Cháy xe ở Đà Nẵng khiến 2 người tử vong: Chuyên gia cảnh báo 'lỗ hổng' an toàn

Liên quan vụ ô tô bốc cháy tại cây xăng ở xã Thăng Điền, TP.Đà Nẵng khiến 2 thiếu niên tử vong, kết quả điều tra ban đầu xác định các nạn nhân tử vong do bỏng và ngạt khí trong xe. Cơ quan điều tra đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can đối với tài xế về hành vi “vi phạm quy định về phòng cháy, chữa cháy” theo Điều 313 Bộ luật Hình sự.

Thông tin ban đầu cũng cho thấy chiếc xe có chở nhiều pin, ắc quy đã sạc đầy. Khi xe dừng tại cây xăng để tiếp nhiên liệu, tài xế rời khỏi xe trong lúc xe vẫn nổ máy. Một số nguồn tin dẫn nhận định ban đầu của cơ quan chức năng cho rằng vụ cháy có thể liên quan đến khối pin phía sau xe, song nguyên nhân chính thức vẫn cần chờ kết luận điều tra cuối cùng.

Pin lithium không chỉ là vật dụng tiêu dùng thông thường

Từ vụ việc đau lòng này, câu hỏi được đặt ra không chỉ là trách nhiệm của người vận chuyển, mà còn là vấn đề quản lý chất lượng pin lithium, ắc quy, nhất là các loại pin dùng cho xe điện mini, đồ chơi trẻ em, thiết bị gia dụng và các sản phẩm trôi nổi trên thị trường.

Ngày 5/5, lãnh đạo Công an thành phố Đà Nẵng cho biết, đơn vị đang tiếp tục điều tra làm rõ vụ cháy ô tô khiến 2 người tử vong tại xã Thăng Điền.

Pin lithium có mật độ năng lượng cao hơn nhiều loại pin thông thường. Ưu điểm này giúp thiết bị nhỏ gọn, thời gian sử dụng dài hơn, nhưng cũng đồng nghĩa với rủi ro lớn hơn nếu pin bị lỗi kỹ thuật, sạc sai cách, bị va đập, chập mạch hoặc đặt trong môi trường nhiệt độ cao. Khi nhiệt tích tụ trong lõi pin, phản ứng dây chuyền có thể xảy ra, dẫn tới hiện tượng bốc cháy hoặc phát nổ.

Trao đổi với Một Thế Giới, chuyên gia kỹ thuật ô tô Nguyễn Minh Đồng - người từng làm việc tại Trung tâm Thiết kế và thí nghiệm Volkswagen (Đức) - nhận định, việc để cả cốp xe chứa nhiều pin, ắc quy đã sạc đầy, lại dừng trong khu vực cây xăng, xe không tắt máy, là tình huống có nguy cơ rất cao. Trong không gian kín như cốp ô tô, nhiệt khó thoát ra ngoài. Nếu có một khối pin hư hỏng, pin kém chất lượng hoặc pin từng bị tác động vật lý, nguy cơ phát nhiệt và cháy lan sang các khối pin khác sẽ tăng lên nhanh chóng.

Theo vị này, vỏ bọc pin cũng là yếu tố rất quan trọng. Pin không chỉ cần lõi đạt chuẩn mà còn phải có lớp vỏ, mạch bảo vệ, cơ chế chống quá nhiệt, chống quá dòng và chống chập. Nếu vỏ bao bọc không làm từ vật liệu chịu nhiệt, chống cháy phù hợp, khi lõi pin nóng lên, toàn bộ khối pin có thể trở thành nguồn cháy.

Đáng lo ngại hơn, nhiều loại pin dùng trong đồ chơi trẻ em, xe điện trẻ em hoặc thiết bị giá rẻ hiện chưa được người mua quan tâm đúng mức về chứng nhận an toàn. Không ít sản phẩm chỉ được bán theo lời giới thiệu của người bán, không có thông tin rõ về nhà sản xuất, dung lượng, điện áp, tiêu chuẩn kỹ thuật, cảnh báo sạc và điều kiện vận chuyển.

Cần tiêu chuẩn bắt buộc trước khi pin được bán ra thị trường

Ở nhiều thị trường, pin và thiết bị dùng pin phải đáp ứng các yêu cầu chứng nhận nhất định trước khi được lưu hành. Tại Liên minh châu Âu, dấu CE cho thấy nhà sản xuất tuyên bố sản phẩm đáp ứng các yêu cầu về an toàn, sức khỏe và bảo vệ môi trường theo quy định áp dụng của EU.

Chuyên gia kỹ thuật ô tô Nguyễn Minh Đồng từng làm việc tại Trung tâm Thiết kế và thí nghiệm Volkswagen (Đức).

