'Chạy đua' từng giờ cứu sống hai bệnh nhân mắc sốt rét ác tính nguy kịch

Hai ca bệnh nguy kịch vì sốt rét ác tính

Thông tin từ Bệnh viện Bạch Mai cho biết, đơn vị vừa điều trị thành công hai trường hợp sốt rét ác tính nguy kịch. Cả hai đều nhập viện trong tình trạng hôn mê, tổn thương nhiều cơ quan, tiên lượng tử vong rất cao.

Đây đều là các ca bệnh sốt rét du nhập từ châu Phi - khu vực vẫn còn lưu hành bệnh - cho thấy nguy cơ mắc sốt rét ở những người từng sinh sống, làm việc hoặc đi qua vùng dịch, đồng thời đặt ra yêu cầu nâng cao cảnh giác trong chẩn đoán và bảo đảm nguồn thuốc điều trị đặc hiệu.

Bệnh nhân 51 tuổi (quê Hà Tĩnh) nhập viện trong tình trạng suy đa tạng, với tổn thương não, gan, thận, phổi… nguy kịch.

Trường hợp đầu tiên là nam bệnh nhân (51 tuổi, quê Hà Tĩnh), được chuyển đến Viện Y học nhiệt đới (Bệnh viện Bạch Mai) ngày 6/7 trong tình trạng sốt cao, rối loạn ý thức và suy đa tạng.

Kết quả thăm khám cho thấy người bệnh bị tổn thương não, gan, thận, phổi và nhiều cơ quan khác. Trong khi các bác sĩ khẩn trương hồi sức tích cực, lọc máu để duy trì sự sống, việc xác định chính xác nguyên nhân gây bệnh trở thành yếu tố quyết định.

Bệnh viện đã kích hoạt "báo động đỏ", huy động các chuyên gia truyền nhiễm, hồi sức, thận - lọc máu, huyết học truyền máu, dược, vi sinh, điện quang, dinh dưỡng cùng hội chẩn...

Trong quá trình rà soát bệnh sử, các bác sĩ phát hiện người bệnh vừa có chuyến sang Angola thăm người thân khoảng nửa tháng trước khi nhập viện. Đây là quốc gia có sốt rét lưu hành tại châu Phi. Từ yếu tố dịch tễ này, các bác sĩ lập tức chỉ định xét nghiệm tìm ký sinh trùng sốt rét.

Kết quả soi máu trực tiếp xác định người bệnh mắc sốt rét ác tính do Plasmodium falciparum - loại ký sinh trùng có thể diễn biến rất nhanh và gây tử vong nếu không được điều trị kịp thời.

Theo các bác sĩ Viện Y học nhiệt đới, sốt rét hiện không còn lưu hành phổ biến tại Việt Nam. Phần lớn các trường hợp ghi nhận gần đây đều là ca bệnh du nhập từ nước ngoài.

Chính vì hiếm gặp nên bệnh dễ bị bỏ sót nếu không khai thác đầy đủ yếu tố dịch tễ, trong khi các triệu chứng ban đầu như sốt, đau đầu, mệt mỏi hoặc rối loạn tiêu hóa rất dễ nhầm lẫn với nhiều bệnh lý khác.

Nguồn thuốc đặc hiệu khan hiếm

Theo hướng dẫn của Bộ Y tế, artesunate đường tiêm là thuốc điều trị thiết yếu đối với sốt rét ác tính. Tuy nhiên, do số ca bệnh trong nước rất ít, việc dự trữ và điều tiết thuốc gặp nhiều khó khăn. Tại thời điểm tiếp nhận bệnh nhân đầu tiên, lượng thuốc tại Bệnh viện Bạch Mai chỉ đủ điều trị cho một trường hợp.

Trước tình huống cấp bách, dưới sự chỉ đạo của Ban Giám đốc Bệnh viện, Viện Y học nhiệt đới và khoa Dược đã khẩn trương liên hệ với Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương và báo cáo Bộ Y tế để tìm nguồn hỗ trợ.

Nam bệnh nhân 38 tuổi (quốc tịch Trung Quốc) nhập viện trong tình trạng nguy kịch do mắc sốt rét ác tính.

Khi các bác sĩ vẫn đang điều trị cho bệnh nhân đầu tiên, Viện Y học nhiệt đới tiếp tục tiếp nhận nam bệnh nhân (38 tuổi, quốc tịch Trung Quốc), trong tình trạng nguy kịch hơn.

Theo bệnh sử, người bệnh từng sinh sống và làm việc hơn một năm tại Cộng hòa Guinea (một quốc gia ở Tây Phi) - khu vực có sốt rét lưu hành. Sau khi trở về Trung Quốc, bệnh nhân sang Việt Nam ngày 8/7 và lưu trú tại một khách sạn ở Bắc Ninh.

