Chào mừng Ngày hội Văn hóa dân tộc Chăm lần thứ VI năm 2026: Đặc sắc nghi lễ truyền thống dân tộc Chăm

Một trong những hoạt động mở đầu Ngày hội Văn hóa dân tộc Chăm lần thứ VI là các màn trình diễn, giới thiệu trích đoạn lễ hội, nghi thức sinh hoạt văn hóa truyền thống của đồng bào Chăm. Tại đây, những nghi lễ đặc sắc được tái hiện sống động dưới hình thức sân khấu hóa, giúp người dân và du khách hiểu hơn về nét đẹp, giá trị độc đáo của các di sản văn hóa đang được lưu truyền khắp mọi miền đất nước.

Những di sản độc đáo

Với vai trò chủ nhà, đoàn nghệ nhân tỉnh Khánh Hòa lĩnh ấn mở đầu buổi trình diễn với trích đoạn nghi lễ Rija Harei (lễ múa ban ngày) đầu năm mới cầu sức khỏe, bình an và xin phép tổ tiên thực hiện các công việc, sự kiện quan trọng mà tộc họ sắp tổ chức.Trên sân khấu, các nghệ nhân hóa thân vào các vai, từ chủ tế lễ Rija Harei là ông Maduen (thầy vỗ trống paranưng), ông Kaing (thầy bóng đảm nhiệm việc múa lễ) đến đội nhạc cụ truyền thống gồm: Trống đôi ghinăng, trống paranưng, kèn saranai, chiêng, lục lạc, mõ, cùng những phụ nữ trong vai bà con tộc họ. Khi lễ vật được chuẩn bị xong, các chủ tế ngồi vào bàn tổ cúng lễ; bà con tộc họ, gia đình ngồi xung quanh rạp lễ, cũng là lúc trích đoạn kể về các vị thần trong nghi lễ Rija Harei chính thức bắt đầu.

Màn tái hiện lễ cưới truyền thống của người Chăm Hồi giáo Islam của các nghệ nhân tỉnh An Giang.

Qua màn trình diễn, khán giả hiểu hơn về hệ thống thần linh của người Chăm như: Pô Tang; Pô Riyak; Pô Tang Ahao; Pô Nai; Pô Haniim Par; Patra và Pô Sah Inư... Trong không gian linh thiêng, ông Maduen vừa vỗ trống paranưng vừa hát ca ngợi công lao, sự tích của các vị thần, hòa cùng các điệu múa với các đạo cụ như: Quạt, khăn màu đỏ, cây mía, cây roi... của ông Kaing. Anh Thuận Ngọc Vũ Linh (thôn Bình Nghĩa, xã Ninh Hải) - thành viên đoàn Khánh Hòa cho biết: “Hơn 30 nghệ nhân và diễn viên quần chúng trong đoàn đã nỗ lực tập luyện suốt gần 1 tháng với niềm tự hào được góp phần giới thiệu nét đẹp văn hóa độc đáo của các làng Chăm đến với đông đảo công chúng".

Trình diễn nghi lễ Rija Harei của các nghệ nhân tỉnh Khánh Hòa.

Màn múa cắn lửa trong trình diễn lễ hội phong chức thầy cả hệ phái Kadhar của người Chăm Bàlamôn Bình Thuận.

Chương trình tiếp nối với những phần giới thiệu đặc sắc của các đoàn nghệ nhân đến từ tỉnh Lâm Đồng, Gia Lai, An Giang, Đắk Lắk, Tây Ninh. Tại đây, người dân và du khách được thưởng thức màn tái hiện lễ hội phong chức thầy cả hệ phái Kadhar của người Chăm Bàlamôn Bình Thuận (tỉnh Lâm Đồng). Các nghệ nhân, chức sắc đã cùng nhau thể hiện những nghi thức như: Phạt mộc, tẩy thể, đặc biệt là những màn múa gang tay, múa cắn lửa. Cùng với đó là những điệu múa váy, hát đối đáp giao duyên, điệu múa phồn thực để bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc với tổ mẫu, cũng như thể hiện cho sự giao hòa của trời đất.

