Chiêm ngưỡng Huế qua Ô Lý Artshow mùa đầu tiên

Ô Lý Artshow khởi nguồn từ một ý tưởng rất tình cờ của những nghệ sĩ yêu Huế. Từ một mong muốn ban đầu khá giản dị, ý tưởng ấy dần trở nên nghiêm túc hơn khi họ nhận ra nhu cầu về một sân chơi chung dành cho nghệ sĩ miền Ô Lý - vùng đất vốn trầm mặc như lớp lớp di sản được bồi đắp qua thời gian. Từ những ấp ủ ấy, Ô Lý Artshow được hình thành không chỉ như một sự kiện triển lãm hay hoạt động thương mại nghệ thuật, mà còn là điểm khởi đầu cho một nền tảng kết nối linh hoạt nhưng giàu chiều sâu dành cho các thực hành nghệ thuật tại miền Trung.

Trong Ô Lý Artshow, sự hiện diện của loại hình nghệ thuật rất đa dạng: từ sơn mài, khảm sành sứ, tranh mộc bản đến sơn dầu, acrylic, lụa, điêu khắc, video art hay sắp đặt. Không có ranh giới giữa cũ và mới, giữa truyền thống và đương đại, mà chỉ có những cách tiếp cận khác nhau đối với chất liệu, hình ảnh và ý niệm sáng tạo.

Buổi nói chuyện về Liễn làng Chuồn có sự tham gia của Ngô Quý Đức do nhà thơ Võ Quê dẫn chuyện.

Sự hiện diện đồng thời của các thực hành nghệ thuật này tạo cơ hội để công chúng quan sát đời sống nghệ thuật địa phương không phải như một bản tổng kết mang tính hệ thống, mà như một lát cắt sống động phản chiếu đời sống văn hóa, xã hội và tâm hồn của cả vùng đất. Việc đặt các thực hành truyền thống như tranh mộc bản hay khảm sành sứ bên cạnh các thực hành hiện đại và đương đại cũng là một nỗ lực của ban tổ chức nhằm xóa nhòa ranh giới giữa mỹ nghệ và mỹ thuật. Trong môi trường giao lưu ấy, các nghệ nhân có cơ hội tiếp xúc với nghệ sĩ sáng tạo và các nhà nghiên cứu để mở rộng tư duy, trong khi các nghệ sĩ lại có dịp hiểu và trân trọng hơn những giá trị truyền thống.

Trong vỏn vẹn 10 ngày, Ô Lý Artshow đã tạo nên nhiều kết nối đáng kể cho đời sống nghệ thuật Huế. Ông Ngô Đức Tuấn, đại diện ban tổ chức, cho biết sự kiện đã góp phần gắn kết các không gian nghệ thuật, nghệ sĩ, nhà nghiên cứu, người thưởng lãm và nhà sưu tập. Thông qua các hoạt động trưng bày, trò chuyện và gặp gỡ, những thành tố vốn tồn tại riêng lẻ đã có cơ hội đối thoại, trao đổi và mở ra nhiều khả năng hợp tác. Theo họa sĩ Phan Hải Bằng, cố vấn của chương trình, một trong những giá trị quan trọng nhất mà Ô Lý Artshow mang lại là khả năng hàn gắn những đứt gãy từng tồn tại giữa người sáng tạo, người thưởng lãm và người sưu tập.

Không còn ranh giới giữa mỹ nghệ và mỹ thuật

Ý tưởng Dòng chảy di sản cũng được thể hiện rõ nét qua các tác phẩm tham gia triển lãm. Đó là dòng chảy của nghệ thuật khảm sành sứ - vốn gắn bó với kiến trúc cung đình, miếu mạo. Khi được tách khỏi không gian kiến trúc truyền thống để trở thành những tác phẩm độc lập trong không gian trưng bày, các tác phẩm khảm sành sứ có cơ hội tập trung hơn vào giá trị thẩm mỹ và khả năng thưởng lãm. Sự chuyển dịch ấy không chỉ mang đến sức sống mới cho một loại hình di sản mà còn giúp nó tiếp cận gần hơn với khái niệm mỹ thuật theo cách hiểu hiện đại.

Đó cũng là dòng chảy của nghệ thuật tranh khắc gỗ. Bộ liễn Làng Chuồn, từng bị thất truyền, nay đã được nhóm bạn trẻ yêu di sản do Ngô Quý Đức khởi xướng phục dựng. Khi được đặt cạnh các thực hành tranh khắc gỗ và tranh khắc gỗ phá bản của nghệ sĩ Nguyễn Quang Mẫn, người xem có thể hình dung rõ hơn hành trình chuyển biến từ truyền thống đến hiện đại của loại hình nghệ thuật này.

