Châu Á chạy đua phát triển công nghệ hydro xanh cho giao thông

Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng việc thương mại hóa công nghệ này vẫn cần nhiều năm, thậm chí hàng thập kỷ và phụ thuộc lớn vào chính sách, trợ cấp cũng như các ưu đãi của chính phủ.

Ấn Độ, Nhật Bản, Trung Quốc và Hàn Quốc đang triển khai nhiều chương trình thử nghiệm phương tiện chạy bằng hydro, trong bối cảnh các nước tìm kiếm giải pháp giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch và chuyển đổi sang các nguồn năng lượng sạch.

Các nước châu Á thúc đẩy hydro xanh, hướng tới giao thông sạch hơn và giảm phụ thuộc nhiên liệu hóa thạch. (Nguồn: WWF)

Theo Ravi Krishnaswamy, Giám đốc điều hành khu vực châu Á - Thái Bình Dương của công ty tư vấn và nghiên cứu thị trường Frost & Sullivan, động lực phát triển hydro ở mỗi nước có sự khác biệt. Nhật Bản thúc đẩy công nghệ này trong khuôn khổ chiến lược xây dựng “xã hội hydro”.

Hàn Quốc hướng tới phát triển một hệ sinh thái hydro công nghiệp tích hợp, trong đó có thể bao gồm lĩnh vực đường sắt. Trung Quốc tập trung xây dựng chuỗi cung ứng pin nhiên liệu nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh xuất khẩu, trong khi Ấn Độ chú trọng cải tạo các đoàn tàu với chi phí thấp, phù hợp với mục tiêu tự chủ của quốc gia.

Rajeev Pandey, chuyên gia phân tích cấp cao về nghiên cứu hydro tại công ty nghiên cứu và tư vấn năng lượng Rystad Energy, nhận định hydro có tiềm năng rõ ràng trong việc giảm phát thải tại những ngành khó cắt giảm khí thải. Tuy nhiên, tiềm năng dài hạn của công nghệ này “thực tế nhưng hẹp hơn so với những kỳ vọng quá lớn”.

Theo ông Pandey, nền kinh tế hydro có thể chỉ đạt khả năng thương mại hóa trên quy mô lớn tại một số lĩnh vực và tuyến vận tải nhất định vào những năm 2030-2040.

Hàn Quốc và Ấn Độ được đánh giá là những thị trường có khả năng chứng kiến việc ứng dụng tàu hỏa chạy bằng hydro đáng kể trong thập kỷ tới, trong khi Nhật Bản có thể triển khai ở quy mô nhỏ hơn.

Ấn Độ đẩy mạnh thử nghiệm

Tháng 7 vừa qua, Ấn Độ đưa vào vận hành tàu hỏa chạy bằng hydro đầu tiên, đánh dấu bước tiến mới trong nỗ lực giảm phát thải của ngành đường sắt.

Hành khách chụp ảnh cùng tàu hỏa chạy bằng hydro đầu tiên của Ấn Độ tại bang Haryana, ngày 17/7. (Nguồn: Getty Images)

Năm 2023, Đường sắt Ấn Độ cho biết nước này đặt mục tiêu vận hành 35 đoàn tàu hydro trong khuôn khổ sáng kiến “Hydrogen for Heritage”, tập trung vào các tuyến đường sắt di sản và khu vực đồi núi.

Cũng trong tháng 7, Ấn Độ triển khai 12 dự án thí điểm, đưa vào sử dụng 70 phương tiện chạy bằng hydro, gồm 27 xe buýt và 43 xe tải, đồng thời xây dựng 16 trạm tiếp nhiên liệu hydro trên 21 tuyến đường.

Vivek Lohia, Giám đốc điều hành Jupiter Wagons, doanh nghiệp cung cấp phương tiện đường sắt cho Đường sắt Ấn Độ, cho rằng tàu hydro hiện nay chủ yếu mang tính chất “trình diễn công nghệ” và có thể được sử dụng trên một số tuyến đường đặc thù tại khu vực đồi núi. Theo ông, quá trình chuyển đổi sang hydro có thể kéo dài hơn 20 năm.

Trong khuôn khổ Sứ mệnh Hydro xanh quốc gia, Chính phủ Ấn Độ đang đầu tư vào công nghệ pin nhiên liệu hydro nhằm giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, đồng thời hướng tới xây dựng nước này trở thành trung tâm toàn cầu về sản xuất, sử dụng và xuất khẩu hydro xanh cùng các sản phẩm dẫn xuất.

