Cấp C/O từ 1/8: Doanh nghiệp cần lưu ý để không gián đoạn xuất khẩu

Phân định lại thẩm quyền cấp C/O từ ngày 1/8

Từ ngày 1/8/2026, các quy định mới về cấp Giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O) theo Thông tư số 26/2026/TT-BCT chính thức có hiệu lực, đánh dấu bước điều chỉnh quan trọng trong công tác quản lý nhà nước về xuất xứ hàng hóa. Đây không phải là sự thay đổi về quy tắc xuất xứ hay tiêu chí xác định xuất xứ hàng hóa, mà là sự thay đổi về cơ quan cấp C/O, cơ chế phân cấp và quy trình thực hiện theo hướng đẩy mạnh phân quyền cho địa phương.

Bà Trịnh Thị Thu Hiền, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương).

Chia sẻ tại hội nghị sơ kết 6 tháng đầu năm, triển khai nhiệm vụ 6 tháng cuối năm 2026 của Hiệp hội Hồ tiêu và cây gia vị Việt Nam (VPSA), bà Trịnh Thị Thu Hiền, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) cho biết, việc cấp C/O của Việt Nam xuất phát từ các cam kết trong các hiệp định thương mại tự do (FTA) và các thỏa thuận thương mại quốc tế. Khi Việt Nam tham gia các FTA, các nước cam kết dành ưu đãi thuế quan cho hàng hóa có xuất xứ phù hợp. C/O chính là chứng từ để cơ quan hải quan nước nhập khẩu xác nhận hàng hóa đáp ứng quy tắc xuất xứ và được hưởng mức thuế ưu đãi.

Hiện nay, Việt Nam vẫn duy trì song song hai cơ chế chứng nhận xuất xứ gồm: cơ quan có thẩm quyền cấp C/O và thương nhân tự chứng nhận xuất xứ. Tùy từng hiệp định thương mại mà doanh nghiệp được phép tự chứng nhận hoặc phải đề nghị cơ quan có thẩm quyền cấp C/O.

Điểm thay đổi lớn nhất từ ngày 1/8, hệ thống quản lý và cấp Giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O) đã được điều chỉnh theo Nghị định số 146/2025/NĐ-CP cùng các Thông tư số 40/2025/TT-BCT và Thông tư 26/2026/TT-BCT. Theo đó, Cục Xuất nhập khẩu chỉ thực hiện cấp 12 mẫu C/O được quy định tại Mẫu số 17, Phụ lục II ban hành kèm theo Thông tư 26. Đây là các mẫu thuộc nhiều FTA quan trọng như ASEAN (D), ASEAN - Ấn Độ (AI), ASEAN - Hàn Quốc (AK), ASEAN - Nhật Bản (AJ), ASEAN - Australia - New Zealand (AANZ), RCEP (RSF), EVFTA (EUR.1), UKVFTA (EUR.1 UK), CPTPP, EAV, VK và VJ.

Trong khi đó, UBND cấp tỉnh tổ chức cấp các mẫu C/O còn lại theo danh mục tại Mẫu số 18 của Phụ lục II. Đối với C/O mẫu UAE trong khuôn khổ Hiệp định CEPA Việt Nam - UAE, cơ quan cấp duy nhất là địa phương theo phân cấp của UBND cấp tỉnh, không do Cục Xuất nhập khẩu thực hiện.

Bà Hiền lưu ý, nhiều doanh nghiệp đang hiểu chưa đúng rằng Bộ Công Thương chỉ cấp 12 mẫu, còn địa phương cấp phần còn lại. Thực tế, địa phương vẫn cấp đầy đủ các mẫu theo danh mục được quy định tại Mẫu số 18, không phải lấy tổng số mẫu trừ đi 12 mẫu do Bộ Công Thương cấp.

"Cần nhấn mạnh rằng Bộ Công Thương cấp 12 mẫu C/O không có nghĩa địa phương chỉ cấp phần còn lại. Nhiều mẫu C/O sẽ được cả Bộ và địa phương cùng cấp theo phạm vi được quy định tại Thông tư số 26. Doanh nghiệp cần tra cứu đúng danh mục tại Mẫu số 17 và Mẫu số 18 của Phụ lục II ban hành kèm theo Thông tư 26 để xác định đúng cơ quan tiếp nhận hồ sơ", bà nói.

Một điểm doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý là Mẫu số 18 không chỉ gồm 21 loại C/O như cách hiểu thông thường. Riêng mục số 20 đã bao gồm nhiều loại giấy chứng nhận khác nhau như C/O mẫu B, mẫu A (GSP), ICO, Thổ Nhĩ Kỳ, GSTP, BR9, DA59, Peru, Venezuela, CNM và mã số REX. Ngoài ra, mục số 1 của Mẫu số 18 còn bao gồm hai loại chứng từ riêng biệt là C/O mẫu D và văn bản chấp thuận cho thương nhân tự chứng nhận xuất xứ hàng hóa theo Hiệp định Thương mại hàng hóa ASEAN (ATIGA).