Một dòng chảy khác được thể hiện qua ý niệm sáng tạo đương đại. Bộ tranh kính Thần Kinh Nhị Thập Cảnh của vua Thiệu Trị được nghệ sĩ Trần Hữu Nhật tái hiện bằng một cách tiếp cận mới. Mỗi tác phẩm gồm hai lớp hình ảnh chồng lên nhau. Lớp thứ nhất sử dụng kỹ thuật vẽ tranh ngược kính, mô phỏng cách thực hiện tranh gương trong cung đình xưa. Nghệ sĩ dùng bút xóa như một ẩn dụ về sự mất mát, tẩy xóa và không còn tồn tại để tái hiện các danh thắng đất Thần Kinh qua nét vẽ. Lớp thứ hai là những bức trực họa bằng sơn dầu trên toan, được thực hiện sau quá trình khảo sát thực địa, nghiên cứu tư liệu lịch sử và đối chiếu nhiều nguồn thông tin, cùng sự hỗ trợ của các nhà nghiên cứu Huế như Phan Thanh Hải và Nguyễn Phước Hải Trung. Từ đó, nghệ sĩ khắc họa một sự ngưỡng vọng đối với những danh thắng từng vang bóng một thời nhưng nay đã mai một, biến đổi hoặc không còn tồn tại.

Ô Lý Artshow có sự hiện diện đồng thời của nhiều loại hình nghệ thuật địa phương.

Tinh thần kết nối của Ô Lý Artshow còn thể hiện rõ qua các buổi trò chuyện nghệ thuật. Diễn giả là những nhà nghiên cứu, giảng viên, nhà phê bình và nghệ sĩ đang vận hành các cơ sở nhiệm trú nghệ thuật. Tham gia đối thoại là nghệ sĩ, người yêu nghệ thuật, chủ gallery, nhà báo và những người làm công tác văn hóa. Trong bầu không khí cởi mở và văn minh, các bên đã cùng trao đổi quan điểm, chia sẻ kinh nghiệm và tìm kiếm cơ hội hợp tác.

Không chỉ kết nối các thành phần trong hệ sinh thái nghệ thuật, Ô Lý Artshow còn tạo nên sự gắn kết giữa các nghệ sĩ trong khu vực miền Trung. Những nghệ sĩ tham gia sự kiện đến từ Huế, Đà Nẵng, Hội An và Nha Trang đã có cơ hội gặp gỡ, trao đổi và xây dựng mạng lưới cộng tác mới. Nghệ sĩ khách mời Trần Trung Lĩnh cùng SilArt Station đã ghé thăm nhiều xưởng sáng tác tại Huế, gặp gỡ nghệ sĩ địa phương và mở ra những triển vọng hợp tác trải dài từ cố đô đến phố Hội.

Ô Lý Artshow cũng quy tụ đội ngũ nghệ sĩ và chuyên gia giàu kinh nghiệm với nhiều thực hành nghệ thuật đa dạng. Trong vai trò cố vấn có họa sĩ Phan Hải Bằng - giảng viên lâu năm của Đại học Nghệ thuật Huế, người sáng tạo kỹ thuật truchigraphy và sở hữu nhiều giải thưởng trong nước cũng như quốc tế. Đồng hành cùng chương trình là Lê Ngọc Thanh - Lê Đức Hải (Le Brothers), cặp nghệ sĩ song sinh nổi tiếng với nhiều thực hành nghệ thuật đương đại và là những người sáng lập New Space Arts Foundation. Ban dự án gồm Hoàng Đăng Khanh và Lê Thừa Hải, hai nghệ sĩ từng tham gia hơn 20 triển lãm trong và ngoài nước. Danh sách nghệ sĩ tham gia trải dài từ những tên tuổi đã được khẳng định đến các gương mặt trẻ giàu tiềm năng.

Không có ranh giới giữa cũ và mới, giữa truyền thống và đương đại.

Theo họa sĩ Phan Hải Bằng, ban đầu nhóm nghệ sĩ chưa có kế hoạch cụ thể về thời điểm tổ chức. Tuy nhiên, mong muốn hòa nhịp cùng Festival mùa hè Huế đã khiến mọi người quyết định lựa chọn tháng 6. Khi xây dựng chủ đề Dòng chảy di sản, họ nghĩ đến sự vận động liên tục của sáng tạo trên nền tảng truyền thống. Anh ví di sản như sợi dây giữ cánh diều có thể bay cao nhưng không mất phương hướng, sợi dây ấy vừa là điểm tựa, vừa kết nối quá khứ và hiện tại.

Cái tên Ô Lý cũng mang hàm ý về một cuộc mở cõi mới trong nghệ thuật, nơi những nghệ sĩ thủ công mỹ nghệ với các chất liệu đặc sắc có cơ hội được nhìn nhận như những thực hành nghệ thuật độc lập trong tương lai.

Niềm vui lớn nhất khi Ô Lý Artshow khép lại là phần lớn tác phẩm đã được sưu tập bởi chính những người Huế đang sinh sống tại Huế. Điều đó không chỉ mang lại niềm vui cho các nghệ sĩ mà còn là sự khích lệ để Ô Lý tiếp tục theo đuổi mục tiêu xây dựng một dòng hợp lưu kết nối các hệ sinh thái nghệ thuật miền Trung, từ đó hòa chung vào dòng chảy nghệ thuật của cả nước.

Bài: Trâm Anh - Ảnh: Tuan Day Dreamer