Châu Âu gồng mình chống chọi nắng nóng cực đoan

Người dân châu Âu đang phải gồng mình chống chọi với nắng nóng cực đoan hiếm thấy

Cuộc sống đảo lộn dưới “chảo lửa”

Theo thông tin từ cơ quan khí tượng, khoảng 135 triệu người châu Âu đang đối mặt với nhiệt độ trên 35 độ C. Trong đó, nhiệt độ có nơi tại Tây Ban Nha ghi nhận lên tới 42,4 độ C, trong khi nhiều khu vực của Pháp tiến sát hoặc vượt mốc 40 độ C. Đáng nói, đây là đợt nắng nóng thứ năm trong mùa hè này tại Anh, còn Pháp trải qua một trong những chuỗi ngày nóng kéo dài nhất từng được ghi nhận.

Nắng nóng cực đoan đã gây ra những hậu quả nặng nề ở châu Âu. Tác động rõ nhất của nắng nóng là đối với sức khỏe con người. Nhiệt độ quá cao làm gia tăng nguy cơ mất nước, kiệt sức, đột quỵ, bệnh tim mạch và hô hấp, đặc biệt đối với người cao tuổi, trẻ em, người mắc bệnh nền, người vô gia cư và những người phải làm việc ngoài trời. Khoảng 57 triệu trẻ em tại Tây Âu đã chịu tác động của nắng nóng cực đoan chỉ trong khoảng thời gian từ đầu năm đến giữa tháng 7, gấp ba lần con số của cả năm 2025. Nhưng “chảo lửa” châu Âu không chỉ gây tổn thương sức khỏe. Hệ thống giao thông, sản xuất điện, nông nghiệp và chuỗi cung ứng cũng đang chịu sức ép. Tại Anh, nhiệt độ cao buộc ngành đường sắt phải áp dụng các biện pháp hạn chế nhằm tránh nguy cơ đường ray bị biến dạng. Ở Pháp, nắng nóng còn tác động trực tiếp tới ngành điện hạt nhân. Nhiệt độ cao và mực nước thấp khiến một số nhà máy phải giảm công suất hoặc tạm dừng tổ máy để bảo đảm các quy định về nhiệt độ nước xả ra môi trường.

Tình trạng tương tự xuất hiện ở khu vực Trung và Đông Nam châu Âu. Mực nước sông Danube xuống thấp làm ảnh hưởng đến giao thông thủy, nông nghiệp và khả năng làm mát các nhà máy điện. Nông nghiệp cũng đang đứng trước một mùa vụ khó khăn khi nắng nóng kéo dài kết hợp với hạn hán khiến độ ẩm đất giảm, làm cây trồng thiếu nước đúng vào giai đoạn sinh trưởng quan trọng. Tại Pháp, Tây Ban Nha, Italia và nhiều nước Balkan, nguy cơ sụt giảm sản lượng ngũ cốc, trái cây và các cây trồng khác ngày càng rõ rệt.Nắng nóng đặc biệt gay gắt đã thiêu rụi nhiều cánh rừng rộng lớn tại Pháp, Tây Ban Nha, Hy Lạp, Croatia, Serbia, Albania và Anh. Nắng nóng đã khiến kinh tế châu Âu chịu thiệt hại lớn. Bộ trưởng Môi trường Pháp Monique Barbut ước tính đợt nắng nóng năm nay có thể gây thiệt hại trực tiếp và gián tiếp từ 10-15 tỷ euro, cao hơn đáng kể so với thiệt hại khoảng 5,6 tỷ euro do hạn hán năm 2022. Trên quy mô toàn EU, các chuyên gia cảnh báo tác động còn lớn hơn nhiều, bởi nhiệt độ cực đoan làm suy giảm năng suất lao động, gián đoạn vận tải, tăng chi phí làm mát, giảm sản lượng nông nghiệp, ảnh hưởng du lịch và gây sức ép lên ngân sách công.

Cấp thiết ứng phó với biến đổi khí hậu

Theo các cơ quan khí tượng, đợt nắng nóng hiện nay trước hết là kết quả của những cơ chế khí tượng đặc biệt. Một vùng áp cao mạnh và ổn định hoạt động như một “vòm nhiệt”, giữ không khí nóng gần mặt đất và ngăn các khối khí mát từ Đại Tây Dương xâm nhập. Các luồng khí nóng từ Bắc Phi và Sahara được đẩy lên phía Bắc, khiến Tây và Nam Âu liên tục bị nung nóng.

Nhằm ứng phó với nắng nóng cực đoan, châu Âu đã triển khai nhiều giải pháp trước mắt và lâu dài, trong đó ưu tiên hàng đầu là bảo vệ sức khỏe, tính mạng con người. Các hệ thống cảnh báo nhiệt được kích hoạt sớm hơn, chính xác hơn và tiếp cận được những nhóm dễ bị tổn thương nhất. Chính quyền mở rộng các trung tâm tránh nóng, tăng cường nhân viên y tế tại các cơ sở dưỡng lão, chủ động liên hệ với người cao tuổi sống một mình và bảo đảm cung cấp nước tại những khu vực có nguy cơ cao. Các trường học, công trường xây dựng, cơ sở sản xuất ban hành quy định linh hoạt về thời gian làm việc khi nhiệt độ vượt ngưỡng nguy hiểm.