Ngày 11/7, nhân viên khách sạn phát hiện người bệnh hôn mê bên cạnh bãi nôn có lẫn máu. Sau khi được sơ cứu tại Bệnh viện Quân y 110, sau đó bệnh nhân được chuyển đến Bệnh viện Bạch Mai. Xét nghiệm máu nhanh chóng xác định người bệnh nhiễm Plasmodium falciparum với mật độ ký sinh trùng rất cao.

Khi nhập viện, bệnh nhân đã rơi vào giai đoạn sốt rét ác tính nặng với biến chứng não, gan, thận, viêm phổi, thiếu máu, giảm tiểu cầu, nguy cơ xuất huyết tiêu hóa và nhiễm khuẩn huyết. Người bệnh phải đặt nội khí quản, thở máy và lọc máu liên tục.

Hai bệnh nhân mắc sốt rét ác tính nguy kịch đã được các bác sĩ Bệnh viện Bạch Mai cứu sống sau cuộc "chạy đua" với thời gian, trong bối cảnh nguồn thuốc điều trị đặc hiệu khan hiếm.

Khó khăn càng lớn khi bệnh nhân không có người thân tại Việt Nam. Mọi trao đổi giữa bệnh viện và gia đình đều phải thực hiện trực tuyến thông qua phiên dịch.

Tối 12/7, Bệnh viện Bạch Mai tiếp tục kích hoạt báo động đỏ toàn viện để hội chẩn. Trong khi tình trạng người bệnh diễn biến từng giờ, nguồn thuốc đặc hiệu vẫn chưa thể bổ sung ngay.

TS.BS. Đỗ Văn Thành - Phó Viện trưởng Viện Y học nhiệt đới (Bệnh viện Bạch Mai), cho biết bệnh nhân có mật độ ký sinh trùng rất cao, tổn thương nhiều cơ quan và nguy cơ tử vong đặc biệt lớn. Toàn bộ ê-kíp đã tập trung mọi nguồn lực nhằm kiểm soát ký sinh trùng sớm nhất, kết hợp hồi sức tích cực để bảo vệ chức năng các cơ quan.

"Chạy đua" với thời gian để giành lại sự sống cho bệnh nhân

Trước báo cáo khẩn của Bệnh viện Bạch Mai về tình trạng nguy kịch của người bệnh và khó khăn về nguồn thuốc, Bộ Y tế cùng Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã phối hợp điều phối thuốc artesunate từ nước ngoài về Việt Nam.

PGS.TS. Đào Xuân Cơ - Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai nhấn mạnh, trong những tình huống đặc biệt, mọi quyết định đều phải dựa trên cơ sở khoa học và được giám sát chặt chẽ, nhưng mục tiêu cao nhất vẫn là bảo vệ tính mạng người bệnh bằng cách huy động mọi nguồn lực và giải pháp chuyên môn.

Sau khi được sử dụng thuốc đặc hiệu kết hợp các biện pháp hồi sức tích cực, tình trạng người bệnh Trung Quốc dần cải thiện. Ký sinh trùng trong máu được kiểm soát, chức năng gan, thận và các cơ quan từng bước hồi phục.

Hai bệnh nhân mắc sốt rét ác tính được ra viện trong niềm vui của các thầy thuốc và gia đình.

Từ trạng thái hôn mê sâu, phụ thuộc hoàn toàn vào máy thở và hệ thống lọc máu, người bệnh đã tỉnh táo, có thể giao tiếp với các y bác sĩ bằng tiếng Trung. Qua các cuộc gọi trực tuyến, gia đình nhiều lần gửi lời cảm ơn tới đội ngũ y tế Việt Nam. Đến ngày 22/7, cả hai người bệnh đều đủ điều kiện xuất viện sau nhiều ngày điều trị tích cực.

Theo Bệnh viện Bạch Mai, thành công của hai ca bệnh là kết quả của sự phối hợp chặt chẽ giữa nhiều chuyên khoa, sự chỉ đạo kịp thời của Ban Giám đốc bệnh viện cùng sự hỗ trợ của Bộ Y tế và Tổ chức Y tế Thế giới trong việc điều phối thuốc điều trị đặc hiệu.

Các chuyên gia cũng khuyến cáo, người từng đến hoặc trở về từ các quốc gia có sốt rét lưu hành nếu xuất hiện triệu chứng sốt, rét run, đau đầu hoặc mệt mỏi cần chủ động khai báo lịch sử đi lại và đến cơ sở y tế sớm để được chẩn đoán, điều trị kịp thời, tránh diễn biến thành sốt rét ác tính nguy hiểm đến tính mạng.

Nam Anh