Chiến dịch xây dựng trường biên giới - thắp sáng tương lai vùng cao - Bài 2: Gian nan dựng trường nơi biên ải

Nhịp máy giữa đỉnh trời Y Tý

Mỗi lần bước chân lên những dải đất biên cương, ai trong mỗi chúng ta cũng đều cảm nhận được cái bao la, hùng vĩ của đất trời hòa lẫn trong cái khắc nghiệt của thiên nhiên.

Công trường xây dựng Trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và THCS La Dêê (xã La Dêê, Đà Nẵng) tháng 6-2026. 

Biên giới trong tâm khảm mỗi người con đất Việt không chỉ là những cột mốc chìm trong sương mù, mà là nhịp sống chắt chiu của đồng bào, là ánh mắt ngây thơ của những đứa trẻ vùng cao đang ngày ngày vượt núi tìm chữ. Nhưng có đặt chân đến những công trường xây dựng trường phổ thông nội trú liên cấp mới thấy hết được cái giá của hai chữ "kiên cố". Nơi đỉnh trời mây phủ hay giữa cái nắng cháy da của dải đất miền Trung, hành trình đưa từng bao xi măng, khối đá để dựng xây những mái trường biên ải thực sự là một hành trình đầy mồ hôi, nước mắt và cả sự hy sinh thầm lặng.

Chúng tôi tìm về công trường xây dựng Trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và THCS Y Tý (xã Y Tý, tỉnh Lào Cai) vào những ngày đầu tháng 4-2026, khi cơn mưa rừng dữ dội vừa tạm dứt. Bước qua lối vào công trường, trước mắt tôi là một khung cảnh nhão nhoét bùn đất. Nước ngập tràn vào cả khu nhà ở công nhân và lán chỉ huy. Giữa tiếng máy xúc gầm rú vang động cả núi rừng, những tốp công nhân của Xí nghiệp 97.2, Chi nhánh Trường Sơn 97 (Binh đoàn 12) trong bộ quần áo bảo hộ ướt sũng đang hối hả trở lại công việc. Cái lạnh miền núi cao vẫn len lỏi vào từng làn da và tỏa ra trong mỗi nhịp thở của người lính thợ.

Đón khách bằng cốc nước trà nóng chắt chiu giữa công trường, Thượng úy QNCN Nguyễn Trọng Tiến, Phó giám đốc Xí nghiệp 97.2, Chỉ huy trưởng công trường, đưa tay chỉ về phía những khối bê tông móng vừa định hình. Nét mặt anh hằn sâu sương gió của những tháng ngày bám núi. Anh Tiến trải lòng: Để có được 5 nền móng vững chãi trong tổng số 10 nền móng theo quy hoạch của dự án rộng hơn 5,4ha này, toàn thể cán bộ, kỹ sư và người lao động phải đánh đổi bằng vô vàn mồ hôi.

Khởi công từ tháng 11-2025, giữa mùa đông Y Tý rét cắt da cắt thịt, nhiệt độ có thời điểm hạ xuống ngưỡng 0 độ C, anh em đã làm việc xuyên Tết, xuyên lễ không một ngày ngơi nghỉ. Có những đêm, dù đã lên kế hoạch tăng ca thi công bám tiến độ, nhưng cái rét buốt giá đến mức tay người đờ dại, không thể cầm nổi dụng cụ, anh em ngậm ngùi rút về lán trại.

Chúng tôi nhìn những đống đá cao như những quả đồi xếp ngổn ngang cạnh công trình, cứ ngỡ đơn vị vừa chở vật liệu từ dưới xuôi lên để san lấp mặt bằng. Thắc mắc ấy được Thượng úy QNCN Nguyễn Trọng Tiến lắc đầu chia sẻ: Đó không phải đá mua từ nơi khác, mà là toàn bộ khối lượng đá hộc, đá tảng được máy khoan, máy xúc đánh bật lên từ lòng đất. Y Tý vốn nổi tiếng bởi lớp địa chất toàn đá cứng.

Anh Lê Hồng Khánh, Tổ trưởng Tổ khoan nhồi, Xí nghiệp 97.2 chia sẻ rằng: Có những ngày chiếc máy khoan công suất lớn hoạt động hết tốc lực, tiếng động cơ làm rung chuyển cả vách núi nhưng suốt cả ngày dài cũng chỉ nhích sâu vào lòng đất vỏn vẹn 8m. Đá cứng đến mức răng máy khoan mòn vẹt, trục khoan gãy liên tục. Mỗi lần máy khoan hỏng, công trình phải dừng lại, mọi người kiên nhẫn chờ đợi từng linh kiện phụ tùng được vận chuyển vượt hàng trăm cây số từ Lào Cai, thậm chí từ Hà Nội.

