là tồn tại. Tuy nhiên để làm được điều đó, giới lãnh đạo nước này muốn đẩy chi phí chiến tranh đối với ông Trump lên cao, về số thương vong của binh lính Mỹ, chi phí năng lượng và lạm phát, nhằm thuyết phục ông tuyên bố rút lui khỏi cuộc chiến, theo New York Times.

'Phép thử' về sức bền

Đối mặt với hỏa lực vượt trội của Mỹ và Israel, các nhà ngoại giao và phân tích cho rằng Iran đang tìm cách mở rộng chiến trường từ lãnh thổ của mình ra toàn khu vực.

Trước hết, mục tiêu là phá hoại cơ sở hạ tầng dầu khí ở các nước láng giềng, phong tỏa eo biển Hormuz và hạn chế giao thông hàng không, qua đó làm gián đoạn các nền kinh tế vùng Vịnh Ba Tư và đẩy giá năng lượng toàn cầu cùng lạm phát tăng cao. Iran cũng sẽ tìm cách làm cạn kiệt số lượng tên lửa đánh chặn đắt đỏ của đối thủ.

"Cuộc chiến đã trở thành một phép thử về ý chí và sức bền. Iran đang đối mặt với các lực lượng quân sự vượt trội về chất lượng, nên chiến lược của họ là thử thách ý chí của đối phương bằng cách mở rộng chiến trường, làm phức tạp cuộc chiến và gia tăng rủi ro cho kinh tế toàn cầu", ông Vali Nasr thuộc Trường Nghiên cứu Quốc tế Cao cấp Johns Hopkins tại Washington nhận định.

Trong khi đó, Ali Vaez, Giám đốc phụ trách Iran của tổ chức nghiên cứu International Crisis Group có trụ sở tại Brussels, cho biết người Iran sẽ làm mọi thứ, với hy vọng tạo ra đủ áp lực phản đối chiến tranh để buộc Tổng thống Trump phải lùi bước.”

Kế hoạch này được gọi là "chiến lược bền bỉ bất đối xứng". Cụ thể, họ chấp nhận thiệt hại ban đầu để giữ khả năng leo thang khi hệ thống phòng không của Israel, Mỹ và các nước vùng Vịnh bị kéo căng.

Người dân dọn dẹp đống đổ nát ở Tehran sau các cuộc không kích của Mỹ-Israel. Ảnh: NYT.

Lập luận đằng sau chiến lược này nằm ở ông Trump, người đang đối mặt với cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ và một phong trào MAGA đầy hoài nghi, sẽ chọn thu hẹp chiến tranh trước khi thương vong và lạm phát tại Mỹ tăng quá cao.

Hiện, các căn cứ và đại sứ quán của Mỹ, thậm chí cả châu Âu, đã bị tấn công với 6 binh sĩ Mỹ thiệt mạng và 3 máy bay bị bắn hạ. Đáng chú ý, Hezbollah cũng đã tham gia vào cuộc chiến này.

Các nước vùng Vịnh đã bày tỏ lo lắng và dần cạn kiệt tên lửa "đánh chặn đắt tiền", loại dùng để đối phó với máy bay không người lái giá rẻ của Iran, trong khi cơ sở năng lượng của Arab Saudi và Qatar cũng bị tấn công.

Về năng lượng, trước các sức ép từ cuộc chiến, giá dầu khí tăng vọt và hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz, nơi vận chuyển ít nhất 1/5 lượng dầu và khí đốt tự nhiên toàn cầu, gần như tê liệt.

Ali Larijani, Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Iran, tuyên bố trên mạng xã hội hôm 2/3 rằng Iran không giống như Mỹ và nước này đã chuẩn bị cho một cuộc chiến dài hơi, bao gồm kế hoạch leo thang cũng như mở rộng chiến trường theo từng bước.

Nhà phân tích quân sự Franz-Stefan Gady gọi xung đột này là "cuộc đua với thời gian và cả chống lại thời gian". Israel, Mỹ và các đồng minh đang cố gắng phá hủy tên lửa, bệ phóng và các nút liên lạc càng nhanh càng tốt, nhằm ngăn Iran phóng các tên lửa tiên tiến hơn khi nguồn tên lửa đánh chặn trở nên khan hiếm.

Ngay cả Israel, quốc gia có quân đội hùng mạnh, vào cuối cuộc chiến 12 ngày với Iran hồi tháng 6/2025 cũng đã phải hạn chế sử dụng tên lửa đánh chặn, đồng thời chấp nhận để một số tên lửa Iran rơi xuống nếu không đe dọa các địa điểm hoặc thành phố trọng yếu.