Doanh nghiệp cần chủ động cập nhật quy trình và hệ thống mới

Theo Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, về bản chất, quy tắc xuất xứ hàng hóa không thay đổi. Những thay đổi chủ yếu liên quan đến cơ quan cấp C/O, quy trình tiếp nhận hồ sơ và cơ chế phối hợp giữa các đơn vị. Từ 0 giờ ngày 1/8, hệ thống cấp và quản lý C/O điện tử Ecosys sẽ được cập nhật theo quy định mới. Hồ sơ được khai trước thời điểm này vẫn do cơ quan cấp cũ xử lý. Tuy nhiên, các hồ sơ khai từ sau 0 giờ sẽ được hệ thống tự động hướng dẫn doanh nghiệp lựa chọn đúng cơ quan cấp theo quy định mới.

Từ ngày 1/8, quy định mới về cấp C/O chính thức có hiệu lực.

Bà Hiền khuyến nghị, doanh nghiệp cần kiểm tra kỹ thị trường xuất khẩu để xác định đúng cơ quan cấp C/O. Đơn cử, hàng hóa xuất khẩu sang Liên minh châu Âu (EVFTA), Vương quốc Anh (UKVFTA), Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia, New Zealand hay các nước ASEAN theo các FTA tương ứng vẫn thuộc nhóm 12 mẫu do Cục Xuất nhập khẩu cấp.

Trong khi đó, C/O mẫu B dành cho các thị trường thuộc WTO nhưng không nằm trong các FTA nêu trên, như Pakistan hay Algeria, sẽ do cơ quan cấp tại địa phương thực hiện. Đối với Nhật Bản, doanh nghiệp có thể lựa chọn nhiều loại C/O khác nhau như AJ, VJ, RSF hoặc CPTPP, tùy theo quy tắc xuất xứ đáp ứng và mức ưu đãi thuế quan có lợi nhất.

Bên cạnh thay đổi về cơ quan cấp, doanh nghiệp cũng cần lưu ý cơ chế hỗ trợ khi phát sinh vướng mắc. Theo bà Hiền, các vấn đề liên quan đến nghiệp vụ xuất xứ, tiêu chí xuất xứ, hồ sơ cấp C/O sẽ do Phòng Xuất xứ hàng hóa, Cục Xuất nhập khẩu hỗ trợ. Trong khi đó, các lỗi kỹ thuật trên hệ thống Ecosys, tài khoản, chữ ký số hay quá trình khai báo điện tử sẽ do Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số tiếp nhận, xử lý. "Doanh nghiệp nên liên hệ đúng đầu mối để được hỗ trợ nhanh nhất, tránh mất thời gian chuyển tiếp giữa các cơ quan", bà Hiền nhấn mạnh.

Đối với những trường hợp phát sinh yêu cầu xác minh C/O từ cơ quan hải quan nước nhập khẩu, doanh nghiệp cần thông báo ngay cho tổ chức đã cấp C/O, đồng thời phối hợp với Cục Xuất nhập khẩu để được hỗ trợ trao đổi với cơ quan có thẩm quyền nước ngoài, bảo đảm hàng hóa không bị ách tắc trong quá trình thông quan.

Theo thống kê, hiện có 33/34 địa phương đã đủ điều kiện pháp lý triển khai cấp C/O. Riêng Sơn La đang hoàn thiện các điều kiện để thực hiện. Tại hầu hết địa phương, Sở Công Thương là cơ quan trực tiếp cấp C/O. Tuy nhiên, một số nơi giao Ban Quản lý khu công nghiệp, khu chế xuất hoặc Ban Quản lý khu kinh tế thực hiện. Chẳng hạn, Tuyên Quang giao Ban Quản lý khu kinh tế; TP. Hồ Chí Minh có cả Sở Công Thương và Ban Quản lý các khu chế xuất, khu công nghiệp cùng tham gia cấp C/O.

Theo các chuyên gia, việc điều chỉnh hệ thống cấp C/O lần này nhằm thực hiện chủ trương phân cấp, phân quyền trong quản lý nhà nước, đồng thời tạo điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận dịch vụ công thuận lợi hơn. Tuy nhiên, trong giai đoạn đầu triển khai, doanh nghiệp cần chủ động cập nhật quy định, rà soát quy trình nội bộ và bố trí nhân sự phụ trách xuất xứ hàng hóa để thích ứng với những thay đổi, hạn chế tối đa nguy cơ gián đoạn hoạt động xuất khẩu hàng hóa, nhất là trong bối cảnh đơn hàng cuối năm đang tăng mạnh.

Thông tư số 26/2026/TT-BCT được ban hành ngày 20/5/2026, với hơn hai tháng chuẩn bị trước khi chính thức có hiệu lực từ ngày 1/8. Việc triển khai đã được thực hiện theo lộ trình chuyển tiếp rõ ràng, không phải thay đổi đột ngột. Do đó, doanh nghiệp cần chủ động cập nhật các quy định mới để bảo đảm việc đề nghị cấp C/O diễn ra thuận lợi, tránh ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu.

Nguyễn Hạnh