Nghi lễ cúng Thần làng (Quai Yang Chamq) của đoàn nghệ nhân Chăm Hroi đến từ tỉnh Gia Lai.

Đoàn nghệ nhân Chăm Hroi đến từ tỉnh Gia Lai lại đưa người xem đến không gian linh thiêng của lễ cúng Thần làng (Quai Yang Chamq) biểu đạt lòng thành kính đối với các vị thần linh, đồng thời gửi gắm ước vọng mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, cuộc sống bình yên.

Với đoàn nghệ nhân đến từ tỉnh An Giang, khán giả được xem màn tái hiện đặc sắc một phần lễ cưới truyền thống của người Chăm Hồi giáo Islam. Trên sân khấu được bày biện công phu, đẹp mắt, các nghệ nhân trong những bộ trang phục truyền thống thực hiện nghi lễ Pengan Tin (hay còn gọi là lễ đưa rể đến thánh đường) để tiến hành lễ Nikah (lễ bắt tay giao con), hòa cùng những lời đọc kinh Koran cầu nguyện cho ngày vui được diễn ra tốt đẹp.

Các nghệ nhân đến từ tỉnh Đắk Lắk mang tới lễ Quại Pook Ai (lễ mừng sức khỏe) - một nghi lễ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong đời sống tâm linh của cộng đồng người Chăm, giúp khán giả được hiểu về ý nghĩa của những lễ vật dâng cúng thần linh bày biện xung quanh cây nêu.

Các nghệ nhân đến từ tỉnh Đắk Lắk tái hiện lễ Quại Pook Ai (lễ mừng sức khỏe).

Trình diễn sau cùng là phần phục dựng đám cưới của người Chăm Hồi giáo Islam của đoàn nghệ nhân đến từ tỉnh Tây Ninh, cho thấy phần nào không khí náo nức trong xóm làng người Chăm Hồi giáo Islam khi có lễ cưới.

Giữ gìn và lan tỏa

Những nghi thức, lễ hội ấy không chỉ là phần quan trọng trong đời sống văn hóa, tâm linh mà còn là những dấu ấn truyền thống, niềm tự hào của các cộng đồng người Chăm hôm nay. Chị Falahy Gah (xã Mỹ Đức, tỉnh An Giang) chia sẻ: “Tôi rất vui và tự hào vì được tham gia đoàn nghệ nhân trình diễn lễ cưới truyền thống của người Chăm Hồi giáo Islam, được giao lưu, gặp gỡ thêm những người bạn mới và góp phần giới thiệu nét đẹp văn hóa cộng đồng người Chăm nơi tôi sinh sống. Tôi đã nỗ lực tập luyện gần 1 tháng để có được màn trình diễn trọn vẹn. Người Chăm Hồi giáo Islam quê tôi vẫn thường xuyên tổ chức lễ cưới theo nghi thức truyền thống này, nhất là vào dịp đầu năm mới hoặc sau tháng chay Ramadan".

Với vai trò giám khảo, ông Nông Quốc Thành - Chủ tịch Hội đồng Nghệ thuật các hoạt động văn hóa, du lịch Ngày hội Văn hóa dân tộc Chăm lần thứ VI cho biết: "Phần trình diễn của 6 đoàn nghệ nhân đã thể hiện rõ nét các sắc màu văn hóa truyền thống và tín ngưỡng dân gian của người Chăm. Mỗi đoàn có những nét đặc sắc, độc đáo riêng, nhưng tựu chung là hướng đến việc giữ gìn giá trị văn hóa của cộng đồng. Đây không chỉ là niềm tự hào của các cộng đồng người Chăm khi được giao lưu, giới thiệu di sản văn hóa nhằm tạo động lực bảo tồn mà còn là cơ hội quý báu giúp người dân và du khách tiếp cận, hiểu sâu hơn về những tinh hoa văn hóa đáng quý thông qua hình thức sân khấu hóa đầy sinh động".

GIANG ĐÌNH