Khó đoán định nước đi của ông Trump

Hôm 2/3, ông Trump tuyên bố sẽ tiếp tục chiến tranh ít nhất thêm một tháng và không loại trừ khả năng sử dụng bộ binh Mỹ. Ngoại trưởng Marco Rubio nói những đòn đánh nặng nề nhất vẫn còn ở phía trước, đồng thời Lầu Năm Góc cho biết sẽ điều thêm binh sĩ cùng máy bay chiến đấu tới chiến trường.

Dù Iran đã tấn công các quốc gia Vùng Vịnh, bao gồm khách sạn và sân bay, Tehran cho đến nay vẫn chưa thể chia rẽ các quốc gia này với Washington.

Trước đó, các nước thuộc Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh, trong đó có Arab Saudi đã ra tuyên bố khẳng định lập trường thống nhất trong việc đối phó các cuộc tấn công này, qua đó nhấn mạnh an ninh của các quốc gia thành viên là "không thể tách rời" cũng như bảo lưu quyền tự vệ của mình.

Trong khi kêu gọi chấm dứt giao tranh, các nước này lại không chỉ trích cuộc chiến Mỹ-Israel chống Iran và có khả năng cho phép lực lượng Mỹ bay qua không phận của họ, vốn từng bị từ chối ở giai đoạn đầu chiến sự.

Theo chuyên gia Trung Đông tại Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế ở London Hasan T. Alhasan trước đây, các quốc gia vùng Vịnh từng đóng vai trò trung gian, nhằm thúc giục Washington đàm phán với Tehran thay vì chiến tranh. Nhưng khi chính các nước này bị tấn công, họ có thể sẽ cho phép Mỹ tiếp cận không phận và lãnh thổ nhiều hơn để tiến hành chiến dịch một cách hiệu quả hơn.

Chuyên gia cho rằng rất khó dự đoán nước đi của ông Trump trong cuộc chiến giữa Mỹ-Israel và Iran. Ảnh: NYT.

Đáng chú ý Anh, Pháp và Đức, những nước từng chỉ trích Iran nhưng ban đầu không ủng hộ cuộc chiến, nay cũng cho thấy mức độ sẵn sàng hành động để bảo vệ binh sĩ và lợi ích của mình ở vùng Vịnh.

Sau khi cố gắng giảm phụ thuộc vào khí đốt Nga, châu Âu hiện phụ thuộc nhiều hơn vào năng lượng từ vùng Vịnh Ba Tư, trong khi một nửa lượng dầu của Ấn Độ đi qua eo biển Hormuz. Vì vậy, áp lực buộc ông Trump rút ngắn chiến tranh sẽ ngày càng gia tăng, ngay cả khi Israel muốn tận dụng thời cơ để chấm dứt hoàn toàn mối đe dọa từ Iran.

Ông Trump thường nói muốn đạt được một thỏa thuận với Iran và gần đây nhắc đến ví dụ Venezuela, nơi ông chấp nhận bắt giữ Tổng thống Nicolás Maduro nhưng giữ nguyên bộ máy chính quyền. "Những gì chúng tôi làm ở Venezuela, đó là một kịch bản hoàn hảo", ông Trump nói với New York Times hôm 2/3.

Bà Ellie Geranmayeh, chuyên gia về Iran tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại châu Âu, nhận định rất khó đoán định suy nghĩ của ông Trump. Matthew Kroenig, cựu quan chức quốc phòng Mỹ dưới các đời tổng thống Cộng hòa và hiện là Phó Chủ tịch Hội đồng Đại Tây Dương tại Washington, đồng tình với quan điểm trên. Ông cho rằng Tổng thống Donald Trump "hoài nghi các chiến dịch quân sự kéo dài" và có thể hài lòng với nhiều kết quả khác nhau.

Ông Kroenig nói thêm Mỹ đã đạt được một số mục tiêu khi Lãnh tụ Khamenei và phần lớn ban lãnh đạo của một đối thủ Iran Mỹ đã thiệt mạng; các chương trình hạt nhân và tên lửa của Iran cùng các năng lực quân sự khác cũng bị suy yếu nghiêm trọng.

"Vì vậy, tôi nghĩ họ có thể rút lui gần như bất cứ lúc nào và tuyên bố thành công. Hiện tại, chiến lược dường như thiên về việc tránh rủi ro hơn là việc đạt được các mục tiêu", ông nhìn nhận.

Anh Nguyễn