Tại Trung Quốc, chứng nhận CCC là hệ thống chứng nhận bắt buộc đối với nhiều nhóm sản phẩm nhập khẩu, sản xuất và lưu thông trên thị trường. Hệ thống này có hiệu lực từ ngày 1/5/2002 và được xem là một cơ chế kiểm soát tối thiểu về an toàn, sức khỏe và chất lượng đối với các sản phẩm thuộc danh mục bắt buộc. Những ai đi Trung Quốc nên để ý phải có pin dự phòng đạt chứng nhận CCC mới được lên tàu cao tốc.

Trong lĩnh vực hàng không, rủi ro từ pin lithium đã được kiểm soát nghiêm ngặt hơn. Vietnam Airlines quy định pin lithium rời, pin sạc dự phòng chỉ được mang theo hành lý xách tay, không được để trong hành lý ký gửi; một số loại pin dung lượng lớn cũng không được chấp nhận vận chuyển.

Những quy định này cho thấy pin lithium không thể được xem như hàng hóa thông thường. Khi được vận chuyển với số lượng lớn, đã sạc đầy, đặt trong môi trường nóng hoặc gần nguồn dễ cháy, mức độ nguy hiểm tăng lên đáng kể.

Tại Việt Nam, vấn đề đáng lo ngại sau vụ cháy xe ở Đà Nẵng không chỉ nằm ở cách sử dụng hay vận chuyển pin lithium, mà còn ở khoảng trống trong khâu kiểm soát chất lượng loại sản phẩm này trên thị trường dân dụng.

Theo ông Nguyễn Minh Đồng, tại Việt Nam hiện chưa có cơ quan chức năng nào chịu trách nhiệm rõ ràng trong việc kiểm định chất lượng pin lithium trước khi loại pin này được lưu hành rộng rãi trên thị trường. Đây là khoảng trống đáng chú ý, bởi pin lithium không giống các mặt hàng tiêu dùng thông thường. Bên trong mỗi khối pin là nguồn năng lượng lớn, nếu sản phẩm kém chất lượng, bị lỗi kỹ thuật, sạc sai cách, chịu tác động vật lý hoặc đặt trong môi trường nhiệt độ cao, nguy cơ phát nhiệt, bốc cháy, thậm chí phát nổ là điều có thể xảy ra.

Từ thực tế này, cơ quan quản lý cần sớm xây dựng hàng rào kỹ thuật cụ thể đối với pin lithium và các thiết bị sử dụng loại pin này. Mỗi sản phẩm trước khi được bán ra thị trường cần có thông tin rõ ràng về nguồn gốc, nhà sản xuất, thông số kỹ thuật, chứng nhận an toàn, nhãn cảnh báo, điều kiện sạc, bảo quản và vận chuyển. Đặc biệt, các loại pin dùng cho đồ chơi trẻ em, xe điện trẻ em, thiết bị giá rẻ hoặc pin thay thế trôi nổi càng cần được kiểm soát nghiêm ngặt hơn, bởi người mua thường khó tự đánh giá chất lượng bằng mắt thường.

Trong khi chờ quy định chặt chẽ hơn, người tiêu dùng cần thận trọng khi chọn mua pin, bộ sạc, xe điện trẻ em hoặc các thiết bị dùng pin lithium. Nên ưu tiên sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, có thông số kỹ thuật đầy đủ và các chứng nhận an toàn như CE, CCC hoặc chứng nhận phù hợp với thị trường nhập khẩu. Tuyệt đối không sử dụng pin không nhãn mác, pin tháo máy, pin đã phồng, nứt, nóng bất thường, sạc không ổn định hoặc có dấu hiệu hư hỏng.

Vụ cháy xe ở Đà Nẵng là lời cảnh báo mạnh mẽ rằng an toàn pin không thể chỉ trông chờ vào ý thức người dùng. Khi pin lithium đã hiện diện trong hầu hết thiết bị điện tử và phương tiện cá nhân, thị trường cần có cơ chế kiểm định rõ ràng, có tiêu chuẩn bắt buộc và có đơn vị chịu trách nhiệm về chất lượng sản phẩm. Không thể để người mua tự gánh rủi ro chỉ bằng niềm tin vào lời quảng cáo, bởi với pin lithium, một lỗi kỹ thuật nhỏ trong sản phẩm kém chất lượng cũng có thể dẫn đến hậu quả đặc biệt nghiêm trọng.

Nhiều hãng vận tải biển quốc tế chỉ nhận vận chuyển xe điện có pin lithium khi lô hàng chứng minh được tiêu chuẩn an toàn, hồ sơ kỹ thuật và chứng nhận phù hợp, như CE đối với thị trường châu Âu.

Nguyễn Tuyết