Chế tài nghiêm vi phạm trong thi cử

Đề xuất thi lại và phản hồi của Bộ GD-ĐT

Tại buổi họp báo cung cấp thông tin diễn ra chiều 9-7, Sở GD-ĐT Tuyên Quang đã đề xuất tổ chức thi lại môn Toán cho các thí sinh tại điểm thi Trường THPT chuyên Tuyên Quang. Tối cùng ngày, Bộ GD-ĐT phát đi thông điệp: “Không để những thí sinh có năng lực thực chất bị ảnh hưởng, đồng thời giữ vững kỷ cương, sự công bằng”.

Cán bộ coi thi tốt nghiệp THPT năm 2026 tại điểm thi Trường THPT Bùi Thị Xuân thuộc Hội đồng thi TPHCM. ẢNH: HOÀNG HÙNG

Phản hồi nhanh chóng của Bộ GD-ĐT là hợp lý và nhân văn, kịp thời trấn an tâm lý hoang mang của hàng trăm học sinh và phụ huynh có liên quan. Việc tổ chức thi lại bằng đề thi dự bị là giải pháp tình thế bắt buộc để phân loại, trả lại quyền lợi chính đáng cho những biểu tượng “học thật”. Tuy nhiên, chiếu theo Quy chế thi tốt nghiệp THPT hiện hành, việc thi lại cần phải được xem xét cực kỳ cẩn trọng. Quy chế quy định rất rõ về các trường hợp bất khả kháng (thiên tai, dịch bệnh) hoặc sự cố đề thi từ phía Hội đồng thi. Trong khi đó, vụ việc tại điểm thi Trường THPT chuyên Tuyên Quang có thể là gian lận có tổ chức, vi phạm quy chế từ bên trong.

Cơ quan điều tra bước đầu xác định động cơ của các bị can là “vì thành tích”. Dư luận có quyền đặt câu hỏi: Đạo đức nghề nghiệp và sự xem thường pháp luật của một phó hiệu trưởng, một giáo viên trường chuyên dễ dàng bị che mờ bởi hai chữ “thành tích”?

Cắt bỏ triệt để “khối u”

Từ vụ việc này, chúng ta soi chiếu lại lịch sử để thấy sự nghiêm minh của cha ông ta đối với thi cử. Năm Tân Sửu (1841), dưới thời vua Thiệu Trị, danh sĩ Cao Bá Quát khi làm quan sơ khảo trường thi Thừa Thiên, vì mến tài của các sĩ tử bị phạm húy nên đã dùng muội đèn sửa bài thi để cứu họ. Dù động cơ của Cao Bá Quát là thương tài, không vụ lợi tài vật, nhưng khi bị phát hiện, triều đình nhà Nguyễn vẫn luận vào tội chết (án trảm quyết, sau được vua ân giảm xuống tội giặc lao, đi lính lập công). Cha ông ta xử lý nghiêm khắc là để gìn giữ cái gốc của quốc gia: Sự công bằng và lòng trung thực.

Một thực tế đáng buồn là vụ gian lận chấn động này không phải do Sở GD-ĐT Tuyên Quang hay các đoàn kiểm tra của Bộ GD-ĐT chủ động phát hiện, mà nhờ các chuyên gia dữ liệu và dư luận xã hội vạch trần sự phi lý của con số “146 điểm 10 môn Toán”. Đoàn kiểm tra của Sở GD-ĐT Tuyên Quang đã làm gì trong suốt những ngày diễn ra kỳ thi? Quy trình hậu kiểm tự động của Bộ GD-ĐT ở đâu khi các dấu hiệu bất thường nằm “chình ình” trên hệ thống dữ liệu? Sự chậm trễ và thụ động này có phải do công tác kiểm tra, giám sát vẫn còn nặng tính hình thức?

Những gì đã xảy ra tại điểm thi Trường THPT chuyên Tuyên Quang đang đi ngược lại những nỗ lực đổi mới dạy và học. Ngành giáo dục trước hết phải dũng cảm nhìn thẳng vào sự thật, cắt bỏ triệt để khối u nhọt này. Có như vậy, khẩu hiệu “Học thật - thi thật - nhân tài thật” của Thủ tướng Chính phủ mới không trở thành một lời khẩu hiệu suông.

Thầy BÙI MẠNH TÂN

TS NGUYỄN VĂN KHẢ

TS NGUYỄN ĐỨC NGHĨA, Nguyên Phó Giám đốc Đại học Quốc gia TPHCM