Chăm sóc người cao tuổi ban ngày ở Tây Hồ - Kỳ 3: Để nơi 'bán trú' thành ngôi nhà thứ hai

Không bắt đầu bằng khuôn mẫu có sẵn

Trước khi những người cao tuổi đầu tiên bước vào số 14 Quảng An, ThS.BS Lưu Văn Báu, Giám đốc Trạm Y tế phường Tây Hồ, cùng các đồng nghiệp đã dành khá nhiều thời gian tìm hiểu cách tổ chức một cơ sở chăm sóc ban ngày.

Niềm vui gặp mặt đầu ngày của các cụ ông, cụ bà tại cơ sở Tây Hồ. Ảnh: Đông Mai

Tây Hồ là địa bàn thứ sáu của Hà Nội triển khai thí điểm mô hình này. Bởi vậy, những cơ sở triển khai trước đó tại Việt Hưng, Bồ Đề, Quốc Oai, Đống Đa, Long Biên… trở thành nguồn tham khảo cho đội ngũ y tế phường, từ cách bố trí không gian đến tổ chức sinh hoạt và chăm sóc người cao tuổi theo hình thức bán trú.

Tuy nhiên, mỗi điểm thí điểm được Hà Nội yêu cầu xây dựng cách vận hành trên cơ sở nhu cầu, điều kiện thực tế và đặc thù của địa bàn. Sau khi tìm hiểu những mô hình đi trước, các cán bộ y tế Tây Hồ vẫn trở về với những câu hỏi cụ thể: người cao tuổi ở đây cần gì và cơ sở có thể tổ chức việc chăm sóc ra sao cho phù hợp.

Một thuận lợi của Tây Hồ nằm ngay ở địa điểm được lựa chọn. Khu nhà của Trạm Y tế phường Quảng An cũ tại số 14 Quảng An tuy không lớn nhưng có vị trí đẹp, thuận tiện kết nối và đủ điều kiện để cải tạo, sắp xếp lại cho mô hình. Trên mặt bằng sẵn có, các khu kiểm tra sức khỏe, vận động, phục hồi chức năng, trị liệu, sinh hoạt chung, ăn uống và nghỉ trưa lần lượt được bố trí.

Nhưng một cơ sở phù hợp chỉ là khởi đầu. Việc tổ chức chăm sóc phải tính đến những người sẽ có mặt tại đây mỗi ngày, với tuổi tác, sức khỏe và khả năng tự chăm sóc rất khác nhau. Trong nhóm 20 cụ bà, cụ ông tới cơ sở từ ngày 10/8, có người ngoài 70 tuổi, người đã gần 90; có cụ vẫn tự đi bộ, đạp xe, trong khi người khác cần được hỗ trợ nhiều hơn khi vận động. Một số người lại đang sống với bệnh mạn tính, sử dụng thuốc thường xuyên hoặc cần lưu ý các chỉ số sức khỏe.

2 cụ bà Nguyễn Thị Tuyết Lan (trái, 82 tuổi) và Ngô Thị Lành (87 tuổi) tại cơ sở. Ảnh: Đông Mai

Bởi thế, khi những người cao tuổi đầu tiên bắt đầu sinh hoạt tại số 14 Quảng An, quá trình chuẩn bị cũng chuyển sang một giai đoạn khác. Những phương án được xây dựng trước ngày khai trương giờ được đối chiếu với cách từng người ăn, nghỉ, vận động và tham gia các hoạt động mỗi ngày.

Và theo các nhân viên y tế tại cơ sở, những ngày đầu vận hành giúp đội ngũ nhận ra rõ hơn những điểm cần điều chỉnh. Cùng một bài tập, có cụ thực hiện tương đối dễ dàng, có cụ cần hỗ trợ. Có cụ vào buổi sáng có một vài chỉ số sức khỏe bất thường cần kiểm tra lại trong ngày; có người tuổi cao, đi lại khó khăn, cần được chú ý hơn khi di chuyển hoặc lên xuống cầu thang. Vì vậy, lịch sinh hoạt chung được duy trì, nhưng việc theo dõi và hỗ trợ được điều chỉnh theo tình trạng sức khỏe, khả năng vận động của từng người.