Hệ thống cảnh báo cháy rừng cũng phải chuyển từ phản ứng sang dự báo. Khi các chỉ số về nhiệt độ, độ ẩm đất, sức gió và tình trạng thảm thực vật cùng cho thấy nguy cơ cao, lực lượng chữa cháy cần được triển khai trước khi ngọn lửa bùng phát. Nhưng những giải pháp trên đây chỉ có thể giảm thiểu hậu quả trước mắt. Về lâu dài, châu Âu cần có những giải pháp ứng phó với những mùa hè nóng bất thường mà có thể trở thành “bình thường mới” trong tương lai. Theo đó, các đô thị được thiết kế lại để chống nóng. Tăng diện tích cây xanh, mở rộng công viên, phát triển hồ điều hòa, tạo các hành lang thông gió, sử dụng vật liệu xây dựng phản xạ nhiệt, phủ xanh mái nhà và giảm bê tông hóa là những giải pháp thiết thực. Đặc biệt, quy hoạch đô thị phải tính đến nhiệt độ cực đoan chứ không chỉ dựa trên các dữ liệu khí hậu của quá khứ. Những tòa nhà được thiết kế cho một châu Âu của vài thập niên trước có thể không còn phù hợp với châu Âu của những năm tới.

Nước cũng phải được coi là một loại hạ tầng chiến lược. Châu Âu cần giảm thất thoát nước, kiểm soát khai thác nước ngầm, tái sử dụng nước, phục hồi đất ngập nước và rừng đầu nguồn, đồng thời điều chỉnh sản xuất nông nghiệp theo hướng tiết kiệm nước. Hệ thống năng lượng cũng cần được nâng cấp để có khả năng chống chịu với nhiệt độ cực đoan. Không thể để một đợt nóng vừa làm tăng nhu cầu điện cho điều hòa vừa làm giảm khả năng phát điện của các nhà máy do thiếu nước làm mát. Phát triển điện mặt trời, điện gió, hệ thống lưu trữ năng lượng và lưới điện thông minh sẽ giúp giảm rủi ro này.

Ủy ban châu Âu ước tính EU cùng các quốc gia thành viên và khu vực tư nhân cần đầu tư khoảng 70 tỷ euro mỗi năm cho thích ứng khí hậu đến năm 2050, riêng hạ tầng cần khoảng 30 tỷ euro và an ninh lương thực khoảng 12 tỷ euro mỗi năm. Tuy nhiên, dù đầu tư thích ứng lớn đến đâu cũng không thể thay thế cho việc giảm phát thải khí nhà kính. Nếu thế giới tiếp tục phát thải ở mức cao, mọi khoản đầu tư cho thích ứng sẽ giống như cuộc chạy đua liên tục với một mục tiêu ngày càng xa. Quỹ Môi trường thế giới (UNEP) dự báo nếu các cam kết khí hậu hiện nay được thực hiện đầy đủ, nhiệt độ trung bình toàn cầu trong thế kỷ này vẫn có thể tăng 2,3-2,5 độ C; với các chính sách hiện hành, mức tăng có thể lên tới khoảng 2,8 độ C. Điều này buộc châu Âu phải tiếp tục thúc đẩy chuyển đổi khỏi nhiên liệu hóa thạch, mở rộng năng lượng tái tạo, điện hóa giao thông, nâng hiệu quả sử dụng năng lượng và giảm phát thải trong công nghiệp. Đồng thời, châu Âu cũng cần đi đầu trong hợp tác quốc tế, bởi một cựu lục địa giảm phát thải mạnh nhưng phần còn lại của thế giới tiếp tục phát thải cao vẫn không thể tự mình ngăn chặn biến đổi khí hậu.

Nắng nóng cực đoan đang diễn ra tại châu Âu cũng là lời cảnh báo đối với toàn thế giới. Một khi nhiệt độ tăng lên, những kỷ lục cũ có thể nhanh chóng trở nên lỗi thời; những vùng từng được coi là “ôn hòa” như châu Âu cũng có thể trở thành điểm nóng; và những hạ tầng từng đủ sức chống chịu với khí hậu thế kỷ XX có thể không còn phù hợp với khí hậu thế kỷ XXI. Mùa hè năm 2026 vì thế không chỉ là một mùa hè nóng bỏng với châu Âu cũng như nhiều khu vực khác trên thế giới. Đó là hồi chuông cảnh tỉnh rằng, cuộc chiến chống biến đổi khí hậu đang trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

HOÀNG TUẤN