Chiến dịch 500 ngày đêm ở TP.HCM và hành trình tìm lại những liệt sĩ đã ngã xuống

Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin đang mở ra một hành trình đặc biệt tại TP.HCM. Từ những ký ức rời rạc của nhân chứng, những trang tài liệu chiến tranh được giải mật, đến các cuộc khai quật giữa lòng đô thị, 117 bộ hài cốt liệt sĩ trong đó có 3 bộ tập thể (tính đến 26/7) đã được tìm thấy ở Công viên Lê Thị Riêng.

Sau gần 60 năm, những người lính năm xưa đang dần được đưa trở về.

Từ những hồ sơ, tư liệu quý giá

Tháng 3/2026, Chính phủ phát động Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin trên phạm vi cả nước. Ngay sau đó, TP.HCM trở thành một trong những địa phương triển khai quyết liệt nhất, với mục tiêu tìm lại các liệt sĩ còn nằm lại trên địa bàn sau hơn nửa thế kỷ.

Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà - Trưởng Ban Chỉ đạo 515 quốc gia chủ trì hội thảo xác minh thông tin về một liệt sĩ tại TP.HCM ngày 8/6.

Khác với những đợt quy tập trước đây vốn chủ yếu dựa vào thông tin riêng lẻ, chiến dịch lần này được triển khai đồng bộ, huy động sức mạnh của nhiều lực lượng và nhiều nguồn dữ liệu. Bộ Tư lệnh TP.HCM, Ban Chỉ đạo 515 thành phố, các cơ quan chuyên môn, chuyên gia khảo cổ, lực lượng giám định ADN cùng nhiều đơn vị nghiên cứu trong và ngoài nước phối hợp tham gia.

Một điểm đặc biệt là sự hợp tác với Đại học Texas Tech (Mỹ), nơi lưu trữ hàng triệu trang tài liệu quân sự liên quan đến chiến tranh Việt Nam. Những bản đồ tác chiến, báo cáo quân sự, hồ sơ điều tra chiến trường được giải mã, đối chiếu với tài liệu trong nước và lời kể của nhân chứng để từng bước xác định các khu vực nghi có mộ liệt sĩ.

... và ký ức nhân chứng đến những rãnh mộ chôn tập thể

Song song với đó, TP.HCM liên tục phát đi lời kêu gọi người dân, cựu chiến binh, nhân chứng từng trực tiếp tham gia hoặc chứng kiến các trận đánh cung cấp thông tin. Nhiều cuộc gọi, tin nhắn đã trở thành những mảnh ghép quan trọng, góp phần khoanh vùng chính xác các vị trí tìm kiếm.

Một trong những địa điểm được tập trung lực lượng lớn nhất là Công viên Lê Thị Riêng (phường Hòa Hưng, TP.HCM) - nơi từng là Nghĩa trang Đô Thành trước năm 1975.

Các nhân chứng góp phần “giải mã” vị trí hố chôn tập thể tại Công viên Lê Thị Riêng.

Theo nhiều tài liệu lịch sử và lời kể của nhân chứng, sau cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968, nhiều chiến sĩ hy sinh tại khu vực nội đô Sài Gòn đã được chính quyền thời đó đưa về chôn cất tập trung tại nghĩa trang này.

Để xác minh thông tin, Bộ Tư lệnh TP.HCM sử dụng nhiều biện pháp khảo sát hiện đại, kết hợp với việc đối chiếu bản đồ cũ, ảnh tư liệu và lời kể của nhân chứng. Từng khu vực nghi vấn được khoanh vùng, đánh dấu trước khi tiến hành khai quật.

Những ngày đầu tháng 7, cuộc tìm kiếm bước vào giai đoạn cao điểm. Từng lớp đất được bóc tách cẩn trọng. Khi xuất hiện dấu hiệu bất thường, máy xúc dừng lại, nhường chỗ cho những đôi tay của lực lượng quy tập.

Sau nhiều ngày kiên trì, hố chôn tập thể đầu tiên dần hiện ra. Tiếp đó là hố chôn thứ hai.

Những phát hiện liên tiếp đã khẳng định các nguồn tư liệu và lời kể của nhân chứng hoàn toàn có cơ sở, mở ra hy vọng tìm thấy thêm nhiều liệt sĩ vẫn còn nằm lại dưới lòng đất.

Những bộ hài cốt liệt sĩ đã được tìm thấy

Đến hết ngày 26/7, lực lượng tìm kiếm, quy tập của Bộ Tư lệnh TP.HCM đã quy tập được 114 bộ hài cốt liệt sĩ và 3 bộ hài cốt liệt sĩ tập thể tại khu vực Công viên Lê Thị Riêng.

Công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại Công viên Lê Thị Riêng.

Theo lực lượng chuyên môn, các bộ hài cốt tập thể là những cụm gồm một số hài cốt đã phân hủy, đan xen vào nhau sau gần 60 năm dưới lòng đất. Việc xác định chính xác số lượng liệt sĩ trong mỗi bộ hài cốt tập thể sẽ được thực hiện thông qua giám định nhân chủng học và các phương pháp chuyên môn khác.