"Chúng tôi luôn rút kinh nghiệm hằng ngày, đối với từng cụ và từng hoạt động, để làm sao có những hoạt động ngày càng phù hợp, hiệu quả và chất lượng hơn", bác sĩ Lưu Văn Báu cho biết.

Thực tế, đội ngũ tham gia chăm sóc tại số 14 Quảng An hiện đều là những cán bộ đang đảm nhiệm công việc thường xuyên của y tế cơ sở. Ngoài thời gian dành cho người cao tuổi, họ vẫn tiếp tục thực hiện các nhiệm vụ về y tế công cộng, y tế dự phòng và chăm sóc sức khỏe trên địa bàn. Việc vận hành thêm mô hình vì thế làm khối lượng công việc tăng lên, đòi hỏi đội ngũ dành thêm thời gian và công sức để bảo đảm mọi nhiệm vụ.

hS.BS Lưu Văn Báu, Giám đốc Trạm Y tế phường Tây Hồ,

"Tất nhiên, chúng tôi cũng phải cố gắng rất nhiều. Nhưng khi cơ sở đi vào hoạt động, tất cả đều thấy rõ các cụ rất cần một nơi như thế này. Mọi người đều vui khi Tây Hồ là một trong những phường đầu tiên có mô hình chăm sóc người cao tuổi theo cách mới", một nữ nhân viên y tế chia sẻ.

Mong muốn có thêm những cơ sở chăm sóc ban ngày

Trong cuộc trò chuyện, bác sĩ Lưu Văn Báu nhắc tới một nhu cầu đang hiện diện khá rõ ở người cao tuổi tại đô thị. Tại đó, nhiều người vẫn sống cùng con cháu, tự lo được những sinh hoạt cơ bản và chưa cần đến một cơ sở chăm sóc thường xuyên. Nhưng tuổi càng cao, việc theo dõi sức khỏe các cụ càng trở nên cần thiết, nhất là với những người đang sống cùng một hoặc nhiều bệnh mạn tính. Chưa kể, việc được theo dõi thường xuyên cũng giúp các cụ yên tâm hơn trong sinh hoạt hằng ngày.

"Cũng phải nói tới một vấn đề khác: nhiều cụ sức khỏe không tốt nhưng con cháu lại thường xuyên đi làm, đi học. Việc thiếu người ở bên trong nhiều giờ có thể trở thành mối lo của cả gia đình", bác sĩ Báu nói. Theo ông, mô hình đang triển khai tại Tây Hồ đáp ứng khá trực tiếp nhu cầu này, khi vào ban ngày, các cụ có cán bộ y tế chăm sóc, theo dõi sức khỏe, đồng thời được hướng dẫn thêm những kiến thức cần thiết để tự chăm sóc bản thân.

Xa hơn, cách tổ chức bán trú còn phù hợp với một nhu cầu khác của tuổi già. Với nhiều người, căn nhà đã gắn bó hàng chục năm, con cháu, hàng xóm và những nếp sinh hoạt quen thuộc là những phần khó tách rời khỏi cuộc sống. Các cụ đến cơ sở vào ban ngày để được chăm sóc, vận động và sinh hoạt, nhưng cuối chiều vẫn trở về nhà, tiếp tục cuộc sống bên gia đình.

Các đại biểu khai trương cơ sở chăm sóc người cao tuổi ban ngày phường Tây Hồ vào ngafy10/2. Ảnh:PTH

Chính những người đang chăm sóc người cao tuổi tại số 14 Quảng An cũng hiểu rõ nhu cầu ấy, bởi đây là câu chuyện rất gần với đời sống của mỗi gia đình. Từ những gì trực tiếp chứng kiến tại Tây Hồ, nhiều cán bộ chia sẻ những hy vọng về việc mô hình có thể được phát triển ở nhiều nơi hơn, để người cao tuổi thuận tiện tiếp cận ngay tại khu vực mình sinh sống.

