ChatGPT tốn điện gấp 10 lần Google: Tin đồn hay sự thật?

Minh họa: Sora

Thực hư thông tin ChatGPT tốn điện gấp 10 lần Google

Trong các cuộc tranh luận về tác động của trí tuệ nhân tạo tới môi trường, một con số gây chú ý đặc biệt: mỗi truy vấn trên ChatGPT tiêu tốn điện năng gấp 10 lần so với một lượt tìm kiếm trên Google. Thông tin này nhanh chóng lan rộng, trở thành dẫn chứng điển hình cho "cái giá năng lượng" của AI. Tuy nhiên, các nghiên cứu mới cho thấy thực tế phức tạp hơn nhiều.

Nguồn gốc của nhận định này xuất phát từ các ước tính được trích dẫn trong nhiều báo cáo năng lượng và truyền thông quốc tế. Theo phân tích được dẫn lại bởi Electric Power Research Institute (EPRI), một truy vấn ChatGPT có thể tiêu thụ khoảng 2,9 Wh điện, trong khi một lượt tìm kiếm Google chỉ khoảng 0,3 Wh.

Mức tiêu thụ năng lượng ước tính cho mỗi yêu cầu của các hệ thống AI so với Google năm 2023.

Tỷ lệ chênh lệch này sau đó được nhắc lại trong các cuộc thảo luận chính sách, trong đó có báo cáo được đăng tải trên The Irish Times, góp phần củng cố nhận định rằng AI tạo sinh tiêu tốn năng lượng vượt trội so với công cụ tìm kiếm truyền thống.

Tuy nhiên, điểm then chốt là cả hai con số trên đều dựa vào dữ liệu mang tính lịch sử. Mức tiêu thụ điện của Google được tính từ hơn một thập kỷ trước, trong khi con số dành cho ChatGPT phản ánh giai đoạn đầu của AI tạo sinh - thời điểm các mô hình còn chưa được tối ưu.

Các phân tích gần đây, được tổng hợp và dẫn lại bởi PC Gamer, cho thấy mức tiêu thụ điện của ChatGPT hiện có thể chỉ vào khoảng 0,3-0,34 Wh mỗi truy vấn. Như vậy, khoảng cách "10 lần" gần như đã bị thu hẹp, thậm chí trong một số trường hợp gần như tương đương.

Sự thay đổi này đến từ tiến bộ nhanh chóng của công nghệ: mô hình AI ngày càng hiệu quả hơn, phần cứng được tối ưu hóa, và các trung tâm dữ liệu vận hành thông minh hơn.

Vấn đề không nằm ở "1 câu hỏi tốn bao nhiêu điện", mà là hàng tỷ truy vấn mỗi ngày

Một yếu tố quan trọng khác thường bị bỏ qua là bản chất khác biệt giữa hai loại truy vấn.

Tìm kiếm Google chủ yếu truy xuất và sắp xếp dữ liệu đã có, trong khi ChatGPT phải thực hiện quá trình suy luận và sinh nội dung theo thời gian thực. Điều này khiến mức tiêu thụ năng lượng của AI biến động mạnh tùy vào độ phức tạp của yêu cầu.

Một câu hỏi đơn giản có thể tiêu tốn rất ít điện, nhưng một yêu cầu dài, liên quan đến lập trình hoặc phân tích dữ liệu có thể làm tăng đáng kể lượng tài nguyên cần thiết. Vì vậy, việc đưa ra một con số "trung bình" dễ dẫn đến hiểu nhầm.

Dù mức tiêu thụ mỗi truy vấn trên ChatGPT đã giảm, sự phát triển của trí tuệ nhân tạo AI vẫn đặt ra thách thức lớn ở quy mô toàn hệ thống. Theo báo cáo của International Energy Agency (IEA), nhu cầu điện của các trung tâm dữ liệu toàn cầu có thể tăng gấp đôi vào năm 2026, phần lớn do sự phát triển của AI và điện toán đám mây.

Song song đó, Diễn đàn Kinh tế Thế giới cũng cảnh báo rằng sự mở rộng nhanh chóng của hạ tầng dữ liệu đang tạo áp lực ngày càng lớn lên hệ thống năng lượng, đặc biệt tại các quốc gia có tốc độ số hóa cao.

Điều này cho thấy:

Thách thức không nằm ở "mỗi câu hỏi tốn bao nhiêu điện", mà ở hàng tỷ truy vấn và hệ thống vận hành phía sau chúng.

Người dùng cũng là một phần của bài toán: Cần sử dụng AI có trách nhiệm

Ít được nhắc tới trong các báo cáo hay tranh luận chính sách, nhưng chính hành vi của người dùng đang âm thầm góp phần định hình "dấu chân năng lượng" của AI. Mỗi truy vấn gửi tới ChatGPT hay bất kỳ hệ thống trí tuệ nhân tạo*nào đều kích hoạt một chuỗi xử lý phía sau: máy chủ tính toán, lưu trữ dữ liệu, làm mát hệ thống. Khi hàng triệu, thậm chí hàng tỷ truy vấn diễn ra mỗi ngày, những lựa chọn tưởng chừng nhỏ lẻ của người dùng lại cộng dồn thành tác động lớn.

Thực tế cho thấy, mức tiêu thụ năng lượng của AI không đồng đều. Một câu hỏi đơn giản gần như không đáng kể, nhưng những yêu cầu dài, phức tạp từ viết mã, xử lý dữ liệu đến tạo nội dung đa phương tiện, có thể tiêu tốn nhiều tài nguyên hơn đáng kể.

Khi việc sử dụng AI trở nên phổ biến, nguy cơ xuất hiện một dạng "lãng phí số" là hoàn toàn có thật: sử dụng công nghệ vượt quá nhu cầu thực tế, hoặc coi AI như một công cụ tiêu khiển thay vì phục vụ mục đích rõ ràng.

Trong bối cảnh đó, ý thức sử dụng công nghệ sẽ trở thành một phần của phát triển bền vững. Cũng như việc tiết kiệm điện hay hạn chế rác thải nhựa đã dần trở thành thói quen xã hội, việc sử dụng AI một cách có trách nhiệm đặt câu hỏi cần thiết, tối ưu truy vấn, tránh lạm dụng sẽ là một chuẩn mực mới của thời đại số.

Trong một thế giới mà công nghệ đã trở thành nền tảng của tăng trưởng kinh tế và đổi mới sáng tạo, việc từ chối sử dụng AI gần như không phải là phương án khả thi. Nhưng phát triển không kiểm soát cũng không phải con đường bền vững.

AI sẽ tiếp tục phát triển, nhanh hơn và sâu rộng hơn. Do đó, quyền năng con người thuộc về năng lực kiểm soát và định hướng công nghệ. AI sẽ không phải là gánh nặng năng lượng, mà có thể trở thành giải pháp: phục vụ con người, thúc đẩy tiến bộ, thay thế nguồn lực cần thiết cho các thế hệ mai sau.

Đỗ Tho