Theo Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB), dựa trên các kế hoạch đầu tư hiện nay, Ấn Độ có thể thu hút khoảng 34 tỷ USD đầu tư vào năng lực sản xuất hydro xanh và amoniac xanh vào năm 2030.

Các quốc gia đồng loạt tăng tốc

Tại Nhật Bản, Công ty Đường sắt Đông Nhật Bản (JR East) dự kiến đưa tàu hybrid chạy bằng hydro HYBARI vào khai thác vào cuối năm tài chính 2027.

JR East dự kiến vận hành tàu hybrid chạy bằng hydro đầu tiên của Nhật Bản vào cuối năm tài chính 2027. (Nguồn: Kyodo)

Ông Krishnaswamy nhận định tàu hydro hiện vẫn là một giải pháp giảm phát thải mang tính chuyên biệt. Tuy nhiên, đây có thể trở thành công cụ tạo nhu cầu ban đầu, thúc đẩy sự phát triển của hệ sinh thái hydro trong dài hạn, thay vì được xem như phương án thay thế trực tiếp cho các tuyến đường sắt điện khí hóa.

Tại Hàn Quốc, thành phố Daejeon, phía Nam Seoul, có kế hoạch đưa 34 tàu điện chạy bằng hydro vào vận hành vào năm 2028. Chính phủ Hàn Quốc cũng dành 32,1 tỷ Won đến năm 2027 cho một dự án tàu hỏa chạy bằng hydro.

Seoul dự báo thị trường tàu hỏa hydro toàn cầu sẽ tăng trưởng hơn 25% mỗi năm, đạt 26,4 tỷ USD vào năm 2035.

Trung Quốc cũng đạt những bước tiến trong lĩnh vực đường sắt hydro. Theo ông Krishnaswamy, công ty sản xuất phương tiện đường sắt CRRC Changchun đã giới thiệu tàu du lịch chạy bằng hydro đầu tiên của Trung Quốc vào năm ngoái.

Trung Quốc giới thiệu tàu du lịch chạy bằng hydro đầu tiên “Qingchun” tại Trường Xuân, ngày 16/10/2025. (Nguồn: CRRC)

Các chuyên gia cho rằng đường sắt hydro cần được nhìn nhận như một bộ phận trong chiến lược phát triển thị trường hydro rộng lớn hơn, thay vì một giải pháp giao thông độc lập. Nhu cầu từ ngành đường sắt có thể tạo ra thị trường tương đối ổn định, qua đó giúp giảm rủi ro cho các khoản đầu tư ban đầu vào sản xuất, lưu trữ và cơ sở hạ tầng tiếp nhiên liệu hydro.

Tại Ấn Độ và Trung Quốc, đường sắt có thể trở thành một trong những “trụ cột tạo nhu cầu chiến lược”, bên cạnh các ngành như thép và vận tải biển. Điều này có thể góp phần thúc đẩy hình thành thị trường và tiến tới đưa hydro xanh đạt mức chi phí cạnh tranh hơn.

Bài toán an ninh năng lượng

An ninh năng lượng cũng là một động lực quan trọng thúc đẩy các nước châu Á phát triển hydro. Ấn Độ, Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc đều phụ thuộc đáng kể vào nguồn nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu.

Theo ông Pandey, hydro có thể được lưu trữ và giao dịch, trong khi các quốc gia như Ấn Độ và Trung Quốc có khả năng sản xuất hydro trong nước. Điều này mở ra thêm một lựa chọn nhằm giảm sự phụ thuộc vào nguồn năng lượng nhập khẩu.

Đối với Nhật Bản và Hàn Quốc, phát triển hydro còn gắn với mục tiêu duy trì năng lực cạnh tranh công nghiệp trong bối cảnh Trung Quốc đang chiếm ưu thế ở một số lĩnh vực như năng lượng mặt trời và pin.

Theo ông Pandey, hydro và pin nhiên liệu là một trong số ít chuỗi giá trị năng lượng sạch mà Nhật Bản và Hàn Quốc vẫn duy trì được lợi thế công nghệ. Đây có thể trở thành cơ sở để hai nền kinh tế này tiếp tục đầu tư vào lĩnh vực hydro trong những năm tới.

(theo CNBC)

Đình Nam