Cách nhìn ấy cũng được bác sĩ Báu nhắc đến khi nói về công việc hằng ngày. Như lời ông, các yêu cầu chuyên môn phải được bảo đảm, còn trong cách chăm sóc và ứng xử, ông mong mỗi cán bộ dành cho các cụ sự gần gũi, ân cần như với chính bố mẹ mình.

Ở quy mô toàn thành phố, theo số liệu được công bố, Hà Nội hiện có gần 1,4 triệu người cao tuổi, chiếm hơn 16% dân số. Đến năm 2030, con số này được dự báo có thể đạt khoảng 1,71 triệu người. So với con số ấy, 6 cơ sở chăm sóc ban ngày hiện nay mới là những thí điểm để thành phố từng bước tìm hướng đáp ứng một nhu cầu được dự báo ngày càng lớn.

Thực tế, mô hình này được xây dựng với sự hỗ trợ của Nhà nước và một phần đóng góp từ người sử dụng. Tại một số cơ sở đã vận hành trước Tây Hồ, mức đóng góp hiện khoảng 200.000 đồng/ngày, thấp hơn khá nhiều so với các cơ sở dưỡng lão tư nhân. Riêng số 14 Quảng An trong thời gian mới vận hành tạm thời chưa thu phí.

Lãnh đạo Hà Nội thăm hỏi người cao tuổi tại cơ sở Tây Hồ. Ảnh: PTH

Để duy trì mức đóng góp như vậy, mỗi ngày chăm sóc cần một nguồn lực lớn hơn nhiều so với khoản tiền người sử dụng trực tiếp chi trả. Đơn cử, chỉ riêng bữa ăn tại số 14 Quảng An đã được chuẩn bị khá đầy đặn, với thực đơn thay đổi hằng ngày gồm thịt, cá, tôm, trứng, đậu phụ, rau, canh và bữa phụ buổi chiều. Có ngày, bữa trưa gồm bò hầm khoai tây, cá trắm rán, đậu phụ sốt nạc vai, rau luộc và canh chua nấu ngao.

Bên cạnh bữa ăn còn là câu chuyện về chi phí cho địa điểm, nhân lực y tế, trang thiết bị, theo dõi sức khỏe, vận động và phục hồi chức năng. Để duy trì những điều kiện ấy với mức đóng góp vừa phải cho nhiều gia đình, sự đầu tư và hỗ trợ nguồn lực của Nhà nước chắc chắn có vai trò quan trọng.

Từ phía người sử dụng, qua những ngày đầu trải nghiệm tại số 14 Quảng An, nhiều người cao tuổi cho biết sẵn sàng đóng góp chi phí để tiếp tục tham gia. Những gì họ nhận được cũng rất cụ thể: một nơi để đến vào ban ngày, có người theo dõi sức khỏe, bữa ăn và giờ nghỉ được chuẩn bị, những hoạt động phù hợp với tuổi tác và những người cùng thế hệ để chuyện trò.

Từ 6 điểm thí điểm hiện nay đến một mạng lưới đủ rộng để nhiều người cao tuổi Hà Nội có thể tiếp cận, chắc chắn đó là một chặng đường dài. Nhưng giá trị của chặng đường ấy đã có thể nhìn thấy từ những ngày đầu ở số 14 Quảng An, cũng như một số địa điểm khác. Nếu những cơ sở như vậy dần hiện diện ở nhiều khu vực của thành phố, "một mái nhà thứ hai" vào ban ngày sẽ trở thành một lựa chọn gần gũi hơn với nhiều người cao tuổi Hà Nội.

Đông Mai