Chăn nuôi Việt Nam trước áp lực nâng chuẩn trong 'cuộc đua' thương mại

Trong bối cảnh dịch bệnh động vật diễn biến phức tạp và yêu cầu thương mại ngày càng khắt khe, ngành chăn nuôi Việt Nam cần chuyển từ ứng phó sang chủ động phòng ngừa, lấy an toàn sinh học và tiêu chuẩn quốc tế làm nền tảng phát triển.

Thông điệp này được Tiến sĩ Scott Newman, Chuyên gia cao cấp về Sản xuất và Sức khỏe Động vật, Văn phòng Khu vực châu Á - Thái Bình Dương của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO), nhấn mạnh bên lề Hội nghị châu Á - Thái Bình Dương về Chuyển đổi Chăn nuôi Bền vững (24–26/3/2026) tại Hà Nội.

Tiến sĩ Scott Newman, Chuyên gia cao cấp về Sản xuất và Sức khỏe Động vật, Văn phòng Khu vực châu Á - Thái Bình Dương của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO). Ảnh: Kiều Thoan Thu

Theo ông Newman, Việt Nam đang đối mặt nhiều rủi ro dịch bệnh gắn với đa dạng hệ thống sản xuất và vật nuôi. Cúm gia cầm độc lực cao tiếp tục là thách thức kéo dài từ đầu những năm 2000, chưa thể kiểm soát triệt để do virus liên tục biến đổi, dù đã triển khai tiêm vaccine và tăng cường an toàn sinh học.

Dịch tả lợn châu Phi vẫn là mối đe dọa lớn trong bối cảnh tổng đàn lợn quy mô lớn và hoạt động thương mại xuyên biên giới diễn ra thường xuyên. Bên cạnh đó, các bệnh mới nổi như dịch tả gia súc nhỏ (PPR) đang gia tăng nguy cơ do năng lực kiểm soát còn hạn chế.

Đặc thù biên giới dài, giao thương sôi động khiến nguy cơ dịch bệnh không chỉ đến từ nội tại mà còn chịu tác động từ khu vực. Dù đã áp dụng nhiều biện pháp như an toàn sinh học, tiêm vaccine, kiểm soát xuất nhập khẩu, hoạt động vận chuyển không chính thức vẫn tiềm ẩn nguy cơ làm lây lan dịch bệnh.

Một số mầm bệnh có khả năng lây truyền hai chiều giữa vật nuôi và động vật hoang dã, thậm chí sang người, đặt ra yêu cầu kiểm soát theo cách tiếp cận “Một sức khỏe” (One Health), thay vì xử lý riêng lẻ từng khâu. Trong bối cảnh hậu COVID-19, nguy cơ bệnh lây từ động vật sang người tiếp tục gia tăng.

Theo ông Newman, giải pháp then chốt là kiểm soát dịch ngay từ nguồn và ngăn chặn lây lan giữa các hệ sinh thái.

Nâng chuẩn an toàn thực phẩm và kiểm soát kháng sinh

Tiến sĩ Scott Newman điều phối một phiên thảo luận về những thách thức khu vực trong chuyển đổi chăn nuôi bền vững tại Hội nghị châu Á-Thái Bình Dương tổ chức tại Hà Nội từ ngày 24 đến 26-3-2026. Ảnh: Kiều Thoan Thu

Song song kiểm soát dịch bệnh, Việt Nam cần nâng cao tiêu chuẩn an toàn thực phẩm theo Codex nhằm đáp ứng cả thị trường trong nước và xuất khẩu.

Các yêu cầu này bao gồm kiểm soát dư lượng hóa chất, kim loại nặng, độc tố và đặc biệt là sử dụng kháng sinh. Việc lạm dụng kháng sinh làm gia tăng nguy cơ kháng kháng sinh (AMR), trong khi các thị trường nhập khẩu ngày càng siết chặt tiêu chuẩn.

Theo chuyên gia FAO, quản lý tốt Codex và AMR không chỉ giúp giảm rủi ro dịch bệnh mà còn mở rộng cơ hội thương mại, nâng cao thu nhập cho người chăn nuôi. Ngược lại, dịch bệnh có thể gây gián đoạn chuỗi cung ứng, buộc tiêu hủy vật nuôi và gây thiệt hại lớn về kinh tế.

Các tiêu chuẩn quốc tế về phúc lợi động vật và bảo tồn cũng ngày càng được áp dụng chặt chẽ, đặc biệt với các loài thuộc danh mục bảo vệ của IUCN.

Kiểm soát dịch từ cơ sở

Trang trại nuôi gà giống của hộ ông Hoàng Mạnh Ngọc ở Đông Anh, Hà Nội. Ảnh: Ngọc Ánh

Đối với dịch tả lợn châu Phi, ông Newman nhấn mạnh kiểm soát dịch phải bắt đầu từ cấp cơ sở, do tính đa dạng của mô hình chăn nuôi.

Người chăn nuôi cần nắm rõ cơ chế lây lan, nhận diện rủi ro và tuân thủ nghiêm các biện pháp an toàn sinh học, kể cả ở quy mô nhỏ lẻ.

Hệ thống khuyến nông và chính quyền địa phương giữ vai trò then chốt trong hỗ trợ kỹ thuật, nâng cao nhận thức và hướng dẫn xử lý dịch. Đây là yếu tố quyết định hiệu quả phòng, chống dịch và duy trì ổn định sản xuất.

Trong dài hạn, kiểm soát dịch bệnh không chỉ nhằm bảo vệ sản xuất trong nước mà còn tạo dư địa nâng cao giá trị và mở rộng thị trường cho ngành chăn nuôi Việt Nam.

Kiều Thoan Thu