Chàng thạc sĩ bỏ phố về quê, bắt đầu khởi nghiệp bằng loài nấm 'đắt đỏ'

Giấc mơ của người con nhà nông, không để nông nghiệp Việt Nam mãi “đi sau”

Sau khi tốt nghiệp thạc sĩ Công nghệ sinh học, anh Trần Tài (SN 1991) có trong tay nhiều cơ hội việc làm ổn định. Thế nhưng, thay vì chọn một lối đi “an toàn”, anh quyết định trở về quê khởi nghiệp. Quyết định ấy bắt nguồn từ một trăn trở giản dị nhưng dai dẳng là vì sao những kiến thức trong phòng thí nghiệm lại khó đi vào thực tiễn sản xuất? Từ câu hỏi đó, hành trình gắn bó với nấm đắt đỏ là đông trùng hạ thảo của anh chính thức bắt đầu.

Sản phẩm đông trùng hạ thảo của anh Trần Tài

Chia sẻ với PV, anh cho biết mình lớn lên trong một gia đình thuần nông, sớm quen với cảnh mùa vụ bấp bênh - nơi công sức bỏ ra không phải lúc nào cũng tương xứng với giá trị thu về. Chính những trải nghiệm đó đã thôi thúc anh nuôi dưỡng một mong muốn bền bỉ là đưa khoa học - công nghệ đến gần hơn với ruộng đồng, để người nông dân có thể làm nông theo một cách khác.

Những ngày đầu, lựa chọn của anh không nhận được nhiều sự ủng hộ. Không ít người hoài nghi khi một người trẻ có bằng cấp lại quay về “làm nông”. Ngay cả gia đình cũng từng phản đối. Nhưng với anh, nếu làm bằng tri thức và sự kiên trì, con đường đó dù chậm vẫn có thể đi xa.

Anh Trần Tài bên những lô sản phẩm nấm của mình

Anh chọn nấm bởi đây là lĩnh vực hội tụ ba yếu tố: giá trị khoa học, giá trị kinh tế và giá trị sức khỏe cộng đồng. Đặc biệt, đông trùng hạ thảo là một dược liệu quý, phụ thuộc nhập khẩu, giá cao, khó tiếp cận với người tiêu dùng trong nước.

“Tôi muốn chứng minh Việt Nam hoàn toàn có thể sản xuất được loại dược liệu này, với chất lượng tốt nhưng giá thành hợp lý hơn”, anh nói.

Hành trình của anh Trần Tài kéo dài nhiều năm, với không ít lần thử - sai và điều chỉnh liên tục nhiều lần.

Tuy nhiên, đông trùng hạ thảo là một trong những đối tượng nuôi trồng “khó tính” nhất. Khí hậu nhiệt đới với nhiệt độ, độ ẩm biến động mạnh là rào cản lớn, trong khi loại nấm này lại đòi hỏi môi trường ổn định gần như tuyệt đối. Chỉ cần sai lệch nhỏ về nhiệt độ, ánh sáng, CO₂ hay vi sinh, toàn bộ quá trình nuôi cấy có thể thất bại.

Không phụ thuộc vào điều kiện tự nhiên, anh Trần Tài chọn hướng khó hơn là thiết kế “khí hậu nhân tạo”, mô phỏng chính xác môi trường sinh trưởng tối ưu của đông trùng hạ thảo trong phòng nuôi.

“Điểm cốt lõi tạo nên sự khác biệt của mô hình là ứng dụng công nghệ sinh học và tự động hóa, kết hợp với tư duy nông nghiệp tuần hoàn”, anh Trần Tài cho biết.

Hiện nay, hệ thống sản xuất được vận hành trên diện tích khoảng 1.250 m², gồm nhiều phòng nuôi chuyên biệt, thiết kế khép kín theo quy trình một chiều. Mức độ tự động hóa đạt trên 80%, cho phép kiểm soát đồng bộ các yếu tố môi trường, từ đó giữ chất lượng sản phẩm ổn định.

Theo anh Tài, điều quan trọng không nằm ở diện tích lớn hay nhỏ, mà ở khả năng kiểm soát và mở rộng linh hoạt. Khi quy trình đã được chuẩn hóa, việc tăng công suất không đồng nghĩa với đánh đổi chất lượng.

Cụ thể, hệ thống nuôi cấy vi sinh và kiểm soát môi trường giúp sản phẩm đạt độ đồng đều cao, ổn định về hoạt chất. Toàn bộ quy trình từ giống - nuôi trồng - chế biến - đóng gói được khép kín, đảm bảo khả năng truy xuất nguồn gốc. Đồng thời, các nguyên liệu sẵn có như gạo lứt, đậu nành, trứng gà hay phụ phẩm sau thu hoạch được tận dụng làm giá thể, hướng tới mô hình sản xuất xanh, hạn chế chất thải. Nhờ đó, tỷ lệ thành công trong nuôi trồng hiện đạt trên 97%, con số không dễ đạt được trong lĩnh vực này.

Mở đường cho người trẻ quay lại với nông nghiệp

Sau gần một thập kỷ, mô hình của anh Trần Tài không chỉ dừng lại ở việc sản xuất, cơ sở hiện cung cấp ra thị trường hàng trăm kg đông trùng hạ thảo mỗi năm, đồng thời phát triển 8 dòng sản phẩm chế biến. Trong đó, có sản phẩm đạt chuẩn OCOP 4 sao và nhiều sản phẩm đạt OCOP 3 sao.

Tuy nhiên, điều đáng chú ý hơn nằm ở khả năng lan tỏa, mô hình này đã trở thành điểm đến học hỏi của nhiều thanh niên nông thôn. Không chỉ cung cấp giống, anh trực tiếp chuyển giao quy trình, đào tạo kỹ thuật, giúp hơn 50 lao động trong và ngoài địa phương có thể tự vận hành mô hình trồng nấm.

Anh Trần Tài (thứ 5 từ trái sang) đạt giải khởi nghiệp thanh niên nông thôn năm 2025

Với quy trình được chuẩn hóa, ngay cả những người chưa có nền tảng chuyên môn cũng có thể tiếp cận sau thời gian đào tạo ngắn. Từ đó, không ít mô hình mới đã được hình thành tại các địa phương khác.

Song song đó, anh còn hợp tác phát triển các mô hình nấm dược liệu ở nhiều tỉnh, từng bước mở rộng hệ sinh thái sản xuất thay vì chỉ dừng lại ở một cơ sở riêng lẻ.

Trong năm 2025, anh Trần Tài đã đạt vô số giải thưởng, tiêu biểu trong đó là giải nhì cuộc thi dự án khởi nghiệp thanh niên nông thôn năm 2025; Giải thưởng Lương Định Của; vinh dự là Công dân trẻ tiêu biểu Tp.HCM; Gương "Thanh niên nông thôn làm kinh tế giỏi Tp.HCM"; giải nhì Hội thi Sáng tạo kỹ thuật nhà nông do Hội Nông dân Tp.HCM tổ chức.

Phạm Thị Mỹ Hậu