Chưa dừng lại ở đó, cung đường đèo dốc hiểm trở trở thành một bài toán nghiệt ngã. Anh Dương Hồng Hải, lái xe ben của Xí nghiệp 97.2 kể về những chuyến đi lấy cát ở mỏ Thiên Sinh. Dù mỏ chỉ cách công trường 14km nhưng chiếc xe ben đầy tải “bò ì ạch” cả buổi sáng mới xong một lượt. Những ngày mưa rừng đổ ập, xe trượt ngả trượt nghiêng, hỏng giữa lưng chừng đèo, anh em lính thợ lại mò mẫm sửa chữa giữa rừng sâu.

Trên công trường xây dựng Trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và THCS Y Tý (xã Y Tý, tỉnh Lào Cai) đầu tháng 4-2026.

Khó khăn bủa vây là thế mà cuộc sống sinh hoạt của người lính thợ nơi đây còn gian khổ gấp bội. Để có nước ăn uống, cán bộ, nhân viên, người lao động Chi nhánh Trường Sơn 97 phải lội rừng sâu hơn 1km, kéo đường ống từ suối về. Những ngày mưa lũ, nước suối chuyển màu đục ngầu như bùn, toàn bộ công trường chấp nhận mất nước sinh hoạt cả tuần. Nhiều hôm, trời nồm ẩm khiến quần áo bảo hộ phơi hàng tuần không khô, để rồi mỗi sáng, cán bộ, nhân viên, người lao động nơi đây đành phải khoác lên mình bộ đồ còn ẩm ướt ra công trường. Bội phần gian khổ hơn là những đêm mưa rừng bất thần trút xuống, nước tràn ngập lán trại. Mới 4 giờ sáng, cả chỉ huy lẫn công nhân đã hò nhau thức dậy, nổ máy xúc be bờ nắn dòng để giữ lấy nơi ăn chốn ở giữa ngàn mây. Sự kiên cường của người lính thợ Binh đoàn 12 nơi đỉnh trời Y Tý thực sự khiến ai nghe cũng phải thán phục. Thấy chúng tôi ngao ngán vì thời tiết nơi đây, các anh ở công trường bảo đoàn công tác còn may chán, vì nếu đến sớm hơn độ một tiếng thì dù ngồi trong lán chỉ huy, nước mưa rừng đổ về vẫn gây ngập qua mắt cá chân.

Chạy đua với ông trời

Từ miền sương giăng dốc đá phía Bắc, chúng tôi xuôi về vùng lõi dãy Trường Sơn hùng vĩ, nơi xã La Dêê (TP Đà Nẵng) đang chứng kiến cuộc chạy đua với thời gian của Tổng công ty Xây dựng Lũng Lô (Bộ Quốc phòng) thực hiện dự án Trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và THCS La Dêê. Ngôi trường với tổng mức đầu tư hơn 291,5 tỷ đồng trên diện tích 7,8ha được kỳ vọng sẽ trở thành mái nhà chung cho khoảng 700 học sinh vùng biên trong giai đoạn 2026-2030. Nếu như Y Tý thử thách con người bằng đá cứng và cái rét căm căm thì La Dêê lại đón những người lính thợ bằng cái nắng cháy da cháy thịt và cung đường độc đạo bị băm nát sau những mùa mưa lũ.

Từ trung tâm TP Đà Nẵng theo tuyến Quốc lộ 14D dẫn lên xã La Dêê chỉ dài gần 150km. Nhưng thực tế, con đường này suốt mấy năm qua đã bị xói mòn nghiêm trọng, dập dềnh những ổ voi, ổ trâu sâu hoắm. Chiếc xe bán tải hai cầu của chúng tôi phải gầm gừ "bò" suốt gần 5 tiếng đồng hồ mới tới được công trường. Dọc đường đi, xóm làng của bà con Tà Riềng, Cơ Tu thưa thớt, thỉnh thoảng mới xuất hiện vài nóc nhà lơ thơ giữa đại ngàn.

