Cảnh giác Deepfake dịp Tết: Chung tay đẩy lùi lừa đảo trực tuyến

Khi deepfake trở thành “vũ khí” của tội phạm mạng

Chiều 29/1, dưới sự bảo trợ của Bộ Công an và hỗ trợ truyền thông của Tạp chí An ninh mạng Việt Nam và VCCorp, Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia phối hợp cùng TikTok Việt Nam tổ chức tọa đàm với chủ đề “Vui Tết an toàn - không lo Deepfake”, trong khuôn khổ chiến dịch “Chống lừa đảo trực tuyến 2025”.

Tọa đàm quy tụ sự tham gia của các chuyên gia đến từ Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05 - Bộ Công an), đại diện Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia, cùng các chuyên gia trong lĩnh vực tâm lý, giáo dục. Đặc biệt, sự kiện có sự góp mặt của hơn 20 KOL và nhà sáng tạo nội dung (creator) nổi bật trên nền tảng TikTok - những người có sức ảnh hưởng lớn tới cộng đồng, nhất là giới trẻ.

Sự kết hợp giữa chuyên môn an ninh mạng và khả năng lan tỏa nội dung sáng tạo được kỳ vọng sẽ mang lại hiệu quả truyền thông mạnh mẽ, gần gũi và dễ tiếp cận, góp phần đưa các thông điệp cảnh báo an toàn số đến với đông đảo người dùng.

Nội dung chính của tọa đàm tập trung làm rõ bản chất công nghệ deepfake, các thủ đoạn lừa đảo phổ biến hiện nay cũng như xu hướng tội phạm mạng mới xuất hiện trong thời gian gần đây. Các chuyên gia phân tích nhiều tình huống thực tế, từ việc giả mạo khuôn mặt, giọng nói người thân để vay tiền, lừa chuyển khoản, đến việc giả danh doanh nghiệp, cơ quan chức năng nhằm chiếm đoạt tài sản. Đặc biệt, các chiêu trò lợi dụng tâm lý dịp Tết như khuyến mãi “sốc”, quà tặng cuối năm, thông báo trúng thưởng giả mạo… được “mổ xẻ” cụ thể, giúp người tham dự nhận diện rõ hơn các dấu hiệu rủi ro.

Phát biểu tại tọa đàm, ông Vũ Duy Hiền, Phó Tổng Thư ký kiêm Chánh Văn phòng Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia, nhận định: nhìn vào bức tranh tổng thể về tình hình lừa đảo trực tuyến hiện nay, có thể thấy những chuyển biến tích cực, song cũng đối mặt với nhiều thách thức mới.

Theo Báo cáo nghiên cứu, khảo sát an ninh mạng năm 2025 khu vực người dùng cá nhân do Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia thực hiện, số nạn nhân của lừa đảo trực tuyến trong năm 2025 đã giảm rõ rệt so với năm 2024. Cụ thể, cứ khoảng 555 người thì có 1 người là nạn nhân lừa đảo, tương đương 0,18%, trong khi năm 2024 là 0,45%. Đây là tín hiệu tích cực, phản ánh nỗ lực chung của các cơ quan chức năng, doanh nghiệp công nghệ, tổ chức xã hội - nghề nghiệp và báo chí trong việc nâng cao nhận thức cộng đồng.

Tuy nhiên, điều đáng lo ngại là các hình thức lừa đảo không biến mất mà đang dịch chuyển sang những phương thức tinh vi hơn, trong đó nổi bật là việc lợi dụng công nghệ deepfake để giả mạo hình ảnh, giọng nói và danh tính, khiến người dùng ngày càng khó phân biệt thật - giả.

“Mắt thấy, tai nghe” chưa chắc là thật

Trước thực tiễn đó, Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia đưa ra nhiều cảnh báo quan trọng đối với người dùng khi giao dịch, mua sắm và tương tác trên không gian mạng, đặc biệt trong dịp cao điểm Tết Nguyên đán.

Thứ nhất, hình ảnh, giọng nói và video không còn là căn cứ đủ tin cậy để xác thực danh tính. Người dùng cần đặc biệt thận trọng với các yêu cầu chuyển tiền, xác nhận giao dịch hoặc cung cấp thông tin cá nhân, kể cả khi yêu cầu đó mang danh nghĩa người quen, lãnh đạo, tổ chức hay nền tảng quen thuộc.

Thứ hai, deepfake thường đi kèm kịch bản tạo áp lực thời gian, buộc nạn nhân ra quyết định nhanh và bỏ qua các bước kiểm chứng. Việc dừng lại để xác minh thông tin qua nhiều kênh chính thống, hoặc liên hệ trực tiếp với đơn vị liên quan, là yếu tố then chốt để giảm thiểu rủi ro.

Thứ ba, bảo vệ dữ liệu cá nhân có ý nghĩa sống còn, bởi deepfake chỉ phát huy hiệu quả khi được “nuôi dưỡng” bằng dữ liệu thật. Việc chia sẻ tùy tiện hình ảnh, giọng nói và thông tin cá nhân trên mạng xã hội có thể vô tình tiếp tay cho các hành vi giả mạo tinh vi.