Cùng với hài cốt, nhiều di vật cũng được tìm thấy như nhẫn, lược, bình tông, bút viết, lọ dầu gió, dép cao su, tăng võng và những mẩu giấy còn lưu lại thông tin về đơn vị chiến đấu.

Mỗi di vật đều có thể trở thành một đầu mối giúp xác minh danh tính liệt sĩ, đồng thời góp phần phục dựng lại những câu chuyện còn dang dở của lịch sử.

Trả lại tên cho những người lính

Điểm khác biệt của Chiến dịch 500 ngày đêm không chỉ nằm ở số lượng hài cốt được quy tập.

Lần đầu tiên, việc tìm kiếm được triển khai đồng thời với xây dựng cơ sở dữ liệu ADN, số hóa hồ sơ liệt sĩ, khai thác nguồn tư liệu trong và ngoài nước, đồng thời huy động sự tham gia của nhân chứng, thân nhân liệt sĩ.

Di vật trùng khớp với thông tin liệt sĩ Huỳnh Văn Quên - giúp nhanh chóng tìm được thân nhân để trao trả.

Mỗi cuộc gọi của nhân chứng, mỗi tấm bản đồ cũ, mỗi trang tài liệu được giải mật hay một mẩu giấy nhỏ tìm thấy trong lòng đất đều có thể trở thành chìa khóa giúp nối lại những thông tin đã đứt gãy suốt gần sáu thập kỷ.

Ý nghĩa của những di vật ấy đã được thể hiện rõ qua trường hợp liệt sĩ Huỳnh Văn Quên, một trong những trường hợp đầu tiên được xác minh thông tin từ các hiện vật tìm thấy tại Công viên Lê Thị Riêng.

Trong quá trình khai quật, lực lượng quy tập phát hiện nhiều di vật còn lưu giữ bên hài cốt, từ đó đối chiếu với hồ sơ lịch sử và thông tin thân nhân. Kết quả bước đầu giúp xác định khả năng cao một trong các hài cốt là của liệt sĩ Huỳnh Văn Quên.

Tối 26/7, tại cầu truyền hình trực tiếp “Sao sáng dẫn đường”, ở điểm cầu TP.HCM, Ban tổ chức trao lại những di vật được tìm thấy cho thân nhân liệt sĩ Huỳnh Văn Quên.

Trong giây phút đón nhận những kỷ vật của liệt sĩ, người thân và bà Nguyễn Thị Lệ - vợ liệt sĩ Huỳnh Văn Quên không giấu được xúc động. Sau gần sáu thập kỷ chờ đợi, những hiện vật nhỏ bé ấy trở thành sợi dây nối người ở lại với người đã ngã xuống, đồng thời mở ra hy vọng một ngày không xa, gia đình sẽ được đón ông trở về bằng tên tuổi và danh tính đã được xác nhận.

Trước đó, ngày 23/7, đại diện Bộ Tư lệnh TP.HCM và Công an TP.HCM cũng đã trao di ảnh được phục dựng bức chân dung liệt sĩ Huỳnh Văn Quên cho thân nhân của liệt sĩ.

Hành trình vẫn tiếp tục

Trong suốt thời gian triển khai Chiến dịch 500 ngày đêm tại TP.HCM, hiện trường tìm kiếm hài cốt liệt sĩ ở Công viên Lê Thị Riêng liên tục đón các đoàn công tác của lãnh đạo Đảng, Nhà nước đến dâng hương tưởng niệm, kiểm tra, chỉ đạo và động viên lực lượng làm nhiệm vụ.

Chiều 17/7, sau lễ dâng hương, dâng hoa tại Tượng đài cố Tổng Bí thư Trần Phú, Bia tưởng niệm các Anh hùng liệt sĩ tại Công viên Lê Thị Riêng, Nhà quàn hài cốt liệt sĩ, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm kiểm tra công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại Công viên Lê Thị Riêng.

Sự quan tâm đặc biệt ấy không chỉ khẳng định công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng, mà còn thể hiện đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, sự tri ân sâu sắc của Đảng, Nhà nước và nhân dân đối với những người đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.

Những điều diễn ra tại Công viên Lê Thị Riêng trong thời gian qua mới chỉ là bước khởi đầu của Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin.

Theo kế hoạch, chiến dịch sẽ được triển khai đến ngày 27/7/2027, đúng dịp Kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ, với mục tiêu tiếp tục mở rộng tìm kiếm, quy tập và từng bước xác định danh tính các liệt sĩ còn nằm lại trên khắp cả nước.

Tại TP.HCM, lực lượng chức năng sẽ tiếp tục mở rộng phạm vi xác minh, khai quật ở những khu vực có căn cứ lịch sử và khoa học. Đồng thời đẩy mạnh thu thập mẫu ADN thân nhân liệt sĩ, giải mã các nguồn tư liệu trong và ngoài nước, kêu gọi nhân chứng cung cấp thông tin để làm sáng tỏ những địa điểm chôn cất còn chưa được biết đến.

THY HUỆ