Chạm vào hồn cốt dân tộc qua hành trình 'Ký ức Cột Cờ' Hà Nội

Cột cờ Hà Nội. Ảnh: Minh Đức

Kiến trúc kỳ đài và dấu ấn vương triều Nguyễn

Khởi công xây dựng năm 1805, hoàn thành năm 1812 dưới thời vua Gia Long, Cột cờ Hà Nội đóng vai trò đài quan sát chiến lược quan trọng phía Nam thành Thăng Long. Quan sát thực tế công trình, người xem dễ dàng nhận thấy sự kết hợp hài hòa giữa công năng quân sự và tư duy triết học phương Đông sâu sắc.

Cấu trúc gồm ba tầng đế hình tháp vuông chồng lên nhau, thu nhỏ dần từ dưới lên trên tạo thế đứng vững chãi trước gió bão. Tầng đế thứ nhất cao 3,1m, tầng thứ hai cao 3,7m và tầng thứ ba cao nhất với 5,1m. Tổng chiều cao toàn bộ công trình đạt tới 33,4m, tính cả cán cờ lên đến hơn 40m. Lớp gạch nung thủ công màu đỏ sẫm đặc trưng thời Nguyễn bao phủ mặt ngoài tạo vẻ thâm nghiêm, cổ kính.

Mỗi tầng đế mang ý nghĩa riêng biệt gửi gắm qua tên các cửa hướng về bốn phương. Tầng thứ hai sở hữu ba cửa mang tên gọi đầy chất thơ: cửa hướng Đông ghi chữ "Nghênh Húc" mang hàm ý đón ánh nắng ban mai, cửa hướng Tây ghi "Hồi Quang" chỉ ánh sáng phản chiếu, cửa hướng Nam ghi "Hướng Minh" thể hiện khát vọng hướng tới sự sáng suốt.

Việc lựa chọn tên gọi chứng tỏ tầm vóc văn hóa người xưa, không chỉ coi trọng tính thực dụng mà còn đề cao sự giao hòa thiên nhiên cùng đạo trị quốc. Bước chân vào bên trong, khách tham quan phải leo qua 54 bậc thang xoắn ốc nhỏ hẹp dẫn lên đỉnh. Không gian bên trong hơi tối, mang không khí trầm mặc, hơi lạnh đá cổ vương vấn trên từng đầu ngón tay khi vịn vào vách tường.

Một cổng và những bậc thang đã nhuốm màu thời gian dẫn lên tầng đế thứ hai của Cột cờ Hà Nội. Ảnh: Minh Đức

Hệ thống cửa sổ hình hoa cúc tám cánh chạy dọc thân tháp hình bát giác cung cấp ánh sáng tự nhiên, giúp thông gió, đồng thời đóng vai trò lỗ mai nha phục vụ quan sát quân sự. Lối kiến trúc cho phép người đứng từ trên cao bao quát toàn bộ khu vực phía Nam thành, kịp thời phát hiện mọi biến động từ xa.

Những thông tin chi tiết về sơ đồ cấu trúc cũng như giá trị biểu tượng Cột cờ xuất hiện đầy đủ trên các bảng giới thiệu tại khu trưng bày. Nhiều tài liệu cổ ghi chép quá trình thi công tỉ mỉ, khẳng định tầm quan trọng Kỳ đài trong hệ thống phòng thủ triều Nguyễn. Sự tồn tại bền bỉ Cột cờ qua hai cuộc kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ, khi nhiều phần Hoàng thành chịu cảnh tàn phá, minh chứng sức sống mãnh liệt một biểu tượng văn hóa.

Dưới chân tháp, ông Nguyễn Hoàng Nam, một du khách 50 tuổi đến từ thành phố Hồ Chí Minh chia sẻ: "Tôi ấp ủ ước nguyện đứng dưới chân Cột cờ Hà Nội từ rất lâu rồi. Cảm xúc bồi hồi khó tả xâm chiếm tâm trí khi bàn tay trực tiếp chạm vào lớp gạch vồ xưa cũ. Những trang sử vốn xuất hiện qua sách vở nay hiện lên sống động, chân thực lạ thường trước mắt tôi. Tour tham quan này giúp tôi thấu hiểu sâu sắc hơn giá trị độc lập, tự do qua từng kỷ vật đơn sơ của thế hệ đi trước". Những lời tâm sự chân thành từ một người con phương xa khiến không gian di tích trở nên ấm áp, tràn đầy sức sống.