Thứ tư, mọi giao dịch tài chính cần thực hiện qua kênh chính thức. Người dùng cần hạn chế tối đa việc chuyển tiền theo hướng dẫn riêng lẻ, ngoài hệ thống hoặc qua các liên kết không rõ nguồn gốc; đồng thời chủ động dừng giao dịch và liên hệ với ngân hàng, nền tảng hoặc cơ quan chức năng khi phát hiện dấu hiệu bất thường.

Tiếp cận vấn đề từ góc độ công nghệ, chuyên gia Vũ Duy Hưng (Hưng AI Creative) nhấn mạnh: “Deepfake & voice cloning đang khiến “mắt thấy, tai nghe” chưa chắc là thật”. Theo ông, deepfake đã trở thành một trong những thách thức nghiêm trọng nhất của kỷ nguyên AI, khi ranh giới giữa thật và giả ngày càng bị xóa nhòa.

Chuyên gia Vũ Duy Hưng - Hưng AI Creative nhận định deepfake đang trở thành một trong những thách thức nghiêm trọng nhất của kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo, khi ranh giới giữa thật và giả ngày càng bị xóa nhòa

Chỉ riêng quý I/2025, thiệt hại toàn cầu do lừa đảo deepfake đã lên tới 200 triệu USD, với tần suất cứ 5 phút xảy ra một vụ tấn công. Trước thực tế này, ông Vũ Duy Hưng cho rằng, không thể ngăn cản công nghệ phát triển, nhưng con người có thể “nâng cấp bộ lọc” của chính mình: chậm lại - kiểm chứng - bảo vệ, từ việc không để cảm xúc chi phối quyết định, xác minh qua kênh thứ hai, đến giữ kín dữ liệu sinh trắc học.

Bên cạnh yếu tố kỹ thuật, tọa đàm còn phân tích sâu khía cạnh tâm lý - xã hội. Theo PGS.TS Trần Thành Nam, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục (ĐHQG Hà Nội), chuyên gia Viện Tâm lý Việt - Pháp, sống trong một thế giới quá tải thông tin dễ tạo ra những “điểm mù nhận thức”, khiến nhiều người, đặc biệt là người trẻ, trở thành mục tiêu của lừa đảo mạng.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Thành Nam - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội, chuyên gia Viện Tâm lý Việt - Pháp

Tốc độ thông tin, hội chứng FOMO (sợ bỏ lỡ cơ hội), tâm lý bầy đàn, niềm tin mù quáng vào các “bằng chứng” trên mạng xã hội, cùng với sự thiếu hụt tư duy phản biện và kỹ năng tài chính số… là những yếu tố khiến nạn nhân dễ sa vào bẫy lừa đảo công nghệ cao.

Dấu ấn chiến dịch “Chống lừa đảo trực tuyến 2025

Với sự tham gia của các KOL và creator TikTok, tọa đàm không chỉ dừng lại ở việc “nói cho biết” mà hướng tới “nói để lan tỏa”. Thông qua đồng sáng tạo nội dung, chia sẻ câu chuyện thực tế và kinh nghiệm cá nhân, các nhà sáng tạo góp phần đưa thông điệp “Vui Tết an toàn - không lo Deepfake” đến hàng triệu người dùng, đặc biệt là giới trẻ, nhóm đối tượng thường xuyên sử dụng mạng xã hội và các nền tảng số.

Đây cũng là tinh thần xuyên suốt của chiến dịch “Chống lừa đảo trực tuyến 2025”: bảo vệ người tiêu dùng, bảo vệ niềm tin số, để mỗi người dân có thể yên tâm vui Tết, an toàn mua sắm và không trở thành nạn nhân của các chiêu trò lừa đảo công nghệ cao.

Tính đến nay, chiến dịch đã ghi dấu ấn mạnh mẽ với hơn 160 bài báo và sản phẩm truyền thông, trong đó có 1 tọa đàm phát sóng trên VTV - Đài Truyền hình Quốc gia Việt Nam. Các email khuyến nghị phòng tránh lừa đảo đã tiếp cận hơn 1 triệu người dân trên toàn quốc.

Chuyên gia Vũ Duy Hưng chia sẻ tại Tọa đàm

Trong khuôn khổ chiến dịch, 2 hội thảo hybrid do Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia và Cục A05 đồng tổ chức đã thu hút khoảng 140 đại diện báo chí tham dự. Trên không gian mạng xã hội, hashtag #LuaDaoTrucTuyen (#AntiOnlineScam) đạt 3,4 tỷ lượt xem tại Việt Nam, với 162.000 video được người dùng sáng tạo và chia sẻ, cùng hơn 30 từ khóa cảnh báo lừa đảo được gắn trực tiếp trên TikTok.

Những con số này cho thấy, trong cuộc chiến với lừa đảo trực tuyến và deepfake, sự chung tay của cơ quan quản lý, doanh nghiệp công nghệ, báo chí, nhà sáng tạo nội dung và mỗi người dùng chính là “lá chắn” hiệu quả nhất để bảo vệ an toàn không gian mạng trong kỷ nguyên số.

Nguyệt Thương