Ngay tại công trường xây dựng, không khí làm việc của Tổng công ty Xây dựng Lũng Lô diễn ra vô cùng khẩn trương. Giữa tiếng gầm vang của máy móc băm bổ vào lòng đất, hình ảnh làm tôi xúc động mạnh mẽ nhất chính là những ca đổ bê tông đêm của cán bộ, nhân viên, người lao động nơi đây. Nắng miền Trung ban ngày như giội lửa xuống mặt đất, khiến nhiệt độ bê tông tăng cao, không bảo đảm tiêu chuẩn kỹ thuật. Trung tá Tăng Văn Tài, Đội trưởng Đội thi công số 5, Tổng công ty Xây dựng Lũng Lô cùng đồng đội chọn giải pháp đổ bê tông xuyên đêm. Dưới ánh đèn cao áp sáng rực một góc rừng Trường Sơn, anh Tài cùng những kỹ sư ướt đầm mồ hôi, lặng lẽ đi lại trên giàn giáo, chăm chú kiểm tra từng kết cấu thép, đo độ sụt bê tông, chỉ đạo công nhân từng thao tác nhỏ.

Có những buổi ròng rã từ hoàng hôn cho đến 2 giờ sáng, mắt đồng chí Tài đỏ ngầu vì khói bụi và thiếu ngủ, nhưng vẫn ánh lên niềm vui khi từng khối bê tông móng vững chắc hoàn thành. Trung tá Tăng Văn Tài tâm sự: Anh em phải tranh thủ làm đêm không chỉ để tránh cái nắng gắt của mùa hè, mà còn để chạy đua với ông trời trước khi mùa mưa lũ ập về.

Toàn cảnh Trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và THCS Pha Long (xã Pha Long, tỉnh Lào Cai) đầu tháng 8-2026. Ảnh: DUY THÀNH 

Cùng sát cánh trên công trường xã La Dêê là những người công nhân cặm cụi, miệt mài từng công việc như anh Vũ Văn Kiên, quê ở xã Quảng Yên, tỉnh Thanh Hóa. Khi nhiều người được quây quần bên gia đình trong các kỳ nghỉ lễ thì anh Kiên cùng với bao công nhân nơi đây vẫn làm việc xuyên lễ. Anh Kiên chia sẻ: Điều kiện sinh hoạt ở La Dêê vô cùng thiếu thốn, không có chợ dân sinh, từng bó rau xanh, cá, thịt phải chờ thương lái chở từ đồng bằng lên với giá đắt đỏ. Dù đơn vị thi công trả mức lương rất cao, tính cả tiền tăng ca lên tới 1 triệu đồng/ngày, nhưng cũng có thợ lành nghề vẫn không chịu nổi cái nắng gắt và sự cô quạnh nơi đây.

Khi chúng tôi rời xã La Dêê vào trung tuần tháng 6-2026, những cơn mưa rừng bắt đầu trút xuống, báo hiệu mùa lũ về trên dãy Trường Sơn. Ở phía Bắc, những cơn bão đầu mùa ngoài Biển Đông cũng đang rục rịch hình thành, như chỉ dấu những trở ngại lớn, ảnh hưởng đến tiến độ và để hoàn thành các công trình về đích trước năm học mới 2026-2027, đòi hỏi một quyết tâm chính trị rất lớn của cả hệ thống chính trị.

Sự kiên cường của những người lính thợ Binh đoàn 12 hay Tổng công ty Xây dựng Lũng Lô chỉ là một phần trong bức tranh toàn cảnh về chiến dịch dựng trường nơi biên ải. Từ Điện Biên, Lai Châu, Lào Cai ở dải đất phía Bắc đến Nghệ An, Quảng Trị, Gia Lai, Đà Nẵng ở dải đất miền Trung-Tây Nguyên, công trường nào cũng chung một mẫu số gian khó: Đường sá xa xôi, địa hình hiểm trở, khí hậu khắc nghiệt và đời sống thiếu thốn trăm bề. Nhưng vượt lên trên tất cả những rào cản ấy là sự đồng lòng, vào cuộc quyết liệt của cấp ủy, chính quyền địa phương, từ việc quy hoạch quỹ đất, vận động nhân dân giải phóng mặt bằng cho đến cử cán bộ cắm chốt, gỡ khó từng vướng mắc nhỏ nhất cho đơn vị thi công.

(còn nữa)

Phóng sự của Nhóm phóng viên văn hóa