Chân dung lịch sử qua những hiện vật vô giá

Phần hấp dẫn nhất tour tham quan nằm tại khu vực trưng bày chuyên đề “Kỳ đài Cột cờ Hà Nội”. Tại đây, du khách bắt gặp hình ảnh hiếm có về các sự kiện lịch sử trọng đại gắn liền kỳ đài. Bảng thông tin "Lễ chào cờ lịch sử" tái hiện không khí ngày 10/10/1954, khi đoàn quân chiến thắng tiến về giải phóng Thủ đô. Hình ảnh lá cờ đỏ sao vàng tung bay trên đỉnh tháp trong tiếng nhạc Tiến quân ca hào hùng giữa biển người hò reo đem lại cảm xúc nghẹn ngào cho bất cứ ai chứng kiến. Bộ quân phục chiến sĩ Điện Biên năm xưa, chiếc ba lô sờn cũ cùng mũ nan giản dị đặt trong tủ kính trở thành hiện vật biết nói, nhắc nhở hy sinh thầm lặng bao lớp người đi trước. Những kỷ vật ấy tuy nhỏ bé song mang sức nặng nghìn năm, nối dài mạch ngầm yêu nước chảy trong huyết quản mỗi người Việt.

Toàn cảnh không gian trưng bày tour tham quan Kỳ đài Cột cờ Hà Nội và một số bảng trưng bày, hiện vật tiêu biểu của từng thời kỳ. Ảnh: Minh Đức

Các bảng tư liệu khác kể câu chuyện giai đoạn chiếm đóng quân đội Pháp cùng biến đổi di tích. Những bức ảnh đen trắng cho thấy thay đổi cảnh quan xung quanh Cột cờ qua các thời kỳ, từ một đài quan sát quân sự bị bao vây bởi công trình công sự thực dân đến khi trở thành biểu tượng độc lập nước Việt Nam mới. Sự đối lập những năm tháng đau thương và ngày vui giải phóng khắc họa rõ nét sức mạnh ý chí dân tộc. Thông tin việc lựa chọn quốc kỳ, ý nghĩa màu cờ đỏ, ngôi sao vàng năm cánh trình bày súc tích, giúp du khách nắm bắt nhanh chóng mạch nguồn lịch sử. Khu trưng bày còn lưu giữ những viên gạch vồ, mảng phù điêu gốc, minh chứng cho sự tinh xảo trong kỹ thuật xây dựng từ thế kỷ XIX.

Tour tham quan không chỉ cung cấp kiến thức khô khan mà tạo ra tương tác cảm xúc mạnh mẽ. Việc sắp xếp nội dung từ kiến trúc đến lịch sử, sau cùng dẫn dắt người xem lên tới đỉnh cao nhất để ngắm nhìn lá cờ đỏ sao vàng tung bay trên nền trời xanh thể hiện tư duy logic chặt chẽ. Đứng từ sân thượng tầng đế thứ ba, nhìn lên thân tháp uy nghi với lỗ thông gió tinh xảo, du khách cảm nhận rõ sự vững chãi một công trình vượt qua hàng thế kỷ bão táp. Ngôi sao trên đỉnh tháp không chỉ biểu tượng chủ quyền mà còn khẳng định khát vọng hòa bình cháy bỏng nhân dân Việt Nam.

Sức hấp dẫn tour tham quan còn đến từ sự tĩnh lặng giữa phố phường nhộn nhịp. Khi bước qua những vòm cửa đá thấp, tiếng xe cộ ngoài kia dường như lùi xa, nhường chỗ cho tiếng gió rít qua ô cửa hoa cúc. Cảm giác chinh phục 54 bậc thang dốc mang đến trải nghiệm vật lý thú vị, buộc người tham gia phải tập trung, chậm rãi cảm nhận từng nhịp thở di sản.

Tour tham quan Ký ức Cột cờ Hà Nội. Ảnh: Minh Đức

Nhiều du khách quốc tế bày tỏ sự thán phục trước khả năng chịu lực công trình qua hàng trăm năm mà không cần đến bê tông cốt thép hiện đại. Điều này đặt ra câu hỏi về trí tuệ bậc thầy của những người thợ xây dựng thời xưa, đồng thời nhắc nhở chúng ta về trách nhiệm bảo tồn những giá trị vật thể lẫn phi vật thể đang hiện hữu.

Kết thúc hành trình, mỗi người đều mang theo suy tư riêng về trách nhiệm giữ gìn di sản. Cột cờ Hà Nội vẫn đứng đó, lặng lẽ quan sát sự đổi thay thành phố qua từng ngày. Tour "Ký ức Cột Cờ" thực sự thành công khi biến một di tích lịch sử thành không gian văn hóa sống động, nơi quá khứ và hiện tại giao thoa.

Những viên gạch vồ nứt vỡ theo thời gian hay bậc đá mòn dấu chân người qua lại đều chứa đựng sức mạnh tinh thần vô giá. Sự kết nối giúp di sản không bị lãng quên trong nhịp sống hối hả đô thị hiện đại, thay vào đó, nó tiếp tục truyền lửa cho thế hệ mai sau về lòng yêu nước, ý thức tự tôn dân tộc sâu sắc. Một hành trình ngắn ngủi nhưng đủ để đánh thức những cảm xúc thiêng liêng nhất về cội nguồn, về một Việt Nam kiên cường, bền bỉ qua bao phong ba bão táp lịch sử.

Mộc Miên - Minh Đức