'Cầu nối' nâng cao hiệu quả hòa giải ở cơ sở

Phối hợp tổ chức lớp tập huấn nghiệp vụ

Theo thống kê từ Bộ Tư pháp, báo cáo của 21/34 tỉnh, thành phố và các tổ chức thành viên của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cho thấy, từ tháng 7/2023 đến tháng 6/2025 đã ban hành tổng số 4.670 văn bản liên quan đến công tác hòa giải ở cơ sở. Bên cạnh đó, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp đã phối hợp chặt chẽ với ngành tư pháp tổ chức nhiều lớp tập huấn, hội nghị chuyên đề nhằm nâng cao kỹ năng, nghiệp vụ cho đội ngũ hòa giải viên.

Hội nghị tập huấn nâng cao kiến thức pháp luật và kỹ năng hòa giải cho đội ngũ hòa giải viên ở cơ sở tại xã Ia Khươl, tỉnh Gia Lai. Ảnh: Diệu Anh

Các tài liệu pháp luật thiết thực như Luật Đất đai, Luật Hôn nhân và gia đình, Bộ luật Dân sự, Luật Khiếu nại, Luật Tố cáo… được biên soạn, cấp phát rộng rãi, giúp hòa giải viên có thêm "hành trang pháp lý" khi tham gia giải quyết các vụ việc cụ thể.

Cùng với công tác chỉ đạo, hướng dẫn, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp đặc biệt chú trọng việc củng cố, kiện toàn tổ chức và đội ngũ hòa giải viên. Đến nay, mạng lưới tổ hòa giải đã được thành lập tại 100% khu dân cư trên cả nước. Theo báo cáo, lực lượng cán bộ Mặt trận và các tổ chức thành viên chiếm hơn 52% số hòa giải viên.

Thành phần hòa giải viên ngày càng đa dạng, bao gồm Bí thư chi bộ, Trưởng thôn, Trưởng Ban Công tác Mặt trận, cán bộ các đoàn thể, người có uy tín trong cộng đồng, chức sắc tôn giáo, người am hiểu phong tục tập quán và pháp luật. Ở các địa bàn có đồng bào dân tộc thiểu số, việc bố trí hòa giải viên là người dân tộc đã góp phần nâng cao hiệu quả thuyết phục, tạo sự đồng thuận trong cộng đồng.

Theo số liệu báo cáo của 21/34 tỉnh, thành phố và các tổ chức thành viên của Mặt trận, trong giai đoạn từ 1/7/2023 đến 30/6/2025, các tổ hòa giải trên cả nước đã tiếp nhận và tiến hành hòa giải hơn 200.000 vụ việc, trong đó tỷ lệ hòa giải thành đạt trên 80%, nhiều địa phương đạt trên 90%. Kết quả này phản ánh rõ sự tin tưởng của người dân đối với hoạt động hòa giải ở cơ sở và vai trò nòng cốt của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong việc tổ chức thực hiện hoạt động này.

Một điểm sáng trong thực tiễn triển khai là việc lồng ghép công tác hòa giải ở cơ sở với các phong trào thi đua, cuộc vận động lớn như "Toàn dân đoàn kết xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh", "Dân vận khéo", "Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc". Thông qua đó, hòa giải không chỉ dừng lại ở việc giải quyết mâu thuẫn, tranh chấp mà còn góp phần xây dựng nếp sống văn hóa, củng cố tình làng nghĩa xóm, tạo sự đồng thuận xã hội.

Xây dựng mô hình hiệu quả và phù hợp

Tại các địa bàn dân cư, cán bộ Mặt trận với sự am hiểu địa phương, uy tín cá nhân và khả năng vận động quần chúng đã góp phần quan trọng trong công tác hòa giải ở cơ sở, kịp thời nắm bắt tình hình, chủ động tổ chức hòa giải ở cơ sở ngay khi mâu thuẫn phát sinh.

Đơn cử như tại Quảng Ninh, hiện có 1.452 tổ hòa giải với 9.088 hòa giải viên, Trưởng ban Công tác Mặt trận ở khu dân cư là tổ trưởng tổ hòa giải. Họ đều là những người am hiểu về pháp luật, phong tục, tập quán của địa phương, có uy tín trong cộng đồng dân cư và khả năng vận động, thuyết phục, có tinh thần trách nhiệm và tâm huyết với công tác hòa giải ở cơ sở.

Hội nghị tập huấn nâng cao kiến thức pháp luật và kỹ năng hòa giải cho đội ngũ hòa giải viên ở cơ sở tại xã Ia Khươl, tỉnh Gia Lai. Ảnh: Diệu Anh

Để không ngừng nâng cao chất lượng đội ngũ hòa giải viên, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới, thời gian qua, tỉnh Quảng Ninh đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, trong đó chú trọng xây dựng mô hình "Cấp xã điển hình về hòa giải ở cơ sở", hỗ trợ pháp lý và hướng dẫn thủ tục đề nghị Tòa án công nhận kết quả hòa giải thành theo quy định của pháp luật tố tụng dân sự. Cùng với đó, các nguồn lực xã hội hóa cũng được huy động để hỗ trợ nâng cao năng lực hòa giải viên, kết hợp với việc đánh giá, biểu dương và khen thưởng các tổ chức, cá nhân có nhiều đóng góp tích cực.

Giai đoạn 2023 - 2025, các tổ hòa giải đã tiếp nhận 2.977 vụ việc, bao gồm các tranh chấp về đất đai, quan hệ dân sự, hôn nhân và gia đình, các vụ việc khác thuộc phạm vi hòa giải. Kết quả đã hòa giải thành công 2.616 vụ việc, đạt 87,8%. Kết quả này đã góp phần giải quyết kịp thời các mâu thuẫn, tranh chấp trong cộng đồng, từng bước xây dựng thói quen, ý thức thượng tôn pháp luật của nhân dân, giảm thiểu đơn thư khiếu nại kéo dài và vượt cấp, củng cố tình đoàn kết và bảo đảm an ninh, trật tự tại địa phương.

Theo Bộ Tư pháp, với sự vào cuộc đồng bộ, trách nhiệm của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên, không ít địa phương đã xây dựng được những mô hình hòa giải hiệu quả, như: mô hình "Tổ hòa giải gắn với khu dân cư văn hóa" là nơi hòa giải kịp thời các mâu thuẫn, tranh chấp nhỏ trên địa bàn đều được gắn với việc bình xét gia đình văn hóa; mô hình "Tổ hòa giải thân thiện" nơi đoàn viên thanh niên tham gia trực tiếp, tạo sự gần gũi với giới trẻ, giải quyết nhiều vụ việc liên quan đến xích mích trong sinh hoạt.

Hay Mô hình "Hòa giải gắn với hương ước, quy ước cộng đồng" giúp kết hợp luật pháp với phong tục tập quán, mang lại sự đồng thuận cao; mô hình "Tổ hòa giải 5 tốt" nắm chắc tình hình, hòa giải kịp thời, giải thích thấu tình đạt lý, giữ vững đoàn kết, hạn chế khiếu kiện... Nhờ đó, công tác hòa giải ở cơ sở ngày càng phát huy vai trò "cầu nối", góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân, xây dựng cộng đồng dân cư văn minh, phát triển bền vững.

